Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 765/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę D. M., E. P. i Z. P. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Aktem notarialnym z dnia 2 grudnia 1965 r., Rep. [...] K. i E. P. – współwłaściciele 3/4 części nieruchomości obj. Kw nr [...] oznaczonej jako parcela budowlana nr [...] oraz parcela gruntowa nr [...], zbyli ją na rzecz Skarbu Państwa celem budowy hotelu komunalnego w R. Z wnioskami o zwrot w/w nieruchomości o powierzchni [...]m2 położonych w rejonie dawnej ul. [...], oznaczonych obecnie jako działka [...] (obr. [...]) wystąpili spadkobiercy byłych właścicieli nieruchomości – H. L., D. M., E. P. oraz Z. P. Prezydent Miasta Rzeszowa decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. odmówił zwrotu w/w nieruchomości.
W uzasadnieniu wskazano, że zwrot wnioskowanej nieruchomości uniemożliwia brzmienie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy (1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to ujawnione zostało w księdze wieczystej.
Organ I instancji podniósł, że decyzją z dnia [...] sierpnia 1991 r. Wojewoda Rzeszowski stwierdził, iż z dniem 5 grudnia 1990 r. nieruchomość zabudowana, oznaczona jako działki ewidencyjne nr [...], [...] i [...] i inne, z mocy samego prawa, jest przedmiotem użytkowania wieczystego przez Przedsiębiorstwo "R." w R. Prawo to na rzecz powyższego podmiotu ujawnione zostało w dniu 5 listopada 1992 r. Aktem notarialnym z dnia 28 czerwca 1993 r., Rep. [...] Wojewoda Rzeszowski zbył nieruchomość zabudowaną hotelem, parkingiem i wiatą, w tym prawo użytkowania wieczystego między innymi działki nr [...] na rzecz Spółki z o.o. "B." w R. Na podstawie umowy z dnia 21 maja 2008 r. (akt notarialny Rep. [...]) prawo użytkowania wieczystego wskazanej nieruchomości przysługuje osobie fizycznej, tj. R. P. Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] Wojewoda Podkarpacki utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając argumentację Prezydenta Miasta Rzeszowa.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję Wojewody Podkarpackiego wnieśli E. P., D. M., H. L. oraz Z. P., zarzucając naruszenie art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalając skargę stwierdził, że okolicznością bezsporną w sprawie jest zrealizowanie w latach 1966 – 1972 r. budynku hotelu, a faktem powszechnie znanym jest, że budynek hotelu został rozebrany w 2007r. W ocenie Sądu I instancji okolicznością przesądzającą o zanegowaniu twierdzenia skarżących o zbędności nieruchomości jest zrealizowanie hotelu w okresie 7 lat od dnia zawarcia aktu notarialnego. W kontekście ustawowych przesłanek zwrotowych, które mają charakter faktyczny, nie mogły odnieść skutku argumenty skarżących o zbędności nieruchomości dla Skarbu Państwa wobec rozebrania budynku hotelu w 2007 r. Przesłanka zbędności ma zaistnieć wobec niezrealizowania celu, na jaki została wywłaszczona nieruchomość. Realizacja celu, na który nieruchomość została wywłaszczona powoduje, że roszczenie o zwrot nieruchomości przestaje istnieć. Nie jest prawnie dopuszczalna reaktywacja roszczenia, gdy przestaje istnieć cel, jaki została wywłaszczona nieruchomość, tak jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Ponadto, zdaniem WSA, organ prawidłowo wykazał, że zwrot nieruchomości jest wykluczony także wobec zaistnienia przesłanek z art. 229 u.g.n. to jest ustanowienia i ujawnienia przed 1 stycznia 1998 r. użytkowania wieczystego na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Przy czym dalej idącą okolicznością, bo wyłączającą zwrot nieruchomości jest stwierdzenie wykorzystania nieruchomości na cel określony w akcie notarialnym.
Z tych przyczyn Sąd uznał za nieuzasadnione zrzuty skargi o naruszeniu art. 21, art. 64 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 229 u.g.n. bowiem roszczenie skarżących o zwrot wygasło w związku z realizacją hotelu komunalnego, a na taki cel nieruchomość została nabyta w 1965 r. od poprzedników prawnych skarżących.
Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniosła D. M., domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie oraz zasądzenia kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- 1) naruszenie prawa materialnego, tj.:
- a) art. 8 ust. 1 oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i oparcie zaskarżonego orzeczenia na sprzecznym z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz nierozpoznanie istoty sprawy w części dotyczącej zarzutu naruszenia art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji RP poprzez nie ustosunkowanie się do zarzutu sprzeczności art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami z w/w przepisami ustawy zasadniczej;
- b) art. 21 Konstytucji RP przez niewłaściwe zastosowanie bowiem przepis ten został w zaskarżonym wyroku rażąco naruszony, gdyż Sąd I instancji, powielając stanowisko organów, w oparciu o brzmienie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami "udzielił" ochrony prawnej prawu pochodnemu od prawa własności, tj. prawu użytkowania wieczystego, kosztem chronionego przepisami rangi konstytucyjnej prawa własności;
- c) art. 64 ust. 3 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie, bowiem nałożone na mocy art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ograniczenie prawa własności na rzecz prawa "słabszego" tj. prawa użytkowania wieczystego narusza w sposób rażący istotę prawa własności;
- d) art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez zastosowanie przepisu w sprawie pomimo niezrealizowania celów określonych w decyzji o wywłaszczeniu w sposób rażący narusza zagwarantowane w art. 21 ust. 1 Konstytucji RP prawo własności;
- 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a. przez oddalenie skargi naruszającą wymienione w pkt 1 przepisy prawa materialnego;
- b) art. 141 § 4 P.p.s.a. wskutek braku odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia do podniesionych przez skarżącą zarzutów naruszenia prawa materialnego oraz ograniczeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku jedynie na dowolnie poczynionych ustaleniach o rzekomym wygaśnięciu roszczenia o zwrot nieruchomości;
- c) art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez oparcie zaskarżonego orzeczenia na nieznajdującym uzasadnienia w aktach sprawy domniemaniu wygaśnięcia roszczenia skarżącej o zwrot nieruchomości, w szczególności poprzez poczynienie dowolnych ustaleń w przedmiocie stwierdzenia wykorzystania nieruchomości na cel określony w akcie notarialnym;
- d) art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez naruszenie zasady rozstrzygania w granicach sprawy i poczynienie ustaleń, które nie były objęte zakresem rozstrzygania w zaskarżonej decyzji, w szczególności poczynienie ustaleń na okoliczność zrealizowania celu wywłaszczenia na nieruchomości skarżącej, podczas gdy w zaskarżonej decyzji, okoliczność niezrealizowania celów wywłaszczenia nie była kwestionowana, bowiem odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości znajdowała rzekome oparcie w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują.
Zarzut naruszenia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 21, art. 64 i art. 8 ust.1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie zasługuje na uwzględnienie.
Przepis art. 136 ust. 3 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi: "Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jednakże nie każda nieruchomość niewykorzystana na cele wskazane w decyzji wywłaszczeniowej może być zwrócona poprzedniemu właścicielowi lub jego następcom prawnym. Negatywną przesłankę uniemożliwiającą zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części stanowi art. 229 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym: "Roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej".
Przepis art. 229 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami jest przepisem przejściowym o charakterze intertemporalnym. Charakter tego rodzaju regulacji polega na tym, że odnosi się on do stosunków prawnych istniejących w chwili wejścia w życie nowej ustawy. Zadaniem przepisów intertemporalnych jest uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa. Z samej istoty więc tego typu przepisów wynika, że punktem odniesienia jest dotychczasowy stan prawny oraz ukształtowane na jego podstawie stosunki prawne trwające w momencie wejścia w życie nowych przepisów (por. uchwała 5 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 1999 r., OPK 26/99, ONSA 2000/1/11).
Oznacza to, że art. 229 tej ustawy ma zastosowanie, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. (art. 242 tej ustawy).
Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku dokonał prawidłowej wykładni i właściwie zastosował art. 136 ust. 3 w związku z art. 229 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jak wynika ze znajdujące się w aktach sprawy decyzji Wojewody Rzeszowskiego z dnia [...] sierpnia 1991r. nieruchomość zabudowana oznaczona jako działki ewidencyjne nr [...], [...] i [...] i inne z mocy prawa stały się przedmiotem użytkowania wieczystego na rzecz Przedsiębiorstwa "R." w R. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej wpisem z dnia 5 listopada 1992 r.
Powyższe zdarzenie prawne miało miejsce przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, co powoduje wygaśnięcie roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 229 tej ustawy.
W świetle powyższych wywodów podniesione w skardze kasacyjnej pozostałe zarzuty są nieuzasadnione.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wbrew zarzutowi skarżących, regulacja zawarta w art. 229 u.g.n. nie narusza art. 21 w związku z art. 64 i w związku z art. 2 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2007 r. I OSK 386/06) a wprost przeciwnie chroni ona nieograniczone prawa rzeczowe podmiotów, które nabyły je zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlega oddaleniu.