Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 września 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1270/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 30 marca 2022 r. nr KOC/1430/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego orzekł o: uchyleniu zaskarżonej decyzję oraz decyzji Prezydenta [...] z 7 lutego 2022 r. nr UD-XII-WSS/8252/022779/2022 (pkt 1 sentencji wyroku); zasądzeniu od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz D. Z. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 2 sentencji wyroku).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Kolegium, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciło naruszenie:
- 1. prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej: "ustawa o świadczeniach rodzinnych", "u.ś.r."), poprzez jego błędną wykładnię;
- 2. przepisów postępowania, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), poprzez jego zastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, po uprzednim ustaleniu przez Sąd I instancji, że w toku rozpoznania sprawy przez organy obu instancji doszło do, mającego wpływ na wynik sprawy, błędu w ustaleniach faktycznych będących podstawą rozstrzygnięcia, polegającego na przyjęciu, że Skarżąca będąca od siedmiu lat emerytką może skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy pobieranie emerytury stanowi przeszkodę w zakresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym zaskarżona decyzja (i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji) nie narusza przepisów prawa materialnego w żaden sposób, a co za tym idzie Sąd I instancji winien skargę oddalić w całości, czego nie uczynił.
Wobec powyższego Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz o oddalenie skargi, względnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, wniosło o zasądzenie kosztów postępowania oraz zrzekło się przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie podać należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżące kasacyjnie Kolegium zrzekło się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności, o których mowa w § 2 powołanego przepisu, co oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał sprawę w granicach podstaw i zarzutów powołanych w skardze kasacyjnej.
Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zawarty w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymóg rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej dotyczy osób w wieku aktywności zawodowej tj. do osiągnięcia wieku emerytalnego. Analiza brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że ustawodawca w przepisie tym nie wskazał granicy wieku osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. W art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. został określony krąg osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne oraz warunki, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia. Do warunków tych należą: rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji albo legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Natomiast w art. 17 ust. 5 pkt 1-5 u.ś.r. zostały określone okoliczności, których zaistnienie wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ani art. 17, ani żaden inny przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego nie zawiera także odesłania do ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz.1362 ze zm., dalej: "ustawa o pomocy społecznej"), która w art. 6 pkt 7 definiuje niezdolność do pracy jako ukończone 60 lat przez kobietę i 65 lat przez mężczyznę. Literalna wykładnia przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, w tym także art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazywanego w skardze kasacyjnej, prowadzi do wniosku, że ustawodawca w celu ustalenia zdolności bądź niezdolności do pracy zarobkowej przy sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie posłużył się kryterium wieku. Zdolność do zatrudnienia lub podjęcia pracy zarobkowej nie została zatem ograniczona przesłanką wieku.
Prawo każdego obywatela do podjęcia pracy zarobkowej nie jest ograniczone przesłanką wieku. Przyjęcie ograniczenia możliwości podjęcia pracy zarobkowej po osiągnięciu wieku emerytalnego nie da się także pogodzić z regulacjami przewidzianymi w innych obowiązujących ustawach. W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) ustawodawca przewidział możliwość zawieszenia emerytury w przypadku kontynuacji pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego (por. art. 103 i nast.). Podobnie też przepisy ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447 ze zm.) nie przewidują żadnych ograniczeń w podjęciu i prowadzeniu działalności przez emeryta lub rencistę.
Zatem proponowana w skardze kasacyjnej interpretacja, z powołaniem się na art.17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie zasługuje na akceptację.
Odnosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że trafnie Sąd I instancji uznał, iż brak było podstaw do odmowy uwzględnienia wniosku Skarżącej o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przeszkodą do przyznania tego świadczenia nie mogło być osiągnięcie przez wnioskującą 67 lat, gdyż wskazany wyżej przepis nie wiąże podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z osiągnięciem konkretnego wieku. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji przeprowadził prawidłową wykładnię przepisu, którego naruszenie zarzuca skarga kasacyjna.
Należy wskazać, że przepis art. 151 p.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, gdyż jest to przepis ogólny (blankietowy), wynikowy, stanowiący jedynie prawną podstawę orzeczenia oddalającego skargę, uchylającego decyzję lub stwierdzającego bezczynność organu lub przewlekłość postępowania. Wskazanie tego przepisu nie stanowi prawidłowego określenia podstawy skargi kasacyjnej, ponieważ jest podaniem jedynie przepisu regulującego sposób rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1728/18, wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. jest tzw. przepisem wynikowym, który dochodzi do głosu wówczas, gdy sąd dostrzeże naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego lub procesowego.
Zatem wymaga powiązania z innymi przepisami. Za jego pomocą nie można jednak skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego. Ustalenia stanu faktycznego podważać można za pomocą zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami postępowania administracyjnego, zaś materialną podstawę prawną rozstrzygnięcia - za pomocą zarzutu naruszenia prawa materialnego (w ramach podstawy wskazanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), ewentualnie poprzez zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w powiązaniu z przepisami prawa materialnego (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2010 r., sygn. akt II FSK 781/09, źródło CBOSA). Zasadnie Sąd I instancji zastosował art. 151 p.p.s.a.
Ponadto przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a bądź c i art. 151 p.p.s.a. zawierają przeciwstawne normy wynikowe, regulują sposób rozstrzygnięcia i jako takie nie mogą być z sobą w związku. Bez stwierdzenia naruszenia innych przepisów, w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania (co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca), zarzuty wskazanych norm odniesienia nie są trafne (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2383/14, źródło CBOSA).
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.