Uzasadnienie
Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 20 listopada 2015 roku sygn. akt III SA/Wr 402/15 oddalił w całości skargę G. S na czynność Komendanta Wojewódzkiego Policji we W. w przedmiocie dokonania wpisu ostatecznego w ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Czynnością materialnotechniczną Komendant Wojewódzki Policji we W. dokonał wpisu ostatecznego do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego liczby 15 punktów za wykroczenie z art. 92 § 1 kodeksu wykroczeń i inne z dnia [...] maja 2014 roku, ujawnione w tym samym dniu przez funkcjonariuszy KP B., a objęte postępowaniem wykroczeniowym prawomocnie zakończonym wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia 19 listopada 2014 roku o sygn. akt II W 637/14.
Skargę na tę czynność wniósł G. S., zarzucając naruszenie § 2 ust. 7 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego (Dz. U. z 2012 r. poz. 488, dalej: rozporządzenie) poprzez dokonanie wpisu 15 punktów zamiast prawidłowych 10 punktów. Wskazał, że, jeżeli w związku z wyprzedzaniem pojazdu kierowca dopuścił się naruszeń określonych w załączniku nr 1 do rozporządzenia kodami B 02 (wyprzedzanie na przejściach dla pieszych lub bezpośrednio przed nimi) i C 11 (niezastosowanie się do znaku P-4 "podwójna linia ciągła"), to do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego wpisuje się jedno tylko naruszenie, tj. te, któremu przypisano największą liczbę punktów.
Zatem w ocenie skarżącego w rozważanym stanie faktycznym należało dokonać wpisu 10 punktów za naruszenie oznaczone kodem B 02, nie zaś - jak dokonano - wpisu 15 punktów za oba naruszenia. Zdaniem skarżącego organ mylnie odczytał wyrok Sądu Rejonowego w W., w oparciu o który został dokonany kwestionowany wpis. Sąd ten nie uznał bowiem skarżącego winnym wyprzedzania kolumny pojazdów, a tylko wyprzedzania jednego pojazdu. Przyjęty przez organ kształt opisu wykroczenia został natomiast wzięty z opisu zarzutu przytoczonego w wyroku (tj. w jego części wstępnej), który jednak Sąd Rejonowy w W. zmodyfikował, eliminując z opisu fragment dotyczący wyprzedzania kolumny dwóch pojazdów i poprzestając na przyjęciu samego wyprzedzania (w części dyspozytywnej wyroku). Tym samym w ocenie skarżącego Sąd Rejonowy uznał, że skarżący nie wyprzedzał dwóch pojazdów, a tylko jeden.
W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji we W. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wskazując, że rozumienie treści wyroku przedstawione przez skarżącego pomija, że Sąd, uznając go za winnego, odwołuje się do zarzucanego mu czynu. To zdaniem organu nakazuje dokonać wpisu ostatecznego w wysokości 15 punktów, łącznie za oba przekroczenia przepisów ruchu drogowego. Z tych względów wpis ostateczny w wysokości 15 punktów jest zgodny z prawem w szczególności z przepisami rozporządzenia, w tym z § 2 ust. 7 rozporządzenia.
Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę G. S., uznając, że nie może być uwzględniona, bowiem podejmując zaskarżoną czynność, organ nie naruszył prawa. Sąd I instancji wskazał, że z przepisów rozporządzenia wynika, że jeżeli kierowca jednym czynem naruszył więcej niż jeden przepis ruchu drogowego, w ewidencji uwidacznia się wszystkie naruszenia, przypisując każdemu odpowiednią liczbę punktów, z zastrzeżeniami przewidzianymi w § 2 ust. 5-9 tego aktu. W rozpoznawanej sprawie spór sprowadzał się do ustalenia, czy zaistniał w niej jeden z powyższych wyjątków, wymieniony w § 2 ust. 7 rozporządzenia. Z regulacji tej wynika, że jeżeli kierowca dopuścił się naruszeń określonych w załączniku nr 1 do rozporządzenia kodami B 02, C 11 lub F 01 do F 09, do ewidencji wpisuje się to naruszenie, któremu przypisano największą liczbę punktów, jedynie w sytuacji jeżeli dokonał tego zdarzenia w związku z wyprzedzaniem tego samego pojazdu albo kolumny rowerów, wózków rowerowych lub kolumny pieszych.
Czyli powyższy przepis ma zastosowanie w sytuacji wyprzedzania jednego pojazdu i związku z tym manewrem spowodowania naruszenia znaku podwójnej linii ciągłej i wyprzedzania na przejściu. Wtedy, gdy sam manewr wyprzedzania pojazdu rozpoczął się prawidłowo. Sąd podkreślił, że przy zastosowaniu reguły zawartej w tym przepisie, polegającej na przypisaniu punktów tylko za jedno naruszenie, istotna jest kolejność zdarzeń - wyprzedzanie tego samego pojazdu (jednego), rozpoczęte w sposób dopuszczalny; następnie w związku z tym wyprzedzaniem dokonanie naruszeń określonych w załączniku nr 1 kodami B 02, C 11, czyli wyprzedzanie na przejściach dla pieszych lub bezpośrednio przed nimi i niezastosowanie się do znaku P-4 "podwójna linia ciągła". Zdaniem Sądu I instancji z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 19 listopada 2014 r. sygn. akt II W 637/14 wynika, że skarżący, przekraczając podwójną linie ciągłą, dokonał wyprzedzania pojazdu na przejściu dla pieszych.
Zarówno wskazany powyżej wyrok, jak i dostarczony przez skarżącego dokumentu, wskazują w ocenie Sądu na to, że skarżący najpierw naruszył przepisy ruchu drogowego poprzez przekroczenie podwójnej linii ciągłej (rozpoczął wyprzedzanie od przekroczenia tej linii), następnie dokonując go wjechał na przejście dla pieszych. Manewr wyprzedzania pojazdu samochodowego został zatem rozpoczęty nieprawidłowo, od naruszenia określonego w załączniku nr 1 kodem C 11. Kolejność zdarzeń, które miały miejsce w sprawie była odmienna od tej wskazanej w § 2 ust. 7 rozporządzenia.
Skargę kasacyjną od tego wyroku złożył G. S., zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie § 2 ust. 7 rozporządzenia, mające wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis ten wymaga, aby kierowca naruszający w warunkach tego paragrafu przepisy ruchu drogowego rozpoczął manewr wyprzedzania w sposób dopuszczalny.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że kluczowe dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy znaczenie ma wykładnia zawartego w § 2 ust. 7 rozporządzenia zwrotu "w związku z wyprzedzaniem". W ocenie autora skargi kasacyjnej Sąd I instancji błędnie przyjął, że chodzi tutaj wyłącznie o wyprzedzanie prawidłowe, a nie o każde - zarówno prawidłowe, jak i nieprawidłowe. Powyższy zwrot nie oznacza bowiem prawidłowego rozpoczęcia manewru wyprzedzania, a stanowi tylko element opisu sytuacji, w której dopuszczenie się dwóch lub więcej naruszeń zaktualizuje obowiązek zastosowania przywołanego przepisu. Autor skargi kasacyjnej zwrócił uwagę, że w omawianym przepisie wskazane są - obok zaszłych na gruncie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy - inne jeszcze naruszenia przepisów prawa ruchu drogowego.
W związku z tym, gdyby chcieć kierować się wykładnią zaproponowaną przez Sąd I instancji, zupełnie niezrozumiałym byłoby zadekretowanie w tym przepisie na przykład naruszenia F 01, tj. nieupewnienia się co do możliwości wyprzedzania. Wszak rozpoczęcie manewru bez upewnienia się co do takiej możliwości zawsze jest rozpoczęciem go w sposób nieprawidłowy. Jeśli towarzyszy mu np naruszenie B 02 (wyprzedzanie na przejściach dla pieszych), to nie sposób wskazać, kiedy sprawca miałby prawidłowo rozpocząć manewr wyprzedzania. To samo powiedzieć można o naruszeniu F 02 - wyprzedzaniu z niewłaściwej strony - rozpoczęcie takiego manewru jest nieprawidłowe zawsze. Powyższe przykłady dowodzą w ocenie autora skargi kasacyjnej tego, że wykładnia zastosowana przez Sąd I instancji jest nieprawidłowa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy przypomnieć, że rozpoznając skargę kasacyjną – po myśli art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 roku, poz. 1369 ze zm.) – Naczelny Sąd Administracyjny czyni to w granicach zakreślonych przez ramy tego środka odwoławczego, gdyż jest nimi związany, biorąc pod rozwagę z urzędu tylko nieważność postępowania. Przy braku przesłanek nieważnościowych w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
W skardze kasacyjnej nie zarzucono naruszenia przepisów postępowania, w oparciu o które ustalono okoliczności stanowiące podstawę zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego. Podniesiono natomiast zarzut naruszenia prawa materialnego. W rezultacie Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był oprzeć się na stanie faktycznym przyjętym do orzekania przez Sąd pierwszej instancji. Ze stanu faktycznego przyjętego przez Sąd pierwszej instancji opartego w szczególności na treści wyroku wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 19 listopada 2014 r. (sygn. akt II W 637/14), w którym to uznano skarżącego za winnego tego, że "kierując samochodem m-ki [...], nr rej. [...] nie stosował się do znaku P-4 "linia podwójna ciągła" i wyprzedzał na przejściu dla pieszych, tj. czynu wypełniającego dyspozycję art. 92 § 1 k.w. i art. 97 k.w. w zw. z art. 26 ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym".
Należy tu zaznaczyć, że Sąd Rejonowy zmienił opis zarzucanego czynu i przypisał go w innym zakresie niż zostało to przedstawione przez oskarżyciela publicznego we wniosku o ukaranie. Zatem ustalił inny (przypisany) ukaranemu stan faktyczny. Sąd Rejonowy nie uwzględnił zarzutu wyprzedzania kolumny dwóch pojazdów. To w sposób oczywisty świadczy o przypisaniu skarżącemu wyprzedzania na przejściu dla pieszych jednego pojazdu a nie kolumny pojazdów. Potwierdza to Sąd Rejonowy w W. w postanowieniu z dnia 3 czerwca 2015 r. sygn. akt II Ko 1334/15. Taki przebieg zdarzeń potwierdza też przeprowadzony przez Sąd pierwszej instancji w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowód uzupełniający w postaci odtworzenia zapisu zdarzenia drogowego z płyty CD (z wideorejestratora).
Sąd pierwszej instancji przyjął zatem, że skarżący naruszył przepisy ruchu drogowego w ten sposób, że nieprawidłowo rozpoczął wyprzedzanie jednego pojazdu przekraczając podwójną linię ciągłą a następnie wyprzedził ten pojazd wjeżdżając na przejście dla pieszych. Przyjęcie przez Sąd, że skarżący wyprzedzał kolumnę dwóch pojazdów, wykluczałoby w sposób oczywisty możliwość zastosowania w sprawie § 2 ust. 7 rozporządzenia MSW w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego.
Z przepisu art. 130 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym wynika, iż podmiotem, któremu ustawodawca powierzył zadanie prowadzenia ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego jest Policja. Podmiot ten ma dokonać oceny, czy zaistniał fakt naruszenia przepisów ruchu drogowego, a następnie winien stwierdzonemu naruszeniu przyporządkować właściwą liczbę punktów w skali od 0 do 10. Kolejnym krokiem jest wprowadzenie tej liczby punktów do ewidencji. Czynności wymienionych w tym przepisie podmiot prowadzący ewidencję dokonuje samodzielnie. Użyte bowiem w zdaniu drugim art. 130 ust. 1 ustawy - Prawo o ruchu drogowym zwroty "przypisuje się" i "wpisuje się" odnoszą się, wprost do zdania pierwszego i dotyczą podmiotu prowadzącego ewidencję. Fakt naruszenia przepisów ruchu drogowego przez danego kierowcę organ prowadzący ewidencję stwierdza w oparciu o wyroki sądu, mandaty karne albo orzeczenia dyscyplinarne (§ 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 25 kwietnia 2012 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego, obowiązującego w dacie popełnienia wykroczenia przez skarżącego).
Zgodnie ze wskazanym rozporządzeniem: Do ewidencji wpisuje się kierowcę, który kierując pojazdem silnikowym lub motorowerem, dopuścił się naruszenia przepisów ruchu drogowego, zwanego dalej "naruszeniem" (§ 2 ust. 1.). Do ewidencji wpisuje się naruszenia wraz z odpowiadającą im liczbą punktów, zgodnie z wykazem określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia (ust. 3). Jeżeli kierowca jednym czynem naruszył więcej niż jeden przepis ruchu drogowego, w ewidencji uwidacznia się wszystkie naruszenia, przypisując każdemu odpowiednią liczbę punktów, z zastrzeżeniem ust. 5-9 (ust. 4). Stosownie do § 2 ust 7 tego rozporządzenia "Jeżeli w związku z wyprzedzaniem tego samego pojazdu albo kolumny rowerów, wózków rowerowych lub kolumny pieszych kierowca dopuścił się naruszeń określonych w załączniku nr 1 kodami B 02, C 11 lub F 01 do F 09, do ewidencji wpisuje się to naruszenie, któremu przypisano największą liczbę punktów. Jeżeli dwu lub więcej naruszeniom przypisano taką samą liczbę punktów, wpisuje się to naruszenie, które ma mniejszy znacznik literowy i liczbowy".
Jak to wskazał Sąd pierwszej instancji spór w sprawie sprowadza się do ustalenia, czy zaistniała sytuacja przewidziana w zacytowanym § 2 ust. 7 rozporządzenia, jeżeli tak, to organ Policji zobowiązany był do przypisania skarżącemu za wskazane dwa przekroczenia 10 a nie 15 punktów karnych. Dokonując wykładni tego przepisu Sąd pierwszej instancji przyjął, że "Z powyższej regulacji (§ 2 ust.7 rozporządzenia) wynika, że jeżeli kierowca dopuścił się naruszeń określonych w załączniku nr 1 kodami B 02, C 11 lub F 01 do F 09, do ewidencji wpisuje się to naruszenie, któremu przypisano największą liczbę punktów, ale jedynie w sytuacji jeżeli dokonał tego zdarzenia w związku z wyprzedzaniem tego samego pojazdu albo kolumny rowerów, wózków rowerowych lub kolumny pieszych. Czyli przepis ten ma zastosowanie w sytuacji wyprzedzania jednego pojazdu i związku z tym manewrem spowodowania naruszenia znaku podwójnej linii ciągłej i wyprzedzania na przejściu.
Gdy sam manewr wyprzedzania pojazdu rozpoczął się prawidłowo". Zdaniem Sądu pierwszej instancji istotna jest więc przy zastosowaniu powyższej reguły (do przypisania punktów za jedno naruszenie) kolejność zdarzeń: wyprzedzanie tego samego pojazdu (jednego), rozpoczęte w sposób dopuszczalny; następnie w związku z tym wyprzedzaniem dokonanie naruszeń określonych w załączniku nr 1 kodami B 02, C 11, czyli wyprzedzanie na przejściach dla pieszych lub bezpośrednio przed nimi i niezastosowanie się do znaku P-4 "podwójna linia ciągła"). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego taka wykładnia rzeczonego przepisu jest błędna, bowiem Sąd w sposób nieuprawniony przyjął, że przepis ten ma zastosowanie wtedy, gdy sam manewr wyprzedzania pojazdu rozpoczął się prawidłowo. Ma to istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bowiem niekwestionowane w sprawie jest, że skarżący rozpoczął wyprzedzanie nieprawidłowo, najpierw przekraczając linię ciągłą.
Jak to trafnie spostrzegł autor skargi kasacyjnej kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy ma wykładnia zwrotu "w związku z wyprzedzaniem" zawarta w § 2 ust. 7 rozporządzenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro prawodawca nie określił sposobu wyprzedzania, to może to być każde wyprzedzanie – prawidłowe i nieprawidłowe. Pod pojęciem prawidłowego i nieprawidłowego wyprzedzania rozumieć należy wyprzedzanie zgodne bądź sprzeczne z prawem ruchu drogowego. Niezależnie zatem od tego, jaką kwalifikację prawną posiada manewr rozpoczęcia wyprzedzania, prawidłowy czy nie - w sytuacji dwóch lub więcej naruszeń B 02, C 11, F 01- F 09, zachodzących przy wyprzedzaniu tego samego pojazdu, w grę wchodzi zastosowanie wskazanego przepisu. Oznacza to, że zwrot "w związku z wyprzedzaniem" nie oznacza wcale prawidłowego rozpoczęcia manewru wyprzedzania, a tylko stanowi element opisu sytuacji, w której dopuszczenie się dwóch lub więcej naruszeń zaktualizuje obowiązek zastosowania § 2 ust. 7 rozporządzenia.
Zwrot "w związku z wyprzedzaniem" jest odniesiony do zwrotu "tego samego pojazdu". Wyznacza on element hipotezy normy (zakresu jej zastosowania) i nie jest jednocześnie takim elementem, który stanowi konieczną przesłankę, dla dopuszczenia się przez kierowcę naruszenia (konieczną przesłankę w tym sensie, że jej ziszczenie powoduje dobrodziejstwo zakazu kumulacji punktów). Taki był bowiem cel wprowadzenia przez prawodawcę zakazu kumulacji punktów karnych, aby zapobiec niepotrzebnemu, nadmiernemu zbyt rygorystycznemu karaniu czy sankcjonowaniu sprawców takich wykroczeń. Za przyjętą tu wykładnią § 2 ust. 7 rozporządzenia przemawia także to, że w tym przepisie wskazane są, obok zaszłych na gruncie rozważanego w niniejszej sprawie stanu faktycznego - inne jeszcze naruszenia przepisów prawa ruchu drogowego. Gdyby przyjąć za trafne stanowisko Sądu pierwszej instancji, że zawsze dojść tu musi do uprzedniego prawidłowego rozpoczęcia manewru kierowania, to zupełnie niezrozumiałym byłoby zamieszczenie w tym przepisie przykładowo naruszenia F 01, tj. nieupewnienia się co do możliwości wyprzedzania.
Wszak rozpoczęcie manewru bez upewnienia się co do takiej możliwości zawsze jest rozpoczęciem manewru w sposób nieprawidłowy. Jeśli towarzyszy mu np. naruszenie B 2 tj. wyprzedzanie na przejściach dla pieszych, to nie sposób tu wskazać, kiedy sprawca miałby prawidłowo rozpocząć manewr wyprzedzania, gdyż takiego nie ma i być nie może. To samo należy odnieść do naruszenia F 02 – wyprzedzania z niewłaściwej strony: rozpoczęcie takiego manewru jest zawsze nieprawidłowe, zatem również i z początku. Przykłady te obrazują w sposób oczywisty, błędność poglądu Sądu pierwszej instancji.
Słusznie zatem twierdzi skarżący kasacyjnie, że niezależnie od tego, czy sprawca wykroczenia (naruszenia) rozpoczyna manewr wyprzedzania prawidłowo, czy nieprawidłowo, dopuszczalnie czy niedopuszczalnie, legalnie czy nielegalnie, zawsze gdy czyni to przy wyprzedzaniu tego samego pojazdu i tym samy dopuszcza się co najmniej dwóch naruszeń enumeratywnie wymienionych w § 2 ust. 7 rozporządzenia, do ewidencji wpisuje się tylko to naruszenie, któremu przypisano największą ilość punktów (z modyfikacją wskazaną w zdaniu drugim tego paragrafu).
Błędna wykładnia § 2 ust. 7 rozporządzenia w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego dokonana przez Sąd pierwszej instancji spowodowała konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku na podstawie art. 188 p.p.s.a. i rozpoznania skargi, bowiem istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.
W przyjętym przez Sąd pierwszej instancji stanie faktycznym dopuszczalna liczba punktów ostatecznych, jakie można było przypisać skarżącemu, za dwa przekroczenia przepisów ruchu drogowego popełnione w dniu [...] maja 2014 r. w Białej Rządowej objęte wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia 19 listopada 2014 r. (sygn. akt II W 637/14), wynosi 10, a nie jak to przyjął w zaskarżonej czynności Komendant Wojewódzki Policji we W. 15 punktów. Jak bowiem wynika, z przyjętej przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładni § 2 ust. 7 rozporządzenia w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego, przepis ten ma zastosowanie w niniejszej sprawie. W związku z tym Komendant powinien dokonać wpisu ostatecznego 10 punktów za naruszenie oznaczone kodem B 02.
Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę, na podstawie art. 146 § 1 i 2 p.p.s.a. stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności Komendanta Wojewódzkiego Policji we W. w przedmiocie dokonania ostatecznego wpisu 15 punktów do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego i uznał uprawnienie G. S. do przypisania mu w ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego za dwa przekroczenia przepisów ruchu drogowego popełnione przez niego w dniu [...] maja 2014 r. w B. R., objęte wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia 19 listopada 2014 r. (sygn. akt II W 637/14) - 10 punktów, w miejsce nieprawidłowo przypisanych mu przez Komendanta Wojewódzkiego Policji we W. 15 punktów.