Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2006r sygn. akt IV SA/Wa 1584/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność gospodarstwa rolnego.
W uzasadnieniu wskazał, że Wojewoda [...] decyzją z dnia 26 czerwca 2000r nr [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia 25 maja 1977 r nr [...] orzekającej o przejęciu na rzecz Państwa w zamian za świadczenia rentowe gospodarstwa położonego w [...]. W sprawie tej Wojewoda [...] wydał już uprzednio w trybie nadzoru decyzję z dnia 21 listopada 1997r, utrzymaną w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 20 lutego 1998r., a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 czerwca 1998r skargę J. C. na decyzję organu naczelnego oddalił. Decyzja Wojewody [...] z dnia 26 czerwca 2000 r została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] znak [...]. Minister uznał, że Wojewoda [...] rozpatrując ponowny wniosek J. C. słusznie stwierdził, że żądanie skarżącej wydania przez ten sam organ następnej decyzji w sprawie rozstrzygniętej już decyzją ostateczną, która pozostaje w obiegu prawnym, jest bezpodstawne i niedopuszczalne.
Od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] J. C. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie decyzji Wojewody [...] z 26 czerwca 2000r, zmianę decyzji Wojewody [...] z 21 listopada 1997r i stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z 25 maja 1977 r. W uzasadnieniu wskazywała na argumenty przemawiające za stwierdzeniem nieważności decyzji z 1977r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Wskazał bowiem, że jeżeli sprawa administracyjna została uprzednio rozstrzygnięta decyzją ostateczną, wydanie w tej sprawie nowej decyzji załatwiającej sprawę co do istoty narusza ustanowiony dotychczasową decyzją stan powagi rzeczy osądzonej. Dla oceny czy żądanie dotyczy sprawy już rozstrzygniętej istotne znaczenie ma ustalenie tożsamości sprawy. Tożsamość tę wyznaczają element podmiotowy/ ta sama strona lub strony/, oraz elementy przedmiotowe /tzn ten sam stan faktyczny z którego wynikają prawa i obowiązki stron oraz ta sama podstawa prawna/. Wnioski J. C. z dnia 30 sierpnia 1993 i 7 czerwca 2000r dotyczą tych samych podmiotów, przedmiotu i tego samego interesu prawnego strony, stąd mamy do czynienia z ich tożsamością. Ponieważ ocena legalności mającej podlegać stwierdzeniu nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z 25 maja 1977r została już dokonana, stąd ponownie prowadzone w sprawie postępowanie administracyjne było bezprzedmiotowe.
Skargę kasacyjną od tego wyroku złożyła J. C. reprezentowana przez adwokata. Zaskarżyła ona powyższy wyrok w całości,zarzucając mu na podstawie art.174pkt 1 ppsa rażące naruszenie przepisów postępowania, tj art.156§1 pkt 2 kpa poprzez oddalenie skargi w sytuacji,gdy wyrok rażąco narusza prawo, ponieważ utrzymuje w obrocie wadliwą decyzję. Stąd wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazała, że skarżąca istotnie po raz drugi wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji. Sprawa ta była wcześniej rozstrzygana wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, który oddalił skargę, gdyż nie uwzględnił przy jej rozpoznaniu §1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968r w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów/DzU Nr 11 poz.58/. Pominięto przy rozpoznawaniu sprawy fakt, że §1 pkt 1 cyt. rozporządzenia nie miał zastosowania do gospodarstw rolnych w których grunty rolne m.inn. były przewidziane wg klasyfikacji gleboznawczej do zalesienia. W takiej zaś sytuacji znajdowało się gospodarstwo J. C. tworzące całość z gospodarstwem żony, gdyż było częściowo klasy VI i nadawało się wyłącznie do zalesienia. Stąd niedopuszczalne było przyjęcie, że gospodarstwo to wykazywało niski poziom produkcji rolnej wskutek zaniedbania. Pominięto też, że rodzicom skarżącej nigdy nie doręczono decyzji o przejęciu gospodarstwa a potwierdzenie odbioru zostało podpisane przez nieznane osoby. Nie było również zgodne ze stanem faktycznym stwierdzenie, że skarżąca w trakcie toczącego się postępowania potwierdziła, że gospodarstwo nie jest uprawiane. Nie brała ona udziału w postępowaniu w 1977r, stąd nie mogła tego stwierdzić. W poprzednim postępowaniu nie uwzględniono faktu, że gospodarstwo miało następcę. Zdaniem skarżącej – wydanie decyzji z 1977r z rażącym naruszeniem prawa - winno skutkować wyeliminowaniem jej z obrotu, niezależnie od tego, czy toczyło się postępowanie w tej samej sprawie czy nie i czy zachodzi jej tożsamość. Wyrok z 8 czerwca 1998r sygn. II SA 456/98 oddalający skargę zapadł bez uwzględnienia występujących wad prawnych decyzji.
W piśmie procesowym pełnomocnik sprecyzowała, że podstawą kasacji jest art.174 pkt 2 ppsa, a nie jak omyłkowo podano punkt 1.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że:
Zgodnie z art. 183§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ DzU Nr 153, poz. 1270 ze zm./, powoływanej dalej jako ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie sąd nie dopatrzył się przyczyn nieważności, określonych w art. 183§2 ppsa, stąd ograniczył się jedynie do kontroli wskazanych podstaw kasacyjnych. Przyjął przy tym, iż w istocie skarżąca zarzuciła wyrokowi sądu wojewódzkiego naruszenie prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 156§1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r kodeks postępowania administracyjnego/ DzU 2000r Nr 98, poz.1071 ze zm./. Co prawda w piśmie procesowym wnosząca skargę kasacyjną prostowała, jej zdaniem oczywistą omyłkę, wskazując jako podstawę skargi kasacyjnej art.174 pkt 2 ppsa, tj naruszenie przepisów postępowania, należy jednak zważyć, iż zgodnie z art.183 §1 ppsa po terminie do wniesienia skargi kasacyjnej strony mogą jedynie przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych, a nie wskazywać nowe podstawy kasacyjne. Wymaga również podkreślenia fakt, iż przepisy kpa nie mogą stanowić dla sądu administracyjnego reguł postępowania, sąd ten działa bowiem w oparciu o ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Kodeks postępowania administracyjnego stanowi więc dla sądów administracyjnych jedynie wzorzec kontroli według którego oceniają one prawidłowość decyzji organów administracji publicznej, w tym więc przypadku sformułowanie podstaw kasacyjnych winno wskazywać na naruszenie przez sąd prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 156 §1 pkt 2 kpa przy dokonywaniu kontroli decyzji organu. Mimo niezbyt precyzyjnego wskazania tych podstaw poprzez przytoczenie z jednej strony art. 174 pkt 1 ppsa, a z drugiej powoływania się na naruszenie przepisów postępowania, sąd stwierdził, iż skarga kasacyjna, chociaż w sposób nie do końca precyzyjny, spełnia jednak warunki formalne, pozwalając na ustosunkowanie się do stawianych zarzutów. Zarzuty te uznał jednak Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadne, a skargę kasacyjną za pozbawioną uzasadnionych podstaw. Podzielił bowiem stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż decyzja umarzająca postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności w przypadku, gdy sprawa ta była już zarówno przedmiotem decyzji ostatecznej, jak i prawomocnej, nie narusza prawa. Naruszeniem prawa i to rażącym byłoby natomiast wydanie w tej sprawie nowej decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, wypełniałoby bowiem przesłanki art. 156 §1 pkt 3 kpa, który określa jako nieważną decyzję dotyczącą sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Nie ulega przy tym wątpliwości iż w przedmiotowej sprawie istnieje decyzja ostateczna Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 lutego 1998r utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 21 listopada 1997r odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia 25 maja 1977r, z powodu braku stwierdzenia przyczyny określonej w art.156 §1 pkt 2 kpa, tj braku rażącego naruszenia prawa. Powoływana decyzja Ministra jest przy tym prawomocna, z uwagi na fakt, iż Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 czerwca 1998r sygn. II SA 456/98 oddalił wniesioną na nią skargę. Jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w przedmiotowych sprawach mamy więc do czynienia z ich tożsamością. Tożsamość tę wyznacza z jednej strony element podmiotowy, mamy bowiem do czynienia z tymi samymi stronami w sprawie, przy tym z tą samą osobą wnioskodawczyni, oraz element przedmiotowy, na który składają się: ten sam stan faktyczny z którego wynikają prawa i obowiązki stron, oraz ta sama podstawa prawna,tj art.156§1 pkt 2 kpa. Wnioski J. C. z dnia 30 sierpnia 1993r i z 7 czerwca 2000r były więc tożsame. Ponieważ ocena legalności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia 25 maja 1977r była już dokonana zarówno decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 20 lutego 1998r, jak i wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 czerwca 1998r, postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności, wszczęte wnioskiem J. C. z dnia 7 czerwca 2000r, należało umorzyć. W takim przypadku zachodzi bowiem bezprzedmiotowość postępowania, spowodowana istnieniem przeszkód wykluczających jakiekolwiek rozstrzyganie o istocie sprawy/ por.B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz 6 wyd. W-wa 2004r s. 745/. Dla tożsamości podstawy prawnej nie ma przy tym znaczenia podnoszenie dodatkowego uzasadnienia rażącego naruszenia prawa w postaci braku uwzględnienia przy dotychczasowej ocenie legalności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] §1 ust.2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968r w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów/ DzU Nr 11 poz. 58/. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w swojej decyzji z 1998 r odwoływał się bowiem do treści rozporządzenia, a Naczelny Sąd Administracyjny, który był niezwiązany granicami skargi, rozpatrywał skargę na decyzję z punktu widzenia art.156 §1 pkt 2 kpa w związku z przepisami powoływanego rozporządzenia i nie podzielił stanowiska skarżącej odnośnie naruszenia przepisów prawa. Podobnie pozostałe zarzuty, w tym braku doręczenia decyzji, braku udziału skarżącej w postępowaniu, nieuwzględnienie istnienia następcy, były powoływane w poprzednim wniosku i skardze. Stawianie zaś zarzutów wobec wyroku NSA z dnia 8 czerwca 1998r jako prawomocnego, nie znajduje podstaw prawnych.
Stąd Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art.184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ DzU Nr 153, poz.1270 ze zm/.