Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Rz 831/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, oddalił skargę M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa majątku.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: pismem z dnia 22 listopada 2004 r. M. K. wystąpiła do Wojewody P. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w J. z dnia [...] maja 1950 r., ogłoszonego w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie Nr 1 z dnia 28 lutego 1955 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR w gromadzie S., w części dotyczącej majątku stanowiącego własność E. (E.) S., z powodu rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Podstawę prawną orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej stanowił przepis art. 1 i 3 dekretu z 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. Nr 59, poz. 318), zmienionego dekretem z dnia 28 września 1949 r. (Dz. U. Nr 53, poz. 404).
Wnioskodawczyni wskazała, że jej rodzice zostali przesiedleni po II wojnie światowej do ZSRR, a cały ich majątek został przejęty na własność Państwa bez odszkodowania.
W postępowaniu ustalono, że rodzice wnioskodawczyni pozostawili ogółem 2 ha ziemi, w tym budynek mieszkalny, 2 budynki gospodarcze i 1 inny.
Postanowieniem z [...][...], Starosta J. sprostował imię ojca wnioskodawczyni z "E." na "E.".
Decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 157 § 1 i 2, art. 158 § 1 k.p.a. oraz art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318 ze zm.) i art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w J. z dnia [...] maja 1950 r., w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa majątku stanowiącego własność E. (E.) S. Organ wskazał, że zgodnie z art. 1 ust.1 powołanego dekretu z 5 września 1947 r., wszelkie ruchome i nieruchome mienie osób przesiedlonych do ZSRR pozostałe na terenie Państwa Polskiego, przechodzi na własność państwa z mocy prawa, bez odszkodowania.
Przytoczono także treść przepisu art. 1 ust.1 dekretu z 27 lipca 1949 r., zgodnie z którym mogą być przejmowane na własność Państwa w całości lub części nieruchomości nie będące w faktycznym władaniu właścicieli, jeżeli położone są w województwach wymienionych w tym przepisie.
W ocenie organu, w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki przewidziane w art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 5 września 1947 r., jak również art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., do przejęcia na własność Państwa nieruchomości stanowiących własność E. (E.) S. M. K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Decyzją z dnia [...],[...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...], wskazując, że zarzut, iż wnioskodawczyni nie była osobą wysiedloną nie ma znaczenia, bowiem w dacie wysiedlenia, właścicielem przedmiotowej nieruchomości był jej ojciec.
Na tę decyzję M. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.
Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 831/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...].
Sąd wskazał, że stosownie do art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. z 1949 r. Nr 46, poz. 339 ze zm.), mogły być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone w województwach: białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. RP z 1937 r. Nr 11, poz.
- oraz w powiatach: biłgorajskim, krasnostawskim, lubelskim, województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli.
Sąd podkreślił, że przewidując możliwość przejęcia przez państwo nieruchomości ziemskich na wymienionych obszarach, dekret nie wiązał tego uprawnienia z przyczynami utraty władztwa nad nieruchomościami przez właściciela. Przesłanką przejęcia był fakt obiektywny w postaci utraty władztwa właściciela, bez badania przyczyn w jaki sposób został pozbawiony tego władztwa, a fakt opuszczenia przez rodzinę skarżącej gospodarstwa położonego w S. jest niesporny. Zdaniem Sądu pierwszej instancji w rozpatrywanej sprawie nie ulega także wątpliwości, że przejęte na rzecz Państwa gospodarstwo E. S. położone było w obrębie pasa granicznego, określonego w art. 10 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r., który określa "pas graniczny", co oznacza, że w dacie wydania orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] 1950 r., zachodziły przesłanki do przejęcia na własność Państwa nieruchomości.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę kasacyjną złożył pełnomocnik M. K., adwokat J. W. - P., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, to jest:
- art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), poprzez przyjęcie przez Sąd braku podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji pomimo, iż zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a., jak i również w innych przepisach;
- art. 134 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez to, że Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie wyszedł poza ich granice, mimo że w danej sprawie powinien to uczynić i stwierdzić nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa majątku i skargę oddalił;
- art. 135 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niezastosowanie przewidzianych ustawą środków, mając na uwadze cały materiał dowodowy zgromadzony we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga kasacyjna.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd w zaskarżonym wyroku nie ocenił legalności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w J. z dnia [...] maja 1950 r. w zakresie zgodności z art. 156 § 1 pkt 2 (nie dodano k.p.a.), jak również z Konstytucją, której przepisy stanowią, że wszelka własność podlega ochronie państwa.
Skarżąca podniosła także, iż konstytucyjnie zagwarantowane prawo własności nie oznacza, że jest ono nienaruszalne, mogą, bowiem istnieć sytuacje, w których niezbędna jest zmiana właściciela, jednak jest to dopuszczalne, o ile zostaną spełnione dwie przesłanki: po pierwsze będzie to na cel publiczny, a po drugie za słusznym odszkodowaniem.
Autor skargi kasacyjnej wskazał, że w ramach akcji "Wisła" ówczesne władze w sposób bezwzględny i brutalny dokonały przymusowych przesiedleń ludności ukraińskiej z terenów południowo-wschodniej Polski. Wysiedlono z rodzinnych miejscowości ponad 150 tys. osób, pozbawiając ich siedzib i majątku, pozbawiono ich tytułu własności do posiadanych wcześniej nieruchomości. Był to akt bezwzględnej nacjonalizacji, sprzeczny z ówczesnym systemem prawnym, sprzeczny z dekretem o reformie rolnej.
W związku z tym, w ocenie skarżącej, uznać należy, że dekret z 27 lipca 1949 r. narusza wszelkie zasady prawne (np. art. 2, czy art. 7 Konstytucji RP), legalizując konfiskaty nieruchomości dokonane w trakcie przeprowadzonej wojskowej akcji "Wisła".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone art. 183 § 2 powołanej powyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił Sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych, uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności.
Odnośnie oceny zasadności wskazanych w skardze kasacyjnej zarzutów procesowych przypomnieć należy, że nie każde naruszenie przepisów postępowania sądowego może stanowić podstawę kasacyjną, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem stawiając zarzut należy wskazać, że gdyby nie doszło do naruszenia przepisów, to wyrok tego Sądu byłby odmienny.
W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym Sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach.
W przypadku oddalenia skargi na decyzję organu administracji, można zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdził rażące naruszenie przepisów, a mimo to Sąd ten nie spełnił dyspozycji tej normy prawnej i nie stwierdził nieważności decyzji. Jeśli zaś z orzeczenia wynika, że Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się rażącego naruszenia przepisów w decyzji będącej przedmiotem postępowania nadzorczego, to Naczelny Sąd Administracyjny nie może zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenia omawianego przepisu, gdyż rozstrzygnięcie jest zgodne z dyspozycją stosowanej przez Sąd pierwszej instancji normy prawnej.
Wskazać bowiem należy, że art. 145 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest przepisem regulującym sposób rozstrzygnięcia sprawy, a więc wynik sprawy, a nie sposób postępowania Sądu przed określeniem wyniku tego postępowania.
Nadto w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów art. 134 i 135 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty te nie są trafne. Z art. 134 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołanej podstawy prawnej.
Zarzut ten mógłby być skuteczny tylko wówczas, gdyby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził rażące naruszenie prawa w decyzji będącej przedmiotem postępowania nadzorczego, a mimo to nie stwierdził nieważność tej decyzji. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie, bowiem Sąd uznał, że postępowanie przed organem administracji przeprowadzone zostało prawidłowo, organ dokonał wszechstronnej oceny orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w J. z dnia [...] maja 1950 r.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
Nie zostały zasądzone koszty związane z ustanowieniem przez stronę pełnomocnika, gdyż nie przewidują tego przepisy powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie oddalenia skargi kasacyjnej.