Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt II SA/Łd 1177/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę R. B. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] nr [...] o odmowie zwrotu nieruchomości, położonej w [...] o pow. 1.5290 ha z całej nieruchomości o pow. 7.8600 ha, oznaczonej jako działka ew. nr 372/1 (obecnie działka nr 510), stanowiącej własność spadkodawcy wnioskodawcy – S. B., wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 27 czerwca 1972 r. nr [...].
Odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uzasadniona była okolicznością, iż prace związane z realizacją celu wywłaszczenia, rozpoczęte zostały przed upływem terminu określonego w art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zm., powoływaną dalej jako ugn.) oraz tym, że cel wywłaszczenia (eksploatacja złóż gliny) zrealizowano na całej powierzchni przedmiotowej działki, na początku lat 80–tych.
Oddalając skargę na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...], wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 18 stycznia 2005 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie stwierdził naruszenia prawa, dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji lub stwierdzenia jej nieważności, o co wnosił skarżący.
Podstawę materialno-prawną decyzji stanowiły przepisy art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Sąd w pełni podzielił pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodziły przesłanki, uzasadniające zwrot następcy prawnemu byłego właściciela wywłaszczonej nieruchomości.
Przedmiotowa nieruchomości nie stała się zbędna na cel, na który została wywłaszczona, gdyż przez "zbędność" należy rozumieć nie rozpoczęcie w ogóle lub niezrealizowanie przez podmiot, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości, celu, dla którego realizacji nieruchomość została wywłaszczona. Natomiast okoliczność, że przedmiotowa nieruchomość nie jest obecnie wykorzystywana zgodnie z celem, dla którego nastąpiło wywłaszczenie nie przesądza o tym, że nieruchomość ta stała się zbędna w rozumieniu art. 137 ugn.
Zasadniczą przesłankę uzasadniającą odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowi fakt, że cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany, co bezspornie wynika z zebranego materiału dowodowego, w szczególności z pisma Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z dnia 4 grudnia 1982 r. znak: [...] o przejęciu od Przedsiębiorstwa C. przedmiotowej działki gruntu i włączeniu jej do Państwowego Funduszu Ziemi oraz z decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z dnia 31 maja 1983 r. L.dz. [...] o nieodpłatnym przekazaniu tej działki gruntu na czas nieokreślony w trwały zarząd i użytkowanie Rejonowemu Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...].
Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zachodziły przesłanki, określone w cyt. art. 137 ugn., uzasadniające zwrot przedmiotowej nieruchomości.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 stycznia 2005r. wniósł R. B., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., powoływaną dalej jako ppsa), poprzez nie uwzględnienie okoliczności, niewykorzystania przedmiotowej działki gruntu na cel wywłaszczenia oraz naruszenie przepisu art. 136 ust. 3 i art. 137 ugn., poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, że przedmiotowa nieruchomość nie stała się zbędna na pierwotny cel wywłaszczenia (eksploatacja złóż gliny).
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m. in., że przedmiotowa działka (obecnie nr 510) nie była eksploatowana na potrzeby wydobycia gliny. W jego ocenie nie do zaakceptowania jest pogląd wyrażony przez Sąd w przedmiocie zrealizowania celu wywłaszczenia, w szczególności dlatego, że został oparty na dokumentach o charakterze ogólnikowym, które nie odnosiły się precyzyjnie do poszczególnych wywłaszczonych działek. Zatem zachodziła konieczność dokładnego zweryfikowania i sprawdzenia okoliczności dotyczącej realizacji celu wywłaszczenia na przedmiotowej działce, zwłaszcza w świetle oświadczeń świadków, złożonych wraz ze skargą na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na początku należy podnieść, że zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej zostały sformułowane nieprecyzyjnie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 134 ppsa, który w § 1 stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, może stanowić podstawę skargi kasacyjnej. Jednakże w skardze kasacyjnej ograniczono się tylko do powołania art. 134 ppsa, bez odwoływania się do wyjściowej w tym przypadku regulacji z art. 174 pkt. 2 cyt. ustawy.
W skardze kasacyjnej podniesiono także zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. przepisu art. 136 ust. 3 i art. 137 ugn. Również w tym przypadku, ograniczono się do wskazania konkretnych przepisów prawa materialnego, nie odwołując się jednak do wyjściowej w tym przypadku regulacji z art. 174 pkt 1 ppsa.
Jednakże wskazane oczywiste uchybienia formalne skargi kasacyjnej, w ocenie sądu, nie stanowiły wystarczających powodów do odrzucenia skargi.
Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, zaś z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania sądowego. Ponieważ w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności, określone w art. 183 § 2 cyt. ustawy, Sąd rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej i uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, ponieważ sąd I instancji rozpoznając sprawę nie naruszył przepisów prawa.
Kognicja sądu administracyjnego sprowadza się do oceny legalności zaskarżonej decyzji. Zakres działania sądu administracyjnego pierwszej instancji określa art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ppsa, zaś wynik dokonanej oceny zgodności z prawem decyzji znajduje swoje odzwierciedlenie w sentencji wyroku.
Stwierdzenie naruszenia prawa przez organ prowadzi do wydania wyroku, na podstawie art. 145 § 1 cyt. ustawy, uchylającego zaskarżoną decyzję, stwierdzającego jej nieważność lub niezgodność z prawem. Brak tych naruszeń upoważnia wojewódzki sąd administracyjny do wydania wyroku oddalającego skargę, na podstawie art. 151 ppsa.
Wydany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt II SA/Łd 1177/03 spełnia powyższe wymagania.
Całkowicie chybionym jest zarzut skarżącego, naruszenia przepisu art. 136 oraz art. 137 ugn. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd I instancji zasadnie stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość nie stała się zbędna na cel, dla którego została wywłaszczona.
Zgodnie z art. 136 ust. 3 poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Natomiast w myśl przepisu art. 137 ust. 1 nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Chybionym jest zarzut skarżącego, iż przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia z powodu, o którym mowa w cyt. art. 137 ust. 1 pkt 2 ugn.
Wbrew twierdzeniom skarżącego, przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana na cel, dla którego dokonano jej wywłaszczenia, tj. na eksploatację złóż gliny. Powyższe wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności z decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z dnia 31 maja 1983 r. Nietrafnym jest zarzut nie uwzględnienia oświadczeń świadków, wskazanych przez skarżącego, bowiem okolicznościom (ustaleniom faktycznym), wynikającym z pozostających w obrocie prawnym decyzji administracyjnych, nie przeciwstawia się dowodów w postaci zeznań świadków lub opinii biegłych.
Bezzasadnym jest także zarzut niewykorzystywania obecnie przedmiotowej nieruchomości na pierwotny cel wywłaszczenia, bowiem okoliczność ta nie przesądza o zbędności wywłaszczonej nieruchomości.
Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną, w pełni podziela pogląd prezentowany w dotychczasowym orzecznictwie, wyrażony m. in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lutego 2001 r., sygn. akt I SA 2139/99, że na podstawie cyt. przepisu art. 137 ugn. należy przyjąć, iż jeżeli cel nabycia (wywłaszczenia) nieruchomości został zrealizowany, to nie istnieje możliwość jej zwrotu, mimo późniejszej zmiany jej przeznaczenia.
Również nie do końca zrozumiałym jest zarzut naruszenia przez sąd I instancji przepisu art. 134 ppsa, poprzez nie uwzględnienie okoliczności, niewykorzystania przedmiotowej działki gruntu na cel wywłaszczenia. Omawiana kwestia została – o czym była mowa wyżej – ustalona w oparciu o zebrany materiał dowodowy, a sąd administracyjny, dokonując oceny legalności rozstrzygnięć organów administracji publicznej, orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa)
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji.