Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 listopada 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. G. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.
Jak wynika z uzasadnienia wyroku, decyzją z dnia [...] Dyrektor Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego działając na podstawie art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tj. Dz.U. z 1997 roku Nr 10 poz. 55 z późn. zm.) dokonał wypowiedzenia M. G. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej z uwagi na zmniejszenie stanu etatowego jednostki wojskowej i brak możliwości wyznaczenia na inne stanowisko służbowe. W motywach decyzji stwierdzono, iż na podstawie rozkazu Szefa Sztabu Generalnego WP z dnia 21 grudnia 2001 roku w sprawie przeformowania wojewódzkich sztabów wojskowych jednostka wojskowa, w której M. G. pełnił zawodową służbę wojskową ulega przeformowaniu, co powoduje likwidację zajmowanego przez niego stanowiska służbowego. Nie ma natomiast możliwości wykorzystania oficera w dalszej służbie wojskowej.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, iż podczas przeprowadzonej w dniu 18 września 2002 roku w Departamencie Kadr i Szkolnictwa Wojskowego MON rozmowy kadrowej zapadła ustna decyzja o przeniesieniu go do rezerwy kadrowej. Wskazał również, że podczas rozmowy złożył pisemne oświadczenie o wyrażeniu zgody na przeniesienie do rezerwy kadrowej. Skarżący podniósł, że mimo posiadania kwalifikacji nie został wyznaczony na wyższe stanowisko służbowe.
W wyniku odwołania Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, uznając, iż nadal brak jest możliwości wyznaczenia skarżącego na odpowiadające jego kwalifikacjom i doświadczeniu służbowemu, inne stanowisko służbowe. Organ odwoławczy stwierdził także, iż nie została wydana żadna ustna decyzja w przedmiocie przeniesienia skarżącego do rezerwy kadrowej. Skarżący został jedynie poinformowany o możliwości przeniesienia do rezerwy kadrowej. Złożone przez stronę oświadczenie miało na celu jedynie uzyskanie informacji o gotowości do pełnienia służby wojskowej. Odnośnie zarzutu nieotrzymania kolejnego stopnia awansu organ stwierdził, iż przesądzające kryterium mianowania na wyższe stopnie stanowią potrzeby Sił Zbrojnych RP. Zmiany organizacyjne w Siłach Zbrojnych powodują jednak, iż brak jest aktualnie możliwości dalszej służby skarżącego w tychże Siłach.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. G. podniósł zarzut naruszenia art. 20 i art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz naruszenie art. 156 ust. 1 pkt 2 i art. 7, 8, 10, 67, 73 i 77 Kpa. Zdaniem skarżącego decyzja o wypowiedzeniu stosunku służbowego służby zawodowej jest sprzeczna z wcześniejszą decyzją ustną ogłoszoną podczas rozmowy kadrowej w dniu 18 września 2002 roku. W przypadku przeniesienia do rezerwy kadrowej niedopuszczalne jest bowiem wypowiedzenie stosunku służbowego. W ocenie skarżącego przeniesienie do rezerwy kadrowej nastąpiło w formie decyzji ustnej podczas rozmowy w dniu 28 września 2002 roku, która to decyzja spełnia warunki, o których mowa w art. 14 § 2 w związku z art. 109 § 2 Kpa. Decyzja została wydana przez właściwy organ i zawierała konkretne rozstrzygnięcie.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził iż w aktach sprawy brak jest decyzji właściwego organu o przeniesieniu skarżącego do rezerwy kadrowej. Rozmowa przeprowadzona w dniu 18 września 2002 roku nie świadczy o tym, że wobec skarżącego zapadła decyzja w tym przedmiocie. Decyzja o przeniesieniu do rezerwy kadrowej, aby mogła wywołać określone skutki prawne, musi pochodzić od właściwego organu i odpowiadać wymogom określonym w art. 104 Kpa. Dopóki warunki te nie zostaną spełnione nie można mówić o skutecznym podjęciu decyzji administracyjnej.
Sąd zauważył również, iż zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych żołnierza wyznacza się na stanowisko służbowe stosownie do potrzeb Sił Zbrojnych w zależności od kwalifikacji i opinii służbowych. Z akt sprawy wynika natomiast, że brak jest stanowiska, na które z punktu widzenia potrzeb Sił Zbrojnych skarżący mógłby zostać wyznaczony. O potrzebie wyznaczenia na stanowisko służbowe określonego oficera ostatecznie decyduje właściwy organ wojskowy, co oznacza, że tylko temu organowi pozostawione zostało prawo doboru określonych żołnierzy na określone stanowiska.
Od powyższego wyroku M. G., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyrok zaskarżony został w całości, a skarga kasacyjna zawiera żądanie jego uchylenia i rozpoznania skargi bądź uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- 1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez:
- a) nieprzeprowadzenie dowodów świadczących o wydaniu w dniu 18 września 2002 roku ustnej decyzji o przeniesieniu do rezerwy kadrowej;
- b) nieprzeprowadzenie dowodów uzasadniających zaistnienie przesłanek do wydania decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego;
- c) niewyjaśnienie okoliczności mającej istotne znaczenie dla sprawy, iż ustna decyzja o przeniesieniu do rezerwy kadrowej spełniała wymogi aktu administracyjnego;
- 2) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez wskazanie, iż o wypowiedzeniu stosunku służbowego decyduje Minister Obrony Narodowej, ponieważ to Minister decyduje o doborze żołnierzy na określone stanowiska.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż nie zostały spełnione przesłanki dokonania wypowiedzenia stosunku służbowego, gdyż istniała możliwość wyznaczenia skarżącego na inne stanowiska służbowe, które skarżący wskazywał w toku postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do treści art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem po myśli art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje skargę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego – wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca tym wymaganiom uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności.
Złożona w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna spełnia przedstawione wymogi, jednakowoż przytoczone podstawy kasacyjne nie zasługują na uwzględnienie.
W szczególności nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia przez sąd I instancji postępowania dowodowego na okoliczność tego, iż skarżący na mocy ustnej decyzji został przeniesiony do rezerwy kadrowej oraz że istniały przesłanki do wypowiedzenia stosunku służbowego.
Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Jak wynika z powyższego, przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów jest możliwe jedynie w przypadku, gdy spełnione zostają dwa warunki:
- 1) przeprowadzenie dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości;
- 2) nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Sąd I instancji dysponując aktami administracyjnymi sprawy zasadnie uznał, iż nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego.
Należy zauważyć, iż zasadą obowiązującą na gruncie postępowania administracyjnego, stosownie do przepisu art. 14 § 1 Kpa jest pisemność postępowania. Jednakże, jak to wynika z treści art. 14 § 2 Kpa, sprawy mogą być załatwiane ustnie, gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawa nie stoi temu na przeszkodzie. Treść oraz istotne motywy takiego załatwienia powinny być jednak utrwalone w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji. W przypadku utrwalenia decyzji ustnej w formie protokołu, protokół taki powinien odpowiadać wymogom określonym w art. 68 i art. 107 Kpa.
Tymczasem, z akt sprawy, w tym z akt osobowych, którymi dysponowały Sądy obu instancji nie wynika, aby ustna decyzja została podjęta. Brak jest stosownego protokołu bądź adnotacji świadczących o podjęciu ustnej decyzji, a w konsekwencji brak możliwości uznania, iż ustna decyzja rzeczywiście zapadła. Sąd administracyjny nie miał zatem podstaw do przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego mającego na celu poszukiwanie innych, nieprzewidzianych prawem dowodów na zaistnienie tego zdarzenia.
Stosownie do treści art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tj. Dz. U. z 1997 roku Nr 10, poz. 55 z późn. zm.) oficer pełniący zawodową służbę wojskową jako służbę stałą, po spełnieniu określonych warunków, może być przeniesiony do rezerwy kadrowej, jeżeli właściwy organ wojskowy przewiduje wyznaczenie go na odpowiednie stanowisko służbowe w okresie nie dłuższym niż 3 lata. Zgodnie z przepisem § 64 ust. 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 roku w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 1997 roku Nr 7 poz. 38 z późn. zm.) organem właściwym do przeniesienia oficera do rezerwy kadrowej jest Minister Obrony Narodowej.
Natomiast z treści przedstawionych przez skarżącego oświadczeń dwóch oficerów wynika, iż decyzję o przeniesieniu do rezerwy kadrowej ogłosił mjr S., działający z upoważnienia gen. J., a więc podmiot nieuprawniony do podjęcia przedmiotowego rozstrzygnięcia.
Za nietrafny Naczelny Sąd Administracyjny uznał również zarzut naruszenia art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Sąd I instancji w sposób prawidłowy dokonał oceny legalności zaskarżonej decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...], mając na uwadze przesłanki, o których mowa w art. 78 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy.
Zgodnie z art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, właściwy organ wojskowy może dokonać wypowiedzenia stosunku służbowego żołnierzowi zawodowemu, jeżeli jednostka wojskowa, w której żołnierz zawodowy pełni zawodową służbę wojskową, podlega rozformowaniu lub zmniejszył się jej stan etatowy, a brak jest możliwości wyznaczenia go na inne stanowisko służbowe.
Wojewódzki Sztab Wojskowy [...], gdzie M. G. pełnił zawodową służbę wojskową w stopniu kapitana w Wydziale Logistyki uległ przeformowaniu na podstawie rozkazu Szefa Sztabu Generalnego WP z dnia 21 grudnia 2001 roku w sprawie przeformowania wojewódzkich sztabów wojskowych. Przeformowanie jednostki wojskowej, w której M. G. pełnił zawodową służbę wojskową spowodowało, iż zajmowane przez niego stanowisko służbowe uległo likwidacji. Tym samym spełniona została pierwsza przesłanka, o której mowa w art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, tj. zmniejszył się stan etatowy jednostki wojskowej. W związku z powyższym sąd I instancji zwolniony był z obowiązku badania, na czym polegało przeformowanie jednostki wojskowej, w której zawodową służbę wojskową pełnił skarżący.
Sąd I instancji zbadał również istnienie drugiej z przesłanek wynikających z art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, czyli brak możliwości wyznaczenia na inne stanowisko służbowe. Stosownie do treści art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, przez stanowisko służbowe rozumie się przewidziane w etacie jednostki organizacyjnej miejsce żołnierza zawodowego w hierarchii służbowej jednostki, z określoną dla tego stanowiska nazwą, stopniem wojskowym, wymaganiami kwalifikacyjnymi, korpusem osobowym, grupą i specjalnością wojskową oraz grupą uposażenia. Należy podkreślić, iż zgodnie z art. 35 ust. 1 w/w ustawy żołnierza zawodowego wyznacza się na stanowisko służbowe stosownie do potrzeb Sił Zbrojnych, w zależności od kwalifikacji i opinii służbowej.
Jak wynika z zawartej w aktach sprawy notatki służbowej sporządzonej w dniu 6 marca 2002 roku przez płk T. M., przeprowadził on z M. G. rozmowę służbową, podczas której poinformował skarżącego, iż zlikwidowano zajmowane przez niego stanowisko służbowe i brak jest możliwości wyznaczenia go na inne stanowisko. Skarżący wystąpił z prośbą o przeniesienie go do rezerwy kadrowej (k. 57). Również z notatki służbowej podpisanej przez upoważnione osoby reprezentujące Wojska Lądowe, Akademie Wojskowe, Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej, Marynarkę Wojenną, Służby poza resortem Obrony Narodowej, SP ZOZ, Żandarmerię Wojskową i Dowództwo Garnizonu Warszawa wynika, iż brak jest możliwości wyznaczenia kpt. M. G. na stanowisko służbowe stosowne do posiadanego stopnia wojskowego, kwalifikacji i doświadczenia zawodowego oficera (k. 59). Można zatem uznać, iż podjęte zostały czynności mające na celu wykorzystanie kpt. M. G. w Siłach Zbrojnych, jednakże uwzględniając kwalifikacje zawodowe i doświadczenie skarżącego, a także potrzeby Sił Zbrojnych, brak było możliwości wyznaczenia go na inne stanowisko służbowe.
Bezzasadny jest zatem zarzut skargi kasacyjnej, iż nie wystąpiła druga z przesłanek, o których mowa w art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Skarżący wskazał co prawda etat, na który mógłby zostać wyznaczony, jednakże przydzielony on został innemu oficerowi. Należy jednakże podnieść, iż na wskazywane przez skarżącego stanowisko oficera logistyki został wyznaczony kpt. Z., absolwent Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Inżynieryjnych o specjalności budowa dróg i mostów. Uznano zatem, iż oficer ten spełnia wymagania w zakresie kwalifikacji i posiada odpowiednią opinię służbową, co odpowiada potrzebom Sił Zbrojnych.
Należy zauważyć, iż w związku z rozformowaniem jednostek wojskowych i zmniejszaniem ich stanów etatowych, ocena przydatności i możliwości wykorzystania kwalifikacji na poszczególnych stanowiskach służbowych dotyczyła z pewnością nie tylko kpt. M. G., ale również innych żołnierzy zawodowych. Dlatego też istotnym jest podkreślenie, iż o przydatności żołnierza zawodowego na danym stanowisku nie świadczy jego subiektywne przekonanie, iż posiada odpowiednie kwalifikacje, lecz konkretne potrzeby Sił Zbrojnych, co znajduje odzwierciedlenie w treści art. 35 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
Z tych względów, na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.