Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 marca 2006r. sygn. akt IV SA/Wa 2107/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę K. B. i W. B., na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] nr [...], w przedmiocie odmowy podania nazwisk tajnych współpracowników organów bezpieczeństwa.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy: K. B. - na jej wniosek wydano w dniu [...] zaświadczenie nr [...] stanowiące, że M. B. – jej ojciec jest osobą pokrzywdzoną. Zaświadczenie to wydane zostało na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. Nr 155, poz. 1016 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o IPN.
Następnie K. B. wystąpiła z wnioskiem o podanie danych osobowych osób występujących pod pseudonimami: TW "[...]", TW "[...]", TW "[...]", TW "[...]", TW "[...]", informator "[...]", TW "[...]", TW [...]", TW "[...]". Pseudonimy te występowały w udostępnionych jej dokumentach dotyczących jej ojca M. B..
Naczelnik Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów we Wrocławiu, decyzją z dnia [...] nr [...], odmówił podania nazwisk i innych danych osobowych współpracowników, wskazując, iż w wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej, nie odnaleziono pseudonimów wskazanych we wniosku w powiązaniu z okresem oraz terenem działalności osób pod nimi występujących.
Od decyzji tej K. B. wniosła odwołanie, twierdząc, że jest krzywdzące, zaś podane uzasadnienie wymijające.
W dniu [...] decyzją Prezesa IPN nr [...], utrzymane zostało w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów we Wrocławiu. W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o IPN, jeżeli w istniejących i dostępnych dokumentach, w które pokrzywdzony miał wgląd lub otrzymał ich kopie, znajdują się nazwiska funkcjonariuszy, pracowników lub kryptonimy współpracowników organów bezpieczeństwa, którzy zbierali lub oceniali dane o nim, lub tych, którzy prowadzili tych współpracowników, to – na żądanie pokrzywdzonego – należy mu podać nazwiska oraz dalsze dane osobowe tych funkcjonariuszy, pracowników i współpracowników, jeżeli można je jednoznacznie określić na podstawie dokumentów danego organu bezpieczeństwa.
Zdaniem organu II instancji, w przedmiotowej sprawie nie odnaleziono żadnych dokumentów, na podstawie których można by było ustalić personalia osób, których dotyczył wniosek K. B. Na tę decyzję K. B. i W. B. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, powołując się na art. 32 ustawy o IPN i wskazując, że odmowa IPN w zakresie identyfikacji danych tajnych współpracowników organów bezpieczeństwa, jest niezgodna z prawem. Ponadto skarżący podnieśli, że uzyskane przez K. B. w dniu 13 stycznia 2005 r. kopie dokumentów, zawierają wyczernione nazwiska osób, które w momencie udostępnienia były jawne.
W odpowiedzi na tę skargę, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie doszło do naruszenia prawa.
Sąd stwierdził, że z akt niniejszej sprawy wynika, że Prezes Instytutu Pamięci Narodowej nie miał możliwości spełnienia żądania skarżącej. Podkreślił także, że ustalenie danych osobowych tajnych współpracowników nie było możliwe choćby z tego względu, że w udostępnionych dokumentach dotyczących pokrzywdzonego brakowało numerów rejestracyjnych, pod którymi rejestrowano tajnych współpracowników zbierających informacje o pokrzywdzonym M. B. Zatem, skoro w dokumentacji, pomimo przeprowadzenia kwerendy archiwalnej, nie odnaleziono danych, o których mowa, to tym samym nie było możliwe udostępnienie tych informacji wnioskodawczyni, stąd też nie można uznać, że decyzja Prezesa IPN o odmowie podania nazwisk i innych danych osobowych współpracowników organów bezpieczeństwa naruszała prawo.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skargę kasacyjną wniósł Sędzia Sądu Okręgowego w Opolu w stanie spoczynku, a jednocześnie syn M. B. – W. B., działając w imieniu własnym oraz siostry K. B. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, poprzez:
- 1) niewłaściwe zastosowanie art. 32 ustawy o IPN polegające na odmowie podania danych osobowych funkcjonariuszy, pracowników i współpracowników organów bezpieczeństwa państwa;
- 2) naruszenie art. 31 ust. 1, 2 i 3 ustawy o IPN poprzez niewłaściwą wykładnię polegającą na uznaniu, że należało zanonimizować dane osobowe osób, które bezpośrednio nie donosiły na M. B..
Na podstawie art. 174 pkt 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga kasacyjna zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
- 1) naruszenie art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez oddalenie skargi i brak uchylenia zaskarżonej decyzji, mimo, iż organy I i II instancji z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego nie wyjaśniły istotnych okoliczności sprawy dotyczących współpracowników organów bezpieczeństwa państwa, które donosiły na M. B. i błędne przyjęcie, że tajni współpracownicy występujący w udostępnionych początkowo aktach sprawy nie dostarczali organom bezpieczeństwa materiałów, które posłużyły do zatrzymania i oskarżenia M. B.;
- 2) naruszenie art. 151, art. 145 § 1 lit c i art. 141 § 4 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez oddalenie skargi zamiast uchylenia decyzji i brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutu strony zawartej w skardze, że akta, które zostały okazane i dotychczas stanowiły całość dokumentacji dotyczącej M. B., nie zostały wydane na wniosek w formie kopii, gdyż podobno nie dotyczyły bezpośrednio pokrzywdzonego M. B. i w momencie ich udostępnienia nie były tajne;
- 3) naruszenie art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 134 § 1 powołanej ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 107 § 1 i art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego przez oddalenie skargi i brak uchylenia zaskarżonej decyzji, mimo, że decyzja Prezesa IPN została podpisana z upoważnienia Prezesa IPN bez podania imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji i niewyjaśnieniu, czy osoba podpisująca decyzję miała upoważnienie pisemne do załatwiania spraw i czy wydanie takiego upoważnienia było dopuszczalne;
- 4) naruszenie art. 151, art. 145 § 1 lit. c, art. 134 § 1 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 104 § 1, art. 107 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, art. 18 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o IPN przez oddalenie skargi zamiast uchylenia decyzji organu I i II instancji, mimo, iż decyzja I instancji została wydana przez dwa organy Instytutu Pamięci Narodowej (oddział IPN we Wrocławiu oraz Oddziałowe Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów).
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że brak numerów rejestracyjnych tajnych współpracowników występujących pod pseudonimami TW "Jabłoński", TW "Maria", TW "Wójcik", TW "Roman", TW "Adam", informator "Specjalista", TW "Stages", TW Jaskółka", TW "G", nie może być przyczyną odmowy ujawnienia ich prawdziwych danych osobowych. Poza tym, zdaniem strony skarżącej, w przedmiotowej sprawie zachodziły okoliczności umożliwiające udostępnienie danych tajnych współpracowników znajdujących się w aktach sprawy, a uzasadnienie organów IPN w tym zakresie jest bardzo lakoniczne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że przedmiotem rozstrzygnięcia w tej sprawie był wniosek K. B. z dnia 21 lipca 2004 r. o podanie nazwisk i dalszych danych osobowych osób oznaczonych jako "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...], "[...]" i "[...]". Decyzje organów obu instancji rozstrzygnęły negatywnie ten wniosek wskazując, że w wyniku przeprowadzonej wnikliwe kwerendy archiwalnej, nie odnaleziono żadnych dokumentów organów bezpieczeństwa, na podstawie których możliwe byłoby ustalenie nazwisk oraz dalszych danych osobowych osób występujących pod wskazanymi przez wnioskodawczynię pseudonimami.
Wniosek ten zakreślił granice sprawy administracyjnej.
Wskazać należy, że wprawdzie Sąd pierwszej instancji zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, jednak badanie legalności decyzji może być dokonywane jedynie w granicach danej sprawy administracyjnej.
Z tego względu podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące braku odniesienia się w zaskarżonym wyroku do argumentów strony, że akta, które zostały uprzednio okazane i stanowiły całość dokumentacji dotyczącej M. B., nie zostały wydane w formie kopii, gdyż podobno nie dotyczyły bezpośrednio M. B. i w momencie ich udostępnienia nie były tajne oraz błędne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że tajni współpracownicy występujący w udostępnionych początkowo aktach sprawy, nie dostarczyli organom bezpieczeństwa materiałów, które posłużyły do zatrzymania i oskarżenia M. B., a nadto błędne uznanie, że należało zanonimizować dane osobowe osób, które bezpośrednio nie donosiły na M. B., nie mogły zostać rozpatrzone przez Naczelny Sąd Administracyjny gdyż nie dotyczą niniejszej sprawy.
A zatem chybiony jest również zarzut naruszenia w tym zakresie przepisów przez Sąd pierwszej instancji, skoro zarzuty te wykraczały poza przedmiot sprawy.
Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie przez Sąd przepisów prawa materialnego, to jest art. 32 ust. 1, 2 i 3 powołanej ustawy o IPN przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe ich zastosowanie.
Przepisy te w dacie wydania decyzji przez organ II instancji miały brzmienie:
- 1) "Jeżeli w istniejących i dostępnych dokumentach, w które pokrzywdzony miał wgląd lub otrzymał ich kopie, znajdują się nazwiska funkcjonariuszy, pracowników lub kryptonimy współpracowników organów bezpieczeństwa państwa, którzy zbierali lub oceniali dane o nim, lub tych, którzy prowadzili tych współpracowników, to – na żądanie pokrzywdzonego – należy mu podać nazwiska oraz dalsze dane osobowe tych funkcjonariuszy, pracowników i współpracowników, jeżeli można je jednoznacznie określić na podstawie dokumentów danego organu bezpieczeństwa. Przepis ten stosuje się również do innych osób, które denuncjowały pokrzywdzonego.
- 2) Odmawia się podania nazwisk oraz innych danych identyfikacyjnych osób, które udzielały informacji o przestępstwach pospolitych.
- 3) Na odmowę udostępnienia danych identyfikacyjnych informatorów przysługuje odwołanie do Prezesa Instytutu Pamięci".
Oznacza to, że Instytut Pamięci Narodowej, ma obowiązek podać nazwiska oraz dalsze dane osobowe funkcjonariuszy, pracowników i współpracowników, o których mowa w art. 32 ust. 1 powołanej ustawy o IPN, ale tylko wtedy, jeżeli można je jednoznacznie określić na podstawie dokumentów danego organu bezpieczeństwa.
Z akt sprawy wynika, że organy Instytutu Pamięci Narodowej przeprowadziły kwerendę archiwalną i nie odnaleziono żadnych dokumentów, na podstawie których możliwe byłoby ustalenie nazwisk i dalszych danych osobowych osób występujących pod wskazanymi przez skarżących pseudonimami.
W tej sytuacji nie została spełniona przesłanka z przepisu art. 32 ust. 1 powołanej ustawy o IPN, dotycząca możliwości jednoznacznego określenia nazwisk oraz dalszych danych funkcjonariuszy, o których udostępnienie wnosili skarżący.
A zatem za chybiony należy uznać zarzut skargi kasacyjnej, że Sąd naruszył przepis art. 32 ust. 1 i 2 powołanej ustawy o IPN, odmawiając podania danych osobowych funkcjonariuszy, skoro odmowa był spowodowana brakiem możliwości ich ustalenia w posiadanych aktach.
W myśl art. 174 pkt 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeśli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem zgodnie z art. 183 § 1 powołanej wyżej ustawy, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. W razie zgłoszenia zarzutu naruszenia przez Sąd prawa procesowego, oznacza to konieczność nie tylko uzasadnienia tego naruszenia, ale także wykazanie dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie nie odpowiada tym wymogom, gdyż nie zostało w niej wykazane, ze zarzucone naruszenie prawa przez organ administracji przepisów art. 7, 77 § 1, 107 § 1 i 268a kpa mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł jak w sentencji.