Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 marca 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1431/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę J. C.-B. i W. C.-L. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 1, 2, 3, 7, 8, 21, 22, 23 i 55 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), Naczelnik Dzielnicy W.-W. orzekł o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] w obrębie [...] o powierzchni 5156 m2, stanowiącej własność C. i L. małżonków C., ustalając równocześnie odszkodowanie na rzecz właścicieli.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu wskazanej nieruchomości, w piśmie z dnia 1 października 2003 r. zwrócił się S. C., twierdząc, że w wyniku tej decyzji utracił dwa zagwarantowane prawem dojazdy do działki nr [...] stanowiącej jego własność.
Decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 157 § 3 k.p.a., Wojewoda M. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości przy ul. [...] w W., z uwagi na brak po stronie wnioskodawcy legitymacji do wystąpienia z takim żądaniem.
Decyzją z dnia [...] nr [...], Minister Infrastruktury utrzymał w mocy decyzję Wojewody M., wskazując, że zgodnie z art. 157 § 2 k.p.a., z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej w trybie art. 157 § 1 k.p.a. może wystąpić tylko strona. Organ zaznaczył, że stroną w postępowaniu wywłaszczeniowym byli C. i L. C. – właściciele nieruchomości przy ul. [...]. Natomiast małżonkowie C., wezwani do wykazania uprawnień strony, przesłali kopie dwóch aktów notarialnych – z dnia [...] 1968 r. dotyczącego nabycia przez nich części nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr [...] oraz z dnia [...]1991 r. zawierającego umowę darowizny tejże działki na rzecz córek: J. C.- B. i W. C.-L.
W ocenie Ministra Infrastruktury, z treści tych aktów nie wynika, aby wnioskodawcom przysługiwało jakiekolwiek prawo rzeczowe do wywłaszczonej nieruchomości, w związku z czym nie ma podstaw do przyjęcia, że przysługuje im prawo żądania stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu tej nieruchomości.
Na decyzję Ministra Infrastruktury, J. C.-B. i W. C.-L., wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, twierdząc, że są stroną postępowania, gdyż są następcami prawnymi poprzednich właścicieli. Będąc ich córkami nabyły prawo własności działki nr [...] aktem notarialnym z 1991 roku i nigdy nie zrzekły się służebności.
Wyrokiem z dnia 3 marca 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1431/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę J. C.- B. i W. C.-L. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu.
Sąd podkreślił, że o tym, czy określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony, a więc czy w rozumieniu art. 28 k.p.a., ma on interes prawny w sprawie, w której żąda wszczęcia postępowania, przesądzają przepisy prawa materialnego, z których wynikają dla tego podmiotu określone prawa lub obowiązki.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, do działki nr [...], która została wywłaszczona decyzją Naczelnika Dzielnicy W.-W. z dnia [...]1976 r., a stanowiącej własność małżonków C. i L. C., ani małżonkom C., ani ich córkom będącym ich następcami prawnymi w zakresie własności działki nr [...], nie przysługiwało żadne prawo o charakterze rzeczowym, które uzasadniałoby ich interes prawny w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu.
Sąd wskazał, że w toku postępowania administracyjnego wnioskodawcy powoływali się na okoliczność, iż stanowiąca ich własność działka nr [...] miała dostęp do ulicy [...] przez działkę nr [...] i że na skutek wywłaszczenia dostęp ten zlikwidowano. Nie wykazali jednak, aby dostęp ten był zagwarantowany w drodze ustanowienia służebności w przewidzianym prawem trybie. W ocenie Sądu pierwszej instancji, taki stan rzeczy świadczy o tym, że właściciele działki nr [...] mają wyłącznie interes faktyczny w sprawie o wywłaszczenie, który jednak nie legitymuje ich do żądania stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu, bowiem legitymację taką daje jedynie posiadanie interesu prawnego.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skargę kasacyjną złożył pełnomocnik S. C. i L. C., radca prawny E. S.-J., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Na podstawie art. 174 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
- naruszenie art. 133 § 1 wskazanej ustawy, poprzez nieuwzględnienie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów potwierdzających przymiot strony postępowania po stronie skarżących;
- naruszenie art. 141 § 4 wskazanej ustawy, poprzez brak ustosunkowania się w uzasadnieniu wyroku do przedstawionych w skardze zarzutów odwołujących się do treści pisma Naczelnika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Dzielnicy W.-B. z dnia [...] kwietnia 2003 r.;
- naruszenie art. 1 w związku z art. 3 § 2 pkt 1 wskazanej ustawy, poprzez oddalenie skargi, pomimo tego, iż postępowanie administracyjne było dotknięte wadą naruszenia przepisów art. 28 i art. 157 § 2 k.p.a. mogącą mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
- naruszenie art. 145 § 1 lit. c wskazanej ustawy, polegające na oddaleniu skargi, pomimo tego, iż postępowanie administracyjne w sprawie było dotknięte wadą naruszenia przepisów art. 28 i art. 157 § 2 k.p.a. mogącą mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
- naruszenie art. 151 wskazanej ustawy, polegające na nieuwzględnieniu skargi, w sytuacji, gdy postępowanie administracyjne w sprawie było dotknięte wadą naruszenia przepisów art. 28 i art. 157 § 2 k.p.a. mogącą mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zgodnie z art. 32 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, z dniem ujawnienia w księdze wieczystej prawa własności nieruchomości wywłaszczonej, wykreśleniu podlegały wszystkie ciążące na niej prawa rzeczowe z wyjątkiem tych, których pozostawienie na nieruchomości zostało ustalone w decyzji o wywłaszczeniu. Tym samym wobec milczenia decyzji wywłaszczeniowej na temat służebności przejazdu przez wywłaszczoną nieruchomość, służebność ta wygasła.
Autor skargi kasacyjnej wskazał, że późniejszy zwrot nieruchomości nie jest restytucją wywłaszczonego prawa własności, choć dotyczył on przedmiotu objętego wywłaszczeniem, lecz ma charakter pierwotnego nabycia własności. W związku z tym, zwrot wywłaszczonej nieruchomości jej dawnym właścicielom nie powoduje "przywrócenia" służebności przejazdu istniejącej na tej nieruchomości przed wywłaszczeniem.
Skarżące wywodzą swój interes prawny w niniejszej sprawie z faktu przysługiwania im służebności przejazdu przez działkę [...] objętą wywłaszczeniem, którą to okoliczność wykazali na tyle, na ile pozwolił im stan posiadanych dokumentów. Jednak z uwagi na fakt, że wywłaszczenie nastąpiło przed 30 laty nie można przyjąć założenia, iż brak określonych dokumentów w chwili obecnej przesądza o tym, iż dokumenty te nigdy nie istniały. Skoro zatem skarżące przedłożyły dokumenty, w tym dokument pochodzący od organu administracyjnego stwierdzający, iż przysługiwała im służebność, która wygasła na skutek wydania decyzji o wywłaszczeniu, to tym samym uzasadnili, iż mają interes prawny w stwierdzeniu nieważności decyzji o wywłaszczeniu.
Wnoszący skargę kasacyjną podnieśli, że Sąd pominął znajdujący się w aktach spawy dowód z dokumentu w postaci pisma Naczelnika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Dzielnicy W.-B. potwierdzający istnienie przymiotu strony po stronie skarżących.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 133 § 1, art. 144 § 4, art. 1 w związku z art. 3 § 2 pkt 1, art. 145 § 1 lit. c (winno być art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, poprzez oddalenie przez Sąd pierwszej instancji skargi, pomimo iż postępowanie administracyjne dotknięte było wadą naruszenia przepisów art. 28 i art. 157 § 2 k.p.a. mogąca mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz poprzez nieuwzględnienie znajdujących się w aktach sprawy dowodów, między innymi pisma Naczelnika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Dzielnicy W.-B. z dnia [...]kwietnia 2003 r.
Zarzuty te nie są trafne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo wskazał, że stroną postępowania jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Kryterium "interesu prawnego", na podstawie którego opiera się żądanie podmiotu w stosunku do organu administracji publicznej, musi być oparte o konkretny przepis prawa powszechnie obowiązującego, a przede wszystkim z przepisów prawa materialnego (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 1996 r. II SA 74/96; ONSA z 1997 r. nr 2, poz. 89 i z dnia 22 lutego 1984 r. I SA 1748/83).
Innym słowy mówiąc osoba niemająca interesu prawnego nie może poszukiwać ochrony na gruncie postępowania administracyjnego. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.
Skarżący upatrują swojego interesu prawnego w tym, że na wywłaszczonej sąsiedniej nieruchomości rodzina ich miała służebność drogi koniecznej, którą to służebność utracili z chwilą wywłaszczenia C. i L. małżonków C. Natomiast stan faktyczny i prawny, wynikający ze złożonych dokumentów jest zupełnie inny.
Aktem notarialnym z dnia [...] 1968 r. sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym w W. przed notariuszem T. P., Repertorium A/a nr [...], S. i L. małżonkowie C. nabyli z majątku dorobkowego udział 50% w nieruchomości wpisanej w księdze wieczystej Kw nr [...]. Z okazanego przy akcie pisma Wydziału Architektury, Nadzoru Budowlanego i Geodezji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W. P.-P. z dnia 4 marca 1968 r. L.dz. [...] teren omawianej nieruchomości Kw nr [...] przeznaczony jest, według zatwierdzonego planu zagospodarowania przestrzennego pod uprawy ogrodniczo-warzywnicze stałe, bez prawa podziału, zaś istniejąca zabudowa na nieruchomości przeznaczona do adaptacji na stałe.
W dziale III (trzecim) księgi wieczystej pod numerem 2 zamieszczony był wpis o sposobie korzystania z nieruchomości przez jej współwłaścicieli, wniesionej na podstawie wniosku z dnia [...] lipca 1955 r. Nr [...] oraz umowy sprzedaży z dnia [...] lipca 1955 r., z którego wynika, że W. K. (poprzednik prawny małżonków C.) ma wydzielona działkę o obszarze 1 ha 50 arów stanowiąca środkową część nieruchomości Kw nr [...], na której prowadzi odrębne gospodarstwo rolne.
Oznacza to, że w niepodzielnej współwłasności nieruchomości (stan prawny) wydzielona została do użytkowania działka gruntu (stan faktyczny), w środkowej części nieruchomości, a zatem – jak twierdzą małżonkowie C. oraz co wynika z pisma z dnia [...] kwietnia 2003 r. Naczelnika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicy B. m.st. W., korzystali z przejazdu przez działkę nr [...] do drogi publicznej.
Korzystanie z przejazdu przez działkę stanowiąca współwłasność, choć użytkowaną przez inna osobę nie oznacza jednak, że ustanowiona została służebność drogi koniecznej.
Następnie jednak małżonkowie C. i małżonkowie C. zostali uwłaszczeni w drodze aktu nadania ziemi. Z akt nie wynika, aby zgłaszali wówczas, że została ustanowiona służebność drogi koniecznej, gdyż gdyby tak było, to zapewne nie nabyliby własności w tym trybie.
Zatem późniejsze wywłaszczenie małżonków C. nie miało wpływu na kwestię ustanowienia drogi koniecznej.
Nadto wypada podkreślić, ze małżonkowie C. wystąpili do sądu powszechnego o ustalenie drogi koniecznej i sprawa ta jest w toku.
Skoro zatem skarżące nie wykazały, że miały ustanowioną drogę konieczną przez nieruchomość będącą przedmiotem wywłaszczenia, to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów, uznając iż skarżące nie są legitymowane do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności postępowania wywłaszczeniowego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżących radcy prawnemu, wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie tylko do zasądzania kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawna, należne od Skarbu Państwa na podstawie art. 250 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 tej ustawy.