Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 stycznia 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 536/04 oddalił skargę M. R. na postanowienie Komendanta Głównego Policji z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania dyscyplinarnego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył treść postanowienia Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z dnia [...], wydanego na podstawie art. 135 ustawy o Policji, którym odmówiono wznowienia postępowania zakończonego decyzją tegoż Komendanta z dnia 29 lipca 2003 r. o wymierzeniu M. R. kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby w Policji. Odmowę wznowienia organ uzasadnił uchybieniem przez stronę terminowi do złożenia wniosku.
Odwołując się od postanowienia M. R. zarzucił, iż błędnie liczono termin do złożenia wniosku, gdyż winien on być liczony od daty utraty mocy art. 139 ust. 2 ustawy o Policji na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Komendant Główny Policji utrzymując w mocy postanowienie (postanowieniem nr [...] z dnia [...]) powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2002 r., uznający niekonstytucyjność art. 139 ust. 1 ustawy o Policji i orzekający utratę mocy obowiązującej tego przepisu z dniem 30 września 2003 r. Wspomniany wyrok został opublikowany w Dzienniku Ustaw z datą 23 października 2002 r., a więc od następnego dnia rozpoczął się bieg miesięczny terminu do składania wniosku o wznowienie postępowania. Organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 461/03.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. R. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Komendanta Głównego Policji. W uzasadnieniu skargi argumentował, że data publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2002 r. nie może być tożsama z wejściem w życie tej jego części, która dotyczy utraty mocy obowiązującej art. 139 ust. 2 ustawy o Policji. Zdaniem skarżącego, z treści uzasadnienia ww. orzeczenia wynika, że jego wejście w życie nastąpiło w dniu 30 września 2003 r., a więc ten dzień jest datą utraty mocy obowiązującej art. 139 ust. 2 ustawy o Policji i od tej daty należy liczyć termin wskazany w art. 145 § 2 kpa lub termin wskazany w art. 135 r ust. 3 ustawy o Policji.
Organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu postanowienia.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził naruszenia prawa. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2002 r. sygn. akt K 36/00 stwierdził m.in. niezgodność z Konstytucją RP art. 139 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2000 r. Nr 101, poz. 1092 z późn. zm.), na podstawie którego wydano rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzenia postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów (Dz. U. z 1998 r. Nr 4, poz. 14). W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 139 ust. 2 ustawy o Policji w części dotyczącej postępowania dyscyplinarnego traci moc z dniem 30 września 2003 r. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2002 r.
W art. 135r ustawy o Policji zostały określone przesłanki i sposób wzruszania postępowania dyscyplinarnego. W myśl ust. 2 postępowanie dyscyplinarne wznawia się na wniosek ukaranego lub obwinionego, albo w przypadku jego śmierci na wniosek członka rodziny uprawnionego do renty rodzinnej, jeżeli w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stracił moc lub uległ zmianie przepis prawny będący podstawą wydania orzeczenia dyscyplinarnego. W przypadku, o którym mowa w ust. 2, wniosek o wznowienie składa się w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (ust. 3). Brzmienie tych przepisów odpowiada treści art. 145a kpa, chociaż organ trafnie zastosował w tej sprawie przepisy ustawy o Policji, która stanowi lex specialis w stosunku do kpa, a zatem wyłącza ich stosowanie.
Rozstrzygając problem od jakiej daty rozpoczyna bieg termin do wniesienia skargi Sąd odwołał się do art. 190 ust. 3 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nieprzewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.
Treść tego przepisu wskazuje, że ustawodawca uznał, za "wejście w życie" moment publikacji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw lub Monitorze Polskim, jednocześnie dając Trybunałowi możliwość określenia innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu prawnego. Konstytucja rozdziela tu moment "wejścia w życie" orzeczenia Trybunału, od utraty mocy obowiązującej przez akt normatywny, którego to orzeczenie dotyczy.
Z chwilą ogłoszenia orzeczenia wchodzi ono w życie, co oznacza, że akt prawny, którego dotyczy, stracił moc obowiązującą lub straci w późniejszym terminie, określonym zgodnie z dyspozycją art. 190 ust. 3, zaś na organach administracji rządowej spoczywa obowiązek przygotowania zmiany aktu prawnego, sprzecznego z Konstytucja, umową międzynarodową lub ustawą. Tak, więc pojęcie "wejście w życie", w przypadku orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, nie może być utożsamiane z utratą, w późniejszym terminie (niż data publikacji orzeczenia) mocy obowiązującej aktu prawnego. Podobne rozwiązanie dotyczy ogłaszania aktów prawnych. Zgodnie bowiem z art. 88 ust. 2 Konstytucji warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie.
W rozpatrywanej sprawie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2002 r. sygn. akt K 36/00 został opublikowany 23 października 2002 r. a więc zgodnie z art. 135 r ustawy o Policji termin do wznowienia postępowania upłynął w miesiąc po publikacji orzeczenia. Skarżący wnosząc skargę o wznowienie w październiku 2003 r. uchybił terminowi przewidzianemu w omawianym przepisie blisko o rok.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. R., reprezentowany przez adw. M. U. i zaskarżając wyrok w całości zarzucił naruszenie prawa materialnego – art. l90 ust. 3 Konstytucji RP przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż dniem wejścia w życie stwierdzającego niezgodności z Konstytucją orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (w którym określono inny, późniejszy niż data ogłoszenia orzeczenia termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego), od którego biegnie termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania jest dzień ogłoszenia tego orzeczenia w Dzienniku Ustaw, podczas gdy prawidłowa wykładnia powinna prowadzić do stwierdzenia, że w takim przypadku dniem wejścia w życie orzeczenia jest określony w wyroku Trybunału dzień utraty mocy obowiązującej przepisu uznanego za niezgodny w Konstytucją.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona wywodzi, że w przypadku określenia przez Trybunał Konstytucyjny innego, późniejszego niż dzień ogłoszenia terminu utraty mocy obowiązującej przepisu bieg miesięcznego terminu do żądania wznowienia postępowania z tej przyczyny liczy się nie od dnia ogłoszenia wyroku – jak przyjął Sąd i organ – lecz od dnia utraty mocy obowiązującej przepisu uznanego za niezgody z Konstytucją. Ten dzień jest datą początkową wyeliminowania niekonstytucyjnego przepisu z porządku prawnego. Do takiej wykładni upoważniają poglądy zawarte w piśmiennictwie a wyrażone w Komentarzu do KPA autorstwa M. Jaśkowskiej i St. Wróbla (Zakamycze 2000 r.) oraz w innych publikacjach.
Wbrew stanowisku Sądu w dacie ogłoszenia wyroku przepis ten nie został jeszcze wyeliminowany z porządku prawnego, a przestał obwiązywać dopiero 30 września 2003 r. W dacie ogłoszenia wyroku Trybunału zaskarżone przez M. R. decyzje nie zostały jeszcze wydane, a decyzja ostateczna z dnia [...] nie mogła zostać wzruszona w okresie 23 października 2002 r. – 29 listopada 2002 r.
Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji i zasądzenia kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwioną podstawę.
W myśl art. 190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Powyższy przepis nabiera szczególnego znaczenia, gdyż skutkiem orzeczenia o niekonstytucyjności przepisu, zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, w sprawach w których na podstawie niezgodnego z Konstytucją lub ustawą przepisu wydano orzeczenie lub ostateczną decyzję jest możliwość wznowienia postępowania na zasadach właściwych dla danego postępowania. W sprawach orzeczeń dyscyplinarnych stosownie do znowelizowanego art. 135 r ust. 2 i 3 ustawy o Policji wznowienie postępowania w tych sprawach następuje na wniosek ukaranego złożony w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Z uwagi na to, że ustawa o Policji nie definiuje momentu wejścia w życie orzeczenia zastosowanie mają w tym przedmiocie przepisy Konstytucji.
Z art. 190 ust. 3 wynika, że termin miesięczny liczy się od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, a zatem od dnia ogłoszenia orzeczenia w organie publikacyjnym. Dzień ogłoszenia orzeczenia o niezgodności przepisu z Konstytucją to dzień wydania Dziennika Ustaw. Wobec tego, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, z dniem ogłoszenia orzeczenia negatywnego (a więc orzekającego o niezgodności aktu prawnego z Konstytucja lub ustawą) następuje utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu prawnego. Jednakże Trybunał Konstytucyjny może odroczyć w czasie derogację aktu normatywnego do 18 miesięcy gdy chodzi o ustawę, a do 12 miesięcy gdy chodzi o inny akt normatywny. Wprawdzie takie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego podlega ogłoszeniu na takich samych zasadach, lecz termin miesięczny do żądania wznowienia postępowania liczy się od dnia wejścia w życie orzeczenia o utracie mocy aktu normatywnego, będącego podstawą decyzji ostatecznej.
Pogląd taki wynika z prawidłowej wykładni przepisu art. 190 ust. 3 Konstytucji, a wyrażony został także w Komentarzu do KPA autorstwa B. Adamiak i J. Borkowskiego CH Beck W-wa 2000 wyd. 3 str. 590, 591).
Na gruncie art. 190 ust. 3 Konstytucji owo "wejście w życie" należy rozumieć więc jako zdarzenie powodujące utratę mocy aktu normatywnego, co z kolei prowadzi do wniosku, że w przypadku odroczenia utraty mocy wniosek o wznowienie może być wniesiony dopiero po upływie tego terminu. Nie można bowiem wznowić postępowania zakończonego ostateczną decyzją wówczas, gdy przepis ten, chociaż uznany za niekonstytucyjny, obowiązuje, lecz można dopiero wtedy, gdy przepis, na którym oparto decyzję, stracił moc. Zatem jedynie utrata mocy obowiązującej, a nie ogłoszenie orzeczenia o niekonstytucyjności, może wywołać skutki pośrednie – stanowiąc przesłankę wznowienia postępowania.
W przedmiotowej sprawie, w której ogłoszenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego miało miejsce jeszcze przed wszczęciem postępowania błąd w interpretacji przyjętej przez Sąd jawi się jako tym bardziej oczywisty, skoro zarówno organy jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny wymagały aby strona złożyła wniosek w terminie poprzedzającym wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, a nawet dokonanie deliktu dyscyplinarnego.
Z powyższych względów uznając za usprawiedliwiony zarzut naruszenia prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaś na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a powołanej ustawy również oba zaskarżone postanowienia.
O kosztach Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 203 pkt 1 powołanej ustawy.