Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 9 sierpnia 2006 r., sygn. akt I OSK 73/06

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, wyrokiem z dnia 18 października 2005 r. sygn. akt II SA/Rz860/04, oddalił skargę P. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia [...] nr [...], w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Dyrektor Izby Celnej w Przemyślu decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (jedn. tekst Dz. U. z 2004r. Nr 156, poz. 1641), zwolnił P. B. ze służby w Izbie Celnej w Przemyślu.

W jej motywach wskazał, iż Prokurator Prokuratury Okręgowej w Przemyślu, powiadomił Izbę Celną w Przemyślu o skierowaniu w dniu 30 czerwca 2004 r. do Sądu Rejonowego w Przemyślu aktu oskarżenia przeciwko wyżej wymienionemu o popełnieniu przestępstwa z art. 231 § 2 kk i art. 271 § 3 kk w zw. z art. 11 § 2 kk.

Od powyższej decyzji P. B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że nie popełnił zarzucanego mu czynu, przedstawione zarzuty są nieuzasadnione, a zwolnienie go ze służby na podstawie faktu wniesienia aktu oskarżenia, narusza konstytucyjną zasadę domniemania niewinności.

Dyrektor Izby Celnej w Przemyślu po rozpatrzeniu tego wniosku decyzją z dnia [...], zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu decyzji stwierdził, iż przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a do jego zastosowania wystarczy sam fakt wniesienia przeciwko funkcjonariuszowi celnemu do sądu aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Ta przesłanka została w sprawie spełniona. Wskazał, iż zarzut naruszenia konstytucyjnej zasady domniemania niewinności jest nieuzasadniony, gdyż w świetle art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o Służbie Celnej, w przypadku uniewinnienia funkcjonariusza prawomocnym wyrokiem sądu do służby przywraca się go na jego wniosek.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi P. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, z wnioskiem o uchylenie wydanych w sprawie decyzji.

W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił niekonstytucyjność art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. Zdaniem skarżącego przepis ten rażąco narusza art. 42 ust. 3 w zw. z art. 2 i 32 Konstytucji RP.

Dodał również, że służbę wykonywał nienagannie, a przedmiotem aktu oskarżenia jest jedna faktura VAT na kwotę 804,09 zł.

Dyrektor Izby Celnej w Przemyślu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 października 2004 r. sygn. akt K1/04 orzekł, że kwestionowany przepis nie jest niezgodny z Konstytucją RP.

W piśmie uzupełniającym skargę skarżący wskazał, że obecnie nie ma już wniesionego przeciwko niemu aktu oskarżenia, gdyż Sąd Rejonowy w Przemyślu, postanowieniem z dnia 21 grudnia 2004 r. zwrócił sprawę Prokuraturze Okręgowej w Przemyślu w celu uzupełnienia istotnych braków postępowania przygotowawczego. Sąd Okręgowy w Krośnie Wydział Zamiejscowy w Przemyślu, postanowieniem z dnia 10 marca 2005 r., zażalenie Prokuratora Okręgowego w Przemyślu na to postanowienie – oddalił.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że decyzje organów obu instancji o zwolnieniu skarżącego ze służby celnej, wydane ze względu na wniesienie przeciwko niemu aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego, są zgodne z prawem. Podkreślił, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) ma charakter obligatoryjny, co oznacza, że w przypadku zaistnienia określonej w nim przesłanki, organ zobowiązany jest wydać decyzję o zwolnieniu funkcjonariusza celnego ze służby.

Podkreślił, iż przepis będący podstawą prawną zwolnienia skarżącego ze służby, został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za zgodny z Konstytucją RP – wyrok TK z dnia 19 października 2004 r. K1/04.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie dowodzi, że według stanu na dzień wydania zaskarżonej decyzji, przesłanki warunkujące zastosowanie wobec skarżącego tego przepisu były spełnione, gdyż w Sądzie Rejonowym w Przemysłu znajdował się akt oskarżenia przeciwko niemu z zarzutem popełnienia przestępstwa z art. 231 § 2 kk i art. 271§ 3 kk w zw. z art. 11 § 2 kk. Przestępstwa te mają charakter umyślny i są ścigane z oskarżenia publicznego.

W ocenie sądu pierwszej instancji, dla kontroli legalności zaskarżonej decyzji fakt późniejszego zwrotu sprawy przez Sąd Rejonowy w Przemyślu Prokuraturze Okręgowej w Przemyślu jest bez znaczenia. Nie można bowiem stwierdzić, że z związku z tym doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Nowa okoliczność (zwrot aktu oskarżenia) wystąpiła po wydaniu decyzji ostatecznej. Wyklucza to uznanie jej za przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż przepis ten wymaga by nieznana organowi okoliczność istotna dla sprawy istniała w dniu wydania decyzji.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie Ppsa – skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł P. B., reprezentowany przez radcę prawnego i zaskarżając wyrok w całości zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 25 ust. 1 pkt 8a) ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (tekst jedn. Dz. U. Nr 156, poz. 1641 z 2004 r. z późn. zm.) przy nierozważeniu tego przepisu w powiązaniu z art. 61 ust. 2 pkt 1 tej ustawy w sytuacji, kiedy brak jest aktu oskarżenia w sądzie i sąd nie może wydać wyroku, a przywrócić do pracy skarżącego zwolnionego na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a) ww. ustawy można tylko w przypadku uniewinnienia prawomocnym wyrokiem.
2. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie ma istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 litera b) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 145 § 1 pkt 8 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz w związku z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – wobec nierozważenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy decyzja została wydana w oparciu o akt oskarżenia, który został uchylony (zwrócony) i zasadności uchylenia decyzji w tym stanie prawnym, a nie jak błędnie uczynił Wojewódzki Sąd Administracyjny – rozważenia jedynie możliwości wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania Administracyjnego tj. w przypadku wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję.

Wskazując na powyższe podstawy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz strony wnoszącej skargę kasacyjną kosztów postępowania i kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł, iż Sąd pierwszej instancji słusznie ustalił, że podstawę materialnoprawną decyzji stanowił przepis art. 25 ust. 1 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej, gdyż w dniu wydania decyzji być wniesiony do sądu powszechnego akt oskarżenia przeciwko skarżącemu z zarzutem popełnienia przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego.

Ponieważ prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Przemyślu II Wydział Karny z dnia 21 grudnia 2004 r. sygn. akt II K 296/04, akt oskarżenia został zwrócony Prokuraturze Okręgowej w Przemyślu w celu uzupełnienia istotnych braków postępowania przygotowawczego, to odpadła przesłanka zwolnienia skarżącego ze służby na mocy wskazanego przepisu.

Podkreślił, iż zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o Służbie Celnej funkcjonariusza celnego zwolnionego na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a, przywraca się do służby tylko w przypadku uniewinnienia prawomocnym wyrokiem Sądu.

Oznacza to, że w przypadku zwrócenia aktu oskarżenia skarżący pozbawiony jest możliwości przywrócenia go do służby.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji naruszył art. 134 Ppsa, gdyż rozważał jedynie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i nie znalazł podstaw uwzględnienia skargi w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b Ppsa, zgodnie z wnioskiem skarżącego, a nie uwzględnił możliwości uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b Ppsa w związku z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., gdyż zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie Sądu (akt oskarżenia), które zostało następnie uchylone lub zmienione.

Dyrektor Izby Celnej w Przemysłu, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych stwierdzając, że podnoszone w niej zarzuty są bezzasadne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 20-02 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki normatywne określa § 2 art. 183 Ppsa, które w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że poza przypadkami wymienionymi w art. 183 § 2 Ppsa, Sąd ten rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie prawa, jak i jego zakres.

Stosownie do art. 174 Ppsa, skargę kasacyjna można oprzeć na podstawie:

1. naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnie lub niewłaściwe zastosowanie,
2. naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponieważ w przedmiotowej sprawie skarżący oparł skargę kasacyjną na obydwu podstawach kasacyjnych rozważanie jej zasadności należy rozpocząć od zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów postępowania, gdyż zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą podlegać ocenie dopiero wtedy, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa zastrzeżeń.

Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b Ppsa w związku z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. w związku z art. 134 Ppsa wywodząc, iż z urzędu nie rozważył podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego. Przyznał, iż podstawą zwolnienia skarżącego ze służby celnej było wniesienie przeciwko niemu aktu oskarżenia do sądu o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Jednakże akt oskarżenia, który stanowił podstawę prawną decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby, został prawomocnym postanowieniem Sądu zwrócony do postępowania przygotowawczego. W ocenie skarżącego, stanowiło to podstawę z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) Ppsa – powinno to skutkować uchyleniem wydanych w sprawie decyzji.

Zarzut naruszenia powołanych przepisów postępowania nie jest zasadny. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) Ppsa, uchylenie przez Sąd decyzji lub postanowienia w całości albo w części, następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

W myśl art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie Sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.

W literaturze przyjmuje się, że akt oskarżenia jest skargą zasadniczą warunkującą postępowanie zasadnicze w przedmiocie odpowiedzialności karnej. Jest to skierowany do Sądu wniosek uprawnionego oskarżyciela o stwierdzenie winy oskarżonego w popełnieniu określonego przestępstwa i wyciągnięcia stąd odpowiednich konsekwencji prawnomaterialnych (M. Cieślak. Polska procedura karna s. 282). Oznacza to, że akt oskarżenia nie jest decyzją administracyjną ani orzeczeniem Sądu, o którym mowa w powołanym przepisie.

Odnosząc te uwagi do rozpoznawanej sprawy uznać należy, iż prawomocne postanowienie Sądu zwracające akt oskarżenia do postępowania przygotowawczego, nie stanowiło podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Z tych względów uznać należy, iż Sąd pierwszej instancji nie miał obowiązku z urzędu tej kwestii rozważać.

Odnośnie zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej przypomnieć należy, że błędna wykładnia może polegać na niewłaściwym odczytaniu przez Sąd treści określonej normy prawnej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przyznał, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, iż w chwili wydawania w postępowaniu administracyjnym decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby przesłanka materialnoprawna uzasadniającą jej podjęcie była spełniona, gdyż w Sądzie Rejonowym w Przemyślu znajdował się akt oskarżenia, który stanowił podstawę prawną decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby.

Organ celny nie miał zatem obowiązku ale również nie był uprawniony do ustalenia, czy wniesiony przeciwko skarżącemu akt oskarżenia uruchomił postępowanie sądowe.

Przede wszystkim jednak zauważyć należy, że kwestia uprawnień skarżącego do przywrócenia do służby celnej, w przypadku, gdy wniesiony przeciwko niemu do Sądu akt oskarżenia został zwrócony do postępowania przygotowawczego, nie ma znaczenia przy dokonywaniu wykładni przepisu stanowiącego podstawę zwolnienia go z tej służby.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 Ppsa, skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw oddalił.

O kosztach orzeczono na mocy art. 204 pkt 1 Ppsa, art. 205 § 2 Ppsa, 209 Ppsa, 248 Ppsa, a ich wysokość określono na podstawie § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Pastwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).