Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyrokiem z dnia 4 marca 2005 r. IV SA/Wr 909/04 stwierdził nieważność zaskarżonej przez E. W., P. W. i W. W. decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] [...], stwierdzającej, że majątek ziemski "B." o ogólnym obszarze 1834 morgi 191 prętów, tj. 1027,5799 ha wraz ze znajdującymi się zabudowaniami i parcelami leśnymi położonymi w B., stanowiącymi byłą własność W. W. (którego następcami prawnymi są skarżący) podlegał przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).
Sąd uznał, że wydane w sprawie decyzje są obciążone wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. i rażąco naruszają art. 61 § 1 i 2 k.p.a. w związku z § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), gdyż skarżący ubiegali się o wyłączenie spod działania dekretu tylko niektórych części majątku ziemskiego "B." (dwór z parkiem, parcelami leśnymi, tartakiem i młynem), natomiast organy niebędące uprawnione do działania z urzędu – orzekły o całym majątku.
Sąd uznał ponadto, że – wniosek skarżących nie musi zostać rozpatrzony w postępowaniu administracyjnym, gdyż – w świetle § 5 powołanego rozporządzenia – przedmiotem rozstrzygnięcia może być wyłącznie zagadnienie, czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu w odniesieniu do powierzchni gruntów, jaką obejmuje, zatem tylko z uwagi na wielkość areału, w tym użytków rolnych, natomiast mający na celu wykazanie, iż niektóre części nie wchodziły w skład majątku ziemskiego wniosek, stanowi w istocie żądanie rozstrzygnięcia sporu cywilnego o prawa rzeczone do nieruchomości, który należy do właściwości sądu powszechnego.
Wnoszący skargę kasacyjną E. W., P. W. i W. W. jako jej podstawy przytoczyli naruszenie następujących przepisów postępowania:
- a) "art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu tego przepisu, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż organy I i II instancji w toku postępowania o wydanie decyzji uchybiły przepisowi § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) (zwane dalej rozporządzeniem) w związku art. 61 § 2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w całości bez wniosku strony, skoro zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego i sądów administracyjnych, zaskarżone decyzje administracyjne były uchylane, a sprawy przekazywane do ponownego rozpoznania i orzeczenia zgodnie z żądaniem wniosku o wyłączenie nieruchomości nieposiadających charakteru rolnego spod działania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) (zwanej dalej "dekretem" lub "dekretem o przeprowadzeniu reformy rolnej");
- b) § 5 i 6 rozporządzenia poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku, iż w postępowaniu administracyjnym można oceniać tylko powierzchnię przejętej nieruchomości ziemskiej, a nie rodzaj użytków przejętych oraz to, co się na nich znajdowało w dniach 1 września 1939 roku i 13 września 1944 roku, które to ustalenie winno być dokonane przez sąd powszechny w procesie, o uzgodnienie treści księgi wieczystej, postępowaniu windykacyjnym lub procesie o ustalenie,
- c) art. 141 p.p.s.a. polegające na:
- - błędnym przyjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku, iż organy I i II instancji w toku postępowania o wydanie decyzji uchybiły przepisowi § 5 i 6 rozporządzenia, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie w sprawie polegające na niewłaściwym przyjęciu, iż w ramach postępowania w sprawie o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...], oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] niedopuszczalne jest badanie czy dwór w B. wraz z parkiem, parcelami leśnymi, tartakiem i młynem nie podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e ze względu na brak związku fukcjonalnego i gospodarczego z nieruchomością rolniczą,
- - błędnym posługiwaniu się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny pojęciem "majątek ziemski" podczas gdy dekret o reformie rolnej i rozporządzenie posługują się pojęciem "nieruchomości ziemskiej"."
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że w każdym razie wydane w sprawie decyzje nie podlegały stwierdzeniu niepoważności w zakresie, w jakim dotyczą dworu w B., tj. w części objętej wnioskiem skarżących.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono przede wszystkim, że - w świetle dotychczasowego orzecznictwie sądów administracyjnych – działający na podstawie § 5 i 6 rozporządzenia wykonawczego do dekretu o przeprowadzenie reformy rolnej organ jest obowiązany ustalić nie tylko powierzchnię danej nieruchomości, lecz również i to, czy stanowi nieruchomość ziemską w rozumieniu dekretu, treść zaś tych przepisów (zwłaszcza § 6, w którym wprost mowa o wyszczególnieniu użytków każdego rodzaju) potwierdza stanowisko, iż do organu administracji należy orzekanie o tym, czy dana nieruchomość ma charakter nieruchomości ziemskiej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.
Wprawdzie organy obydwu instancji orzekły, że cała nieruchomość ziemska w B. (tylko skrótowo określona jako majątek ziemski "B.") podlegała przejęciu na cele reformy rolnej - chociaż wniosek skarżących dotyczył tylko jej części – jednak istota sprawy nie sprowadza się do zagadnienia, czy były w....... oraz ponad żądanie, lecz przede wszystkim do zagadnienia, czy wniosek skarżących był dopuszczalny, w tym zaś względzie stanowisko organów administracji oraz sądu pierwszej instancji jest zbieżne.
Obejmując rozstrzygnięciem całą nieruchomość organy administracji orzekły również o części, której dotyczył wniosek skarżących, jeżeli zatem naruszyły prawo to tylko dlatego, że działały w przekonaniu o niedopuszczalności częściowego wniosku skarżących; naruszenie nie może więc być uznane za rażące w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., gdyż również sąd pierwszej instancji twierdzenie organów podziela, rozumienie zaś przepisów rozporządzenia wykonawczego do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej budziło wątpliwości.
Jak jednak wyjaśniono w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. I OPS 2/06 - z powołaniem się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, także najnowsze – "przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego w dniu 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r., o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).
W obszernym uzasadnieniu uchwały przeprowadzona szczegółowa analiza przepisów obydwu aktów wywodzi m.in., że już brzmienie § 5 ust. 1 rozporządzenia - w którym jest mowa o nieruchomości bez określenia jej jako ziemska – wskazuje na to, że nie tylko kwestie obszarowe, lecz również ustalenie, czy chodzi o nieruchomość ziemską w rozumieniu dekretu, należy do zakresu postępowania administracyjnego.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na mocy art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.