Uzasadnienie
Wyrokiem z 29 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1539/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] czerwca 2011 r., nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z [...] maja 2011 r. nr [...].
Decyzjami tymi odmówiono uwzględnienia wniosku W. M. o odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną – ulicę F. w Warszawie, oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 90 m2, która stała się z dniem 1 stycznia 1999 r. własnością Gminy Warszawa Ursus – obecnie miasto stołeczne Warszawa – a co potwierdziła decyzja Wojewody Mazowieckiego z [...] listopada 2010 r. nr [...].
Odmowę przyznania odszkodowania organy uzasadniły tym, że wniosek o przyznanie odszkodowania W. M. złożył z uchybieniem terminu wskazanego w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), bowiem 5 stycznia 2011 r., podczas gdy przepis ten zakreśla okres od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r., a termin ten, jako termin prawa materialnego, jest terminem zawitym, który nie może być przedłużany, ani przywracany. Organy podkreśliły, że wcześniejszy wniosek, na co powoływał się W. M., z dnia 30 czerwca 2006 r. dotyczył wyłącznie wydania decyzji potwierdzającej nabycie prawa do nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, oddalając skargę, podzielił pogląd organów, co do charakteru terminu określonego art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające..., powołując także wyroki Trybunału Konstytucyjnego, którymi Trybunał uznał zgodność z Konstytucją tego przepisu i podkreślając, że fakt złożenia przez W. M. wniosku o odszkodowanie 5.01.2011 r. jest bezsporny.
W. M., reprezentowany przez adwokata, ustanowionego z urzędu, wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, zarzucając:
- 1) naruszenie art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez brak uzasadnienia prawnego i wyjaśnienia twierdzenia WSA, że przywrócenie terminu jest niemożliwe,
- 2) naruszenie art. 58 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i błędne przyjęcie, iż przywrócenie terminu może dotyczyć wyłącznie terminów prawa procesowego, pomimo iż treść przepisu o tym nie stanowi,
- 3) naruszenie art. 9 § 1 k.p.a. w związku z art. 7, 8 i 10 k.p.a. polegające na prowadzeniu postępowania z pominięciem obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron "z urzędu" (art. 7 k.p.a.) o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego a co za tym w sposób prowadzący do pozbawienia strony czynnego udziału w postępowaniu i w konsekwencji naruszenia praworządności i zasad zaufania obywatela do Państwa,
- 4) naruszenie art. 21 ust. 2 w związku z art. 8 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie ww. przepisów i w rezultacie pozbawienie obywatela własności bez odszkodowania, i domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył przepisów w niej wskazanych.
Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczą naruszenia prawa procesowego, podczas gdy sprawa ma raczej wymiar materialny.
Podstawę materialnoprawną decyzji zaskarżonych przez W. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stanowił art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), dalej "ustawa". Przepis ten stanowi, iż odszkodowanie za nieruchomości, które z mocy prawa przeszły z dniem 1 stycznia 1999 r. na własność Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego, a należne od gminy lub Skarbu Państwa, ustala się i wypłaca na wniosek właściciela złożony w okresie: 1 styczeń 2001 r. – 31 grudzień 2005 r., a po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Zasadnie tak organy, jak i Wojewódzki Sąd stwierdziły, że termin ten jest terminem prawa materialnego, zatem terminem zawitym. Taki termin nie poddaje się żadnej czynności organu, nie może być przedłużany, ani przywracany. Niedotrzymanie takiego terminu powoduje wygaśnięcie roszczenia, który to skutek zresztą przepis ten wyraźnie przewiduje, a zapis ten potwierdza właśnie taki charakter tego terminu. Bez znaczenia jest wobec tego to czy uchybienie nastąpiło z winy czy też bez winy strony.
Do terminu materialnego nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w sprawie przywracania terminów, gdy te dotyczą tylko przepisów procesowych. Tylko takie terminy organy administracji mają prawo przywrócić, o ile strona bez swoje winy im uchybiła.
W sprawie nie było zatem podstaw do zastosowania art. 58 § 1 k.p.a., który pozwala na przywrócenie uchybionego terminu, bowiem instytucja ta nie odnosi się do terminów materialnych.
Postępowanie o przyznanie odszkodowania za nieruchomości, które przeszły z mocy prawa jako drogi publiczne na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego wszczyna się na żądanie właściciela i w tym postępowaniu organy mają obowiązek postępowania zgodnie z zasadami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasad ogólnych, ustalonych art. 7, 8, 9 i 10. Przepisy te natomiast nie nakładają na organy obowiązku informowania obywateli o wchodzących w życie czy obowiązujących przepisach.
Art. 73 ust. 4 ustawy uzależnia przyznanie odszkodowania od złożenia wniosku w terminie nim określonym. Zarówno organy, jak i Wojewódzki Sąd powołały wyroki Trybunału Konstytucyjnego, który uznał, że takie unormowanie jest zgodnie z art. 21 ust. 2 Konstytucji. Jakiekolwiek zatem rozważania w kwestii konstytucyjności tego przepisu nie mają znaczenia, skoro Trybunał do tego powołany przesądził je.
Z akt sprawy wynika, że wniosek o odszkodowanie W. M. złożył 5 stycznia 2011 r. Wcześniejszy z 30 czerwca 2006 r., na który powoływał się w postępowaniu, dotyczył wydania przez Wojewodę Mazowieckiego decyzji o przejęciu prawa własności. Gdyby nawet jednak uznać, że to ten wniosek należy traktować jako domagający się odszkodowania to i tak istniałaby przeszkoda w jego przyznaniu, bowiem został on również złożony po terminie określonym art. 73 ust. 4 ustawy, gdyż po 31 stycznia 2005 r.
Kwestie to zostały wyjaśnione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu, które zawiera wszelkie elementy, wskazane w art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270).
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ww. ustawy.
O wynagrodzeniu adwokata, działającego z urzędu, orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.