Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 maja 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1279/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznania sprawy ze skargi S.G. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...];
- 2. zasądził od Ministra Infrastruktury na rzecz S.G. kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Orzeczeniem z dnia [...] lipca 1951 r. nr "[...]" [winno być "[...]"; k. 92 akt administracyjnych] (dalej orzeczenie z [...] lipca 1951 r.) Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] (dalej Prezydium WRN) wywłaszczyło nieruchomość zapisaną w dawnej księdze wieczystej KW [...] tom [...] wykaz L. [...], parcela nr [...] o powierzchni 1003 m2, położoną w [...] przy ul. [...], "własności nominalnej L.D. z [...]".
Pismem, które wpłynęło do Wojewody [...] dnia 3 lipca 2013 r. S.G. (dalej skarżący), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył do Ministra Infrastruktury i Rozwoju wniosek o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia. Skarżący wskazał, że jest jednym ze spadkobierców byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości L.D.
Decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] marca 2017 r.) Minister Infrastruktury i Budownictwa (dalej Minister), po rozpoznania wniosku S.G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1951 r. nr [...] [k. 217-214; 144-139 akt adminisrtaracyjnych].
| W uzasadnieniu Minister wskazał, że orzeczeniem z dnia [...] lipca 1951 r. nr [...] Prezydium WRN w [...] wywłaszczyło ww. | |nieruchomość zapisaną w dawnej księdze wieczystej KW [...] tom [...] wykaz L. [...], parcela nr [...] o powierzchni 1003 m2. Aktualnie,| |zgodnie z pismem Zarządu Geodezji i Katastru [...] w [...] z 17 lutego 2014 r., wywłaszczonej nieruchomości odpowiada obecnie działka | |ewidencyjna nr [...] o pow. 1003 m2, objęta księgą wieczystą nr KW [...]. |
|Przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona w trybie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele | |użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz.U. z 1948 r. nr 20 poz. 138 ze zm., dalej dekret), na wniosek Dyrekcji | |Okręgowej Poczty i Telekomunikacji z [...] lipca 1950 r. nr [...], w którym wskazano, że na sąsiedniej nieruchomości położonej przy ul.| |[...] wybudowano dom mieszkalny dla pracowników Poczty Niemieckiej, zaś na przedmiotowej nieruchomości (nr [...]) położono fundamenty | |drugiego domu (bliźniaczego), który miał spełniać analogiczną funkcję. Okoliczność ta - budowa domu - celem zapewnienia mieszkań dla | |pracowników Poczty Polskiej, stanowiła podstawę dokonanego wywłaszczenia. Orzeczenie z [...] lipca 1951 r. wywieszono na tablicy | |ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...], w dniach 17 lipca 1951 r. - 25 lipca 1951 r. i opublikowano w Dzienniku Urzędowym | |Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1951 r. (nr [...] poz. [...]); weszło do obrotu prawnego i stało się ostateczne.| |Minister, celem rozpoznania wniosku, uzyskał uwierzytelnione kopie akt archiwalnych dotyczących wywłaszczenia - orzeczeniem Prezydium | |WRN w [...] z [...] lipca 1951 r. - przedmiotowej nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...].
W szeregu dokumentach zawartych w | |ww. aktach znalazły się także wzmianki o wywłaszczeniu nieruchomości przy ul. [...]. Organ ustalił, że zgodnie z treścią wniosku | |Dyrekcji Okręgowej Poczty i Telekomunikacji z [...] lipca 1950 r. na sąsiedniej nieruchomości przy ul. [...] wybudowano dom mieszkalny | |dla pracowników Poczty Niemieckiej, zaś na przedmiotowej nieruchomości (nr [...]) położono fundamenty drugiego domu (bliźniaczego), | |który miał spełniać analogiczną funkcję. Budowy jednak nie dokończono przed wyzwoleniem [...] w 1945 r. Po ustąpieniu okupanta działka | |ta była wykorzystywana pod ogródki warzywne przez pracowników Poczty zamieszkujących w budynku nr [...]. Na rozprawie dnia 12 maja 1951| |r. przedstawiciel Dyrekcji Okręgowej Poczty i Telekomunikacji potwierdził, że nieruchomość położona przy ul. [...], podobnie jak | |zabudowana nieruchomość przy ul. [...], weszła w posiadanie Poczty Polskiej bezpośrednio po ustąpieniu okupanta.
Powyższe potwierdziła | |także siostra L.D. – W.G., w piśmie z 28 stycznia 1958 r. skierowanym do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, w którym podniosła, że po | |powrocie z wygnania do [...] w 1945 r. zastała przedmiotową nieruchomość (parcelę nr [...]) zajętą przez niemiecką władzę okupacyjną z | |przeznaczeniem pod budowę domu. Jej interwencje w ówczesnej Dyrekcji Poczt i Telegrafów w przedmiocie jej zwrotu nie odniosły skutku z | |uwagi na zamiar Dyrekcji Poczty (Polskiej) kontynuowania rozpoczętej od fundamentów budowy domu dla pocztowców, co też po kilku latach | |zostało dokonane. |
|Minister analizując stan faktyczny sprawy uznał, że powyższe pismo i pozostałe wskazane wyżej dokumenty stanowią wiarogodne dowody na | |okoliczność, że przedmiotowa nieruchomość została zajęta przez okupanta pod budowę domu mieszkalnego dla pracowników poczty, zaś po | |jego ustąpieniu była ona wykorzystywana przez mieszkańców budynku sąsiedniego ([nr] [...]) z zamiarem wybudowania na niej budynku dla | |pracowników Poczty Polskiej, w tym także w dniu wejścia w życie ww. dekretu (16 kwietnia 1948 r.). |
|W ocenie organu zapewnienie mieszkań służbowych pracownikom Poczty Polskiej, zwłaszcza w okresie bezpośrednio powojennym, należało | |uznać za cel określony w art. [2] pkt 1 lit. b dekretu, tj. cel związany z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa państwowego podstawowej | |gałęzi gospodarki. Pracownicy Poczty pełnili bowiem służbę, a stosunek służbowy miał charakter publicznoprawny. Zagwarantowanie | |ciągłości pracy Poczty, z uwagi na jej kluczowe znaczenie dla funkcjonowania instytucji państwowych, jak i gospodarki narodowej, | |wymagało zabezpieczenia w szczególności mieszkań dla pracowników pełniących służbę na poczcie.
Wobec powyższego Minister infrastruktury| |i Rozwoju decyzją z [...] listopada 2015 r. odmówił stwierdzenia nieważności badanego orzeczenia. Organ nadmienił, że na przedmiotowej | |nieruchomości w 1954 r. wybudowano budynek mieszkalny ze środków Wytwórni Wyrobów Tytoniowych, o czym świadczy treść decyzji Prezydenta| |Miasta [...] z [...] listopada 1988 r. nr [...], przy czym, jak wskazał Minister, akt powyższy pozostaje jednak bez wpływu na wynik | |przedmiotowej oceny legalności, bowiem orzeczenie z [...] lipca 1951 r. podlega weryfikacji przez pryzmat stanu faktycznego i stanu | |prawnego, istniejących w dniu jego wydania. |
|Dekret z 7 kwietnia 1948 r. miał w istocie charakter nacjonalizacyjny, bowiem skutek prawnorzeczowy następował już z dniem 9 maja 1945 | |r., a orzeczenie wywłaszczeniowe (deklaratoryjne) jedynie stwierdzało jego zajście. Jednocześnie przepisy dekretu nie przewidywały co | |do zasady wywłaszczenia na cele, które dopiero miały być realizowane w przyszłości. Tym samym przesłanki dekretowe nie miały charakteru| |prospektywnego, lecz retrospektywny. Ostatecznie w ocenie organu spełniona została przesłanka władania nieruchomością na cel określony | |w art. 2 dekretu w dniu wejścia w życie dekretu, a także przesłanka zajęcia nieruchomości na cele przedsiębiorstwa państwowego w czasie| |wojny.
Tym samym orzeczenie z [...] lipca 1951 r. nie zostało wydane wbrew ustawowym przesłankom wywłaszczenia nieruchomości (art. 1 | |lub art. 2 dekretu). Podobnie spełniony został wymóg art. 3 ust. 1 dekretu, zgodnie z którym ubiegający się o wywłaszczenie winien | |zgłosić wniosek do właściwego wojewody do dnia 31 grudnia 1950 r., bowiem wniosek o wywłaszczenie z 6 lipca 1950 r., zatwierdzony dnia | |11 lipca 1950 r. przez Ministra Poczt i Telegrafów, został złożony dnia 10 listopada 1950 r. jako załącznik do pisma przewodniego z 9 | |listopada 1950 r. Zdaniem organu spełnione zostały przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 2 dekretu (do wniosku załączono odpis księgi | |wieczystej, mapę katastralną i plan sytuacyjny przedstawiający przedmiotową parcelę nr 587/58 i jej bezpośrednie otoczenie). Spełniono | |postanowienia art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu przez dokonanie stosownych ogłoszeń wywieszonych na tablicy ogłoszeń w Urzędzie Prezydium a | |następnie dokonanie stosownych publikacji w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...].
Przed rozpoznaniem wniosku, | |obwieszczeniem z [...] stycznia 1951 r. [...], Prezydium MRN w [...] poinformowało o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w | |odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości. Obwieszczenie to wywieszono na tablicy ogłoszeń w dniach od 10 lutego 1951 r. do 25 lutego | |1951 r., a także opublikowano w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1951 r. (nr [...] poz. [...]). | |Obwieszczeniem z 30 marca 1951 r. nr [...] Prezydium WRN w [...] zawiadomiło o terminie rozprawy wywłaszczeniowej zaplanowanej na dzień| |12 maja 1951 r. Obwieszczenie to wywieszono na tablicy ogłoszeń Prezydium MRN w [...] w dniach 16 kwietnia 1951 r. - 2 maja 1951 r., a | |także opublikowano w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] kwietnia 1951 r. (nr [...] poz. [...]). | |Stosownie do treści art. 22 § 1 i 2 [rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r.] Prawo o postępowaniu | |wywłaszczeniowem [Dz.
U. z 1934 r. nr 86 poz. 776 ze zm., dalej rozporządzenie], który miał odpowiednie zastosowanie do badanego | |postępowania wywłaszczeniowego na podstawie art. 4 ust. 1 dekretu, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wydało przedmiotowe orzeczenie| |o wywłaszczeniu ww. nieruchomości. Za niezasadny Minister uznał zarzut skierowania ww. orzeczenia do zmarłego w 1939 r. L.D. W treści | |orzeczenia wskazano bowiem, że przedmiotowa nieruchomość stanowi jego "nominalną" własność, a zatem uznał, że organ wywłaszczeniowy | |dokonał jedynie opisu wywłaszczonej nieruchomości zgodnie z treścią księgi wieczystej (w której ujawniony był L.D.). W przedmiotowym | |orzeczeniu nie wskazano stron postępowania wywłaszczeniowego, co stanowi, że zostało ono skierowane do tych podmiotów, których prawa | |zostały nim ukształtowane - tj. do żyjących ówcześnie spadkobierców L.D. (wyrok NSA z 19.6.2015 r. I OSK 2210/13, cbosa). | |Ostatecznie, rozpoznając ów wniosek i badając poszczególne przesłanki stanowiące o nieważności decyzji (określone w art. 156 § 1 kpa), | |Minister w badanym orzeczeniu nie stwierdził ich wystąpienia. |
|Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem S.G. wystąpił do Ministra z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. W wyniku powtórnej | |analizy okoliczności sprawy, Minister Infrastruktury i Budownictwa (aktualnie właściwy na dzień [...] marca 2017 r.) w zaskarżonej do | |Sądu decyzji podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko. Uznał, że zgodnie z dokonanymi ustaleniami, brak jest podstaw do wzruszenia| |badanej decyzji w trybie nieważnościowym. |
|Minister ponownie poddając badaniu przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, określone w art. 156 § 1 kpa, wskazał że w orzeczeniu z| |[...] lipca 1951 r. nie stwierdzono wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 3, 4, 5, 6 i 7 kpa, bowiem: brak jest dowodów, że orzeczenie | |to rozstrzygnęło sprawę uprzednio rozstrzygniętą ostatecznie inną decyzją (orzeczeniem); orzeczenie nie zostało skierowane do osoby | |niebędącej stroną w sprawie; wykonalność kontrolowanego orzeczenia nie budzi wątpliwości; brakuje podstaw do twierdzenia, że ww. | |orzeczenie w razie wykonania wywołałoby czyn zagrożony karą lub jest dotknięte wadą powodującą jego nieważność z mocy prawa. | |Badając przesłankę z art. 156 § 1 pkt 1 kpa stwierdził, że kontrolowane orzeczenie zostało wydane przez właściwy organ jakim było, | |stosownie do art. 37 w zw. z art. 33 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. z 1950 r.| |nr 14 poz.130) właściwe prezydium wojewódzkiej rady narodowej, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.
W rozpatrywanej sprawie nie | |można stwierdzić wydania przedmiotowego orzeczenia bez podstawy prawnej, bowiem w ocenie organu, istniał przedmiot kontrolowanego | |postępowania w postaci nieruchomości, co do której dopuszczalne było wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie wywłaszczenia na podstawie | |przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945| |r. (Dz. U. z 1948 r. nr 20 poz. 138 ze zm.) i wniosku podmiotu ubiegającego się o wywłaszczenie (Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w | |[...]). |
|Minister uznał, że zgodnie z poczynionymi ponownie ustaleniami, brak jest podstaw do stwierdzenia by zaistniały okoliczności powodujące| |konieczność wyeliminowania badanej decyzji w prowadzonym trybie. Zdaniem organu ww. orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w | |[...] nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. |
|Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł S.G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając| |decyzję z [...] marca 2017 r. w całości, zarzucając naruszenie: |
|1. art. 156 § 1 pkt 2 i 4 kpa przez odmowę stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z "10 | |listopada" [winno być "13 lipca" 1951 r., mimo że orzeczenie zostało skierowane do L.D., który zmarł w roku 1939, o czym wiedziało | |Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]; |
|2. art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez odmowę stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia, mimo że orzeczenie w sposób rażący naruszało prawo | |bowiem w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. nieruchomość nie była zajęta na cele wskazane w art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 7 | |kwietnia 1948 r., nieruchomość nie była użytkowana na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, za takie | |przeznaczenie nie można przyjąć wybudowania na nieruchomości budynku mieszkalnego dla pracowników Poczty Niemieckiej czy też | |wykorzystywanie nieruchomości na cele ogródków warzywnych przez tych pracowników, nie była użytkowana na inne cele wymienione w art. 2 | |pkt 1 dekretu; nadto nigdy nie przystąpiono do budowy ważnych urządzeń telekomunikacyjnych (a taki cel wskazano we wniosku o | |wywłaszczenie), a sama nieruchomość została sprzedana Wytwórni Wyrobów Tytoniowych w [...], która w 1954 r. wybudowała na niej budynek | |mieszkalny dla swoich pracowników (uzasadnienie decyzji Urzędu Miasta w [...] Zarząd Gospodarki Terenami z [...] listopada 1988 r. | |sygn. akt [...]); |
|3. art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez odmowę stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia, mimo że orzeczenie w sposób rażący naruszało art. 2 pkt| |1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., przez uznanie, że Poczta Polska miała obowiązek zapewnienia swoim pracownikom lokali mieszkalnych,| |podczas gdy było wręcz przeciwnie - to pracownicy Poczty Polskiej mieli być wobec swojego pracodawcy dyspozycyjni, jednakże nie wiązało| |się to z obowiązkiem prawnym pracodawcy, stąd też nie sposób uznać, że spełniony został cel z art. 2 pkt 1 lit. b dekretu z dnia 7 | |kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 r., | |4. art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez odmowę stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia Prezydium, mimo że orzeczenie w sposób rażący| |naruszało prawo w postaci art. 17 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu | |wywłaszczeniowem, przez niezałączenie do wniosku informacji zawierającej imiona, nazwiska i adresy właścicieli oraz tych osób trzecich,| |którym służą prawa rzeczowe na danej nieruchomości, z wymienieniem tych praw zgodnie z księgą hipoteczną, a w jej braku na zasadzie | |innych odpowiednich dokumentów. |
|Skarżący wniósł o: uchylenie decyzji z [...] marca 2017 r., decyzji poprzedzającej Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] listopada| |2015 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; zasądzenie dla Strony kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa | |procesowego, według norm przepisanych. Wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci: zarzutów z 1 stycznia 1947 r. i | |postanowienia z 10 czerwca 1947 r. na okoliczność posiadania przez organy państwowe wiedzy, że L.D. nie żyje i informacji dotyczącej | |żyjących po nim spadkobierców. |
|W obszernym uzasadnieniu skargi podniósł m.in., że wbrew stanowisku Ministra, organ błędnie ocenił zgromadzony w aktach sprawy materiał| |dowodowy i tym samym nieprawidłowo zinterpretował rzeczywisty stan faktyczny, co skutkuje stwierdzeniem, że w sposób oczywisty został | |naruszony art. 156 kpa. Powyższa okoliczność implikuje konieczność wyeliminowania obu decyzji z obrotu prawnego. | |Minister Infrastruktury i Budownictwa w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Podniósł, że| |zarzuty skargi są bezzasadne i nie wskazują na nowe okoliczności, które nie byłyby uwzględnione w prowadzonym postępowaniu.
W ocenie | |organu skarga stanowi jedynie powtórzenie zarzutów, które zostały w pełni wyjaśnione i ocenione w zaskarżonej decyzji. | |Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135, art. 200 i art. 205 § 2 ppsa orzekł jak w| |sentencji wyroku IV SA/Wa 1279/17. |
|W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja z [...] | |listopada 2015 r., naruszają prawo w stopniu uzasadniającym konieczność ich uchylenia. |
|Orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lipca 1951 r. wydane zostało w oparciu o przepisy dekretu z dnia 7 | |kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. 1948 r. nr 20 poz.| |138 ze zm.) i rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem (Dz. U. z | |1934 r. nr 86 poz. 776 ze zm.). |
|Zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu, dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 | |maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 i znajdujących się w dniu wejścia w życie tego dekretu (16 kwietnia 1948 r.) we władaniu | |Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Przepisy powyższe wyznaczały trzy przesłanki, które | |musiały być spełnione łącznie, by mogło dojść do wywłaszczenia nieruchomości: 1. zajęcie nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu w | |okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r.: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) | |na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność | |Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia | |lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej;
- 2. użytkowanie po dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. |
|nieruchomości na wyżej wymienione cele;
- 3. władanie nieruchomością przez Skarb Państwa, związek samorządu terytorialnego lub |
|przedsiębiorstwo państwowe w dniu wejścia w życie dekretu, w dniu 16 kwietnia 1948 r. |
|Dlatego stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa nieważności decyzji (orzeczenia) wywłaszczeniowej wydanej na podstawie | |przepisów powyższego dekretu wymaga bezspornego ustalenia, że w dniu wydania takiej decyzji (orzeczenia) nie była spełniona | |przynajmniej jedna z wyżej wymienionych przesłanek wywłaszczenia (wyrok Sąd Najwyższego z 17.9.2001 r. III RN 14/00, OSNP 2002/13/298).| |Oceniając w powyższym kontekście okoliczności niniejszej sprawy Sąd I instancji uznał zarzuty skargi za zasadne w tej części, w której | |stanowią, że wyżej opisane przesłanki przy wydawaniu badanego orzeczenia wywłaszczeniowego nie zostały łącznie spełnione. Przedmiotowa | |nieruchomość, zdaniem Sądu, nie była w dacie wejścia w życie dekretu, użytkowana na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu. Nie była | |zabudowana domem mieszkalnym, zasiedlonym przez pracowników Poczty Polskiej, nie była nawet rozpoczęta budowa planowanej inwestycji, | |stanowiącej cel wywłaszczenia.
Z akt sprawy administracyjnej jednoznacznie wynika, wbrew stanowisku organu administracji, że była ona w| |dalszym ciągu wykorzystywana jedynie pod ogródki warzywne, z których korzystali mieszkańcy sąsiedniego budynku (nr [...]). Zdaniem Sądu| |sam zamiar wybudowania na nieruchomości budynku, który miał być przeznaczony jako lokale mieszkalne dla pracowników Poczty początkowo | |Niemieckiej a następnie Polskiej, tak jak na nieruchomości sąsiedniej, co do której wydane orzeczenie wywłaszczeniowe było także | |przedmiotem badania przez tut. Sąd, nie może stanowić, że w dacie wejścia dekretu w życie z dniem 16 kwietnia 1948 r., nieruchomość ta | |była wykorzystywana na cele opisane w art. 2 pkt 1 lit. b dekretu. Planowany budynek nie powstał w istotnym prawnie okresie, a ogródki | |warzywne służyły jedynie mieszkańcom sąsiedniej nieruchomości, uznać należy, że owa przesłanka nie została spełniona.
Sama chęć | |wykorzystania jej na cele mieszkaniowe nie świadczy jeszcze, że w istocie tak by było. Ostatecznie, powyższe hipotetyczne założenie się| |nie spełniło, gdyż nieruchomość ta zabudowana została budynkiem mieszkalnym dopiero w 1954 r. i to przez inny pomiot - Wytwórnię | |Wyrobów Tytoniowych, z jej funduszy, i który to budynek zasiedlony został jej pracownikami, a nie Poczty Polskiej. | |Sąd I instancji wskazał na niekonsekwencję stanowiska Ministra, który w zaskarżonej decyzji sam oświadczył, że przepisy dekretu nie | |przewidywały co do zasady możliwości wywłaszczenia na cele, które dopiero miały być realizowane w przyszłości. Przedmiotowa | |nieruchomość, co bezsporne, została zabudowana dopiero kilka lat później, po wydaniu badanego orzeczenia wywłaszczeniowego.
Sąd I | |instancji podkreślił, wbrew stanowisku skarżącego, że zapewnienie mieszkań służbowych pracownikom Poczty Polskiej, zwłaszcza w okresie | |bezpośrednio powojennym, należało uznać za cel określony w art. 2 pkt 1 lit. b dekretu, tj. cel związany z funkcjonowaniem | |przedsiębiorstwa państwowego podstawowej gałęzi gospodarki. Stosunek służbowy pracowników poczty, uregulowany w rozporządzeniu z dnia 1| |stycznia 1934 r., zbliżony był pod względem prawnym do stosunku służbowego jakim objęci byli pracownicy kolei państwowych. W | |odniesieniu do tych ostatnich Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zapewnienie mieszkań służbowych stanowiło istotny element | |funkcjonowania przedsiębiorstwa państwowego, a co za tym idzie wywłaszczenie nieruchomości z przeznaczeniem pod mieszkania służbowe dla| |tej grupy osób mieściło się w hipotezie art. 2 pkt 1 lit. b dekretu (wyrok NSA z 7.8.2013 r. I OSK 669/12). |
|Materiał dowodowy zebrany w sprawie jednoznacznie wykazał, że ww. przesłanki nie zostały łącznie spełnione a to z kolei implikuje, że | |wydanie ww. orzeczenia wywłaszczeniowego dokonane było z naruszeniem normy prawa zawartej w art. 1 ust. 1 w zw. z [art.] 2 pkt 1 lit. b| |dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. |
|Ponownie rozpoznając przedmiotowy wniosek i analizując badane orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lipca | |1951 r., w oparciu o powyższą ocenę prawną w kontekście przesłanek nieważnościowych wskazanych w art. 156 § 1 kpa, Minister wyjaśni | |także, czy w sprawie niniejszej ma zastosowanie art. 156 § 2 kpa, z uwagi na fakt, że od daty wydania przedmiotowego orzeczenia | |wywłaszczeniowego upłynęło 10 lat, a także ustali, czy przedmiotowe orzeczenie wywłaszczeniowe nie wywołało nieodwracalnych skutków | |prawnych. |
|Skargę kasacyjną wywiódł Minister Infrastruktury i Rozwoju, reprezentowany przez r. pr. M.G., zaskarżając wyrok IV SA/Wa 1297/17 w | |całości, zarzucając wyrokowi naruszenie: |
|I. na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa prawa materialnego: |
|1. art. 2 pkt 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny| |1939-1945 r. (Dz.U. z 1948 r. nr 20 poz. 138 ze zm.) w zw. z art. 1 ust. 1 dekretu, przez błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że | |wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dekretu dotyczyć może jedynie nieruchomości, które były w dacie wejścia w życie dekretu | |użytkowane na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu, podczas gdy z treści art. 2 pkt 2 dekretu wynika, że wywłaszczenie może dotyczyć | |nieruchomości, które były w dacie wejścia w życie dekretu użytkowane na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu, lub w planach | |zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów były przewidziane na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu i zostały | |częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie ich było przewidziane w pierwszej kolejności| |planu; |
|2. art. 1 ust. 1 dekretu w zw. z art. 2 pkt 1 i 2 dekretu przez niezastosowanie tego przepisu i uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie| |zostały spełnione przesłanki do wywłaszczenia nieruchomości w trybie dekretu; |
|II. na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: |
|1. art. 133 § 1 ppsa przez wydanie wyroku nie na podstawie całości akt sprawy oraz pominięcie istotnych dla sprawy dowodów, w | |szczególności dowodów wskazujących, że: |
|a. przeznaczenie nieruchomości na cele mieszkaniowe (mieszkania służbowe pracowników PP Poczta Polska) zostało uzgodnione z właściwymi | |organami planistycznymi, co oznaczało, że spełniona była przesłanka wywłaszczenia z art. 2 pkt 2 dekretu; |
|b. przystąpienie do realizacji celu dekretowego (tj. realizacji inwestycji na cel dekretowy) nastąpiło jeszcze przed ustąpieniem władz | |okupacyjnych, co oznacza ze rozpoczęcie realizacji celu dekretowego nastąpiło przed dniem 16 kwietnia 1948 r.; | |c. użytkowanie nieruchomości na cele ogródków warzywnych miało jedynie charakter przejściowy i wiązało się z racjonalnym wykorzystaniem| |przestrzeni nieruchomości przeznaczonej na cele budowy mieszkań służbowych, w okresie kiedy realizacja inwestycji została wstrzymana, w| |trybie dekretu; |
|2. art. 141 § 4 w zw. z art. 153 ppsa przez sformułowanie w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku błędnej, a wiążącej organ oceny | |prawnej, nie uwzględniającej charakteru tej sprawy, a która to ocena jednoznacznie wskazywała, że nie zostały spełnione łącznie | |przesłanki niezbędne do wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, może mieć wpływ na nieprawidłowe rozstrzygnięcie organu. W | |zaskarżonym wyroku Sąd nie odniósł się do argumentacji organu przedstawionej w zaskarżonej decyzji z [...] marca 2017 r. i | |poprzedzającej ją decyzji z [...] listopada 2015 r. dotyczącej korelacji jaka zachodziła między wywłaszczoną nieruchomością, a | |sąsiednią nieruchomością (położoną przy ul. [...]), w kwestii dotyczącej zaistniałego funkcjonalnego związku gospodarczego między nimi,| |powodującego że w dacie wejścia w życie dekretu nieruchomości te tworzyły jedną całość gospodarczą o funkcji mieszkalnej, na której | |realizowany był cel dekretowy. |
|Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi S.G. na decyzję z [...] marca 2017 r.; | |ewentualnie o |
|uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w | |Warszawie; zasądzenie [zwrotu] kosztów postępowania według norm przepisanych; przeprowadzenie rozprawy. |
|Zarządzeniem z 10 marca 2021 r. I OSK 803/19 Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego | |skierowano sprawę na posiedzenie niejawne (k. 547 akt sądowych). Sądowi znane było pismo skarżącego z 26 marca 2021 r. | |Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: |
|W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę | |jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu | |Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1). |
|W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. |
|Zarzuty naruszenia art. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele | |użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz.U. z 1948 r. nr 20 poz. 138 ze zm.) przez błędną ich wykładnię jak i ich | |niezastosowanie (pkt I.1 i 2 petitum skargi kasacyjnej) okazał się niezasadny. |
|Trafnie Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu, dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie | |od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 [pkt 1] i znajdujących się w dniu wejścia w życie tego | |dekretu (16 kwietnia 1948 r.) we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. | |Sąd I instancji trafnie uznał, że jedną z trzech przesłanek, które musiały być spełnione łącznie, by mogło dojść do wywłaszczenia | |nieruchomości, było "2. Użytkowanie po dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. nieruchomości na wyżej wymienione | |[określone w art. 2 pkt 1 dekretu] cele" (s. 9 akapit 3 uzasadnienia wyroku IV SA/Wa 1297/17) i że "sam zamiar wybudowania na | |nieruchomości budynku, który miał być przeznaczony jako lokale mieszkalne pracowników Poczty początkowo Niemieckiej a następnie | |Polskiej... nie może stanowić, iż w dacie wejścia ww. dekretu w życie z dniem 16 kwietnia 1948 roku, nieruchomość ta była wykorzystywana | |na cele opisane w art. 2 pkt 1 lit. b dekretu" (s. 10 akapit 2 uzasadnienia wyroku IV SA/Wa 1297/17). |
|W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przepisy art. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 1 ust. 1 dekretu | |wyznaczały przesłanki, które musiały być spełnione łącznie, by mogło dojść do wywłaszczenia nieruchomości. Po pierwsze - zajęcie | |nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu musiało nastąpić w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r.: a) na cele | |budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, | |będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, | |skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej. Po | |drugie: nieruchomość ta musiała znajdować się nieprzerwanie od zakończenia wojny do dnia wejścia w życie dekretu (16 kwietnia 1948 r.) | |we władaniu Skarbu Państwa, związku samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstwa państwowego.
Po trzecie: wywłaszczana nieruchomość | |winna być "nadal", (tj. w dniu wydania ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu), użytkowana na cele określone szczegółowo w art. 2 pkt 1 | |dekretu, lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów winna być przewidziana na cele wymienione | |szczegółowo w art. 2 pkt 1 dekretu i wywłaszczana nieruchomość winna zostać częściowo lub całkowicie zagospodarowana z funduszy | |publicznych, względnie też jej zagospodarowanie winno być przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu (art. 2 pkt 2 | |dekretu; wyroki NSA z: 13.3.2014 r. I OSK 461/13; 6.3.2020 r. I OSK 2181/18). |
|W kontrolowanej sprawie do zajęcia parceli nr 587/58, położonej przy ul. [...] w [...] (w dzielnicy [...] - odległej o kilka kilometrów| |od rejonu [...]) nastąpiło po dniu 10 września 1939 r. (zajęcie [...] przez Wehrmacht), a przed 17 lutego 1945 r. (zajęcie [...] - | |prócz rejonu Cytadeli - przez Armię Czerwoną; art. 106 § 4 ppsa; S. Żerko, Ilustrowany leksykon II wojny światowej, Wyd. Kurpisz 2004, | |s. 401). Niemcy zajęli parcelę nr [...] dla potrzeb Poczty Niemieckiej - dla pobudowania mieszkań dla pracowników Poczty Niemieckiej | |(co pozwala na uznanie, że zajęcie tej nieruchomości nastąpiło na cel wymieniony w art. 2 pkt 1 lit. b in princ. dekretu (na cel | |przedsiębiorstwa podstawowej gałęzi gospodarki narodowej, będącego przedsiębiorstwem państwowym). Wszystkie cele wymienione w punkcie 1| |art. 2 dekretu są celami użyteczności publicznej (wyrok NSA z 23.8.2002 r. I SA 2645/00, aprobowany przez M. Gdesza - op. cit., s. 67 | |przypis 11). Skoro cel z art. 2 pkt 1 lit. b in princ. został spełniony, zbędne jest by w niniejszej sprawie poszukiwać podstaw do | |kwalifikacji zajęcia tej nieruchomości z art. 2 pkt 1 lit. f dekretu. |
|Słusznie Sąd I instancji uznał, że w kontrolowanej sprawie nie została spełniona trzecia przesłanka - parcela nr [...] nie była nadal | |użytkowana (od zakończenia wojny do dnia wydania orzeczenia wywłaszczeniowego) na cel wymieniony w art. 2 pkt 1 dekretu. Mimo bowiem | |położenia fundamentu na parceli nr [...] przez Niemców, ani Poczta Niemiecka, ani po ustąpieniu okupanta Poczta Polska, nie użytkowała | |tej parceli na cel wymieniony w art. 2 pkt 1 dekretu. Samo położenie fundamentu przez Niemców w okresie okupacji, przy braku dalszych | |czynności służących budowie domu mieszkalnego dla pracowników Poczty Polskiej (w okresie od położenia fundamentów - nie później niż | |jesienią 1944 r. - do 16 kwietnia 1948 r., a następnie do dnia [...] lipca 1951 r. - wydania orzeczenia wywłaszczeniowego) nie było | |spełnieniem przesłanki z art. 2 pkt 1 i 2 dekretu. |
|Nietrafnie skarżący kasacyjnie przyjmuje, że "zarząd poczty przystąpił [do realizacji celu dekretowego] jeszcze przed zakończeniem | |wojny. Powyższe zaś w konsekwencji oznacza, że nieruchomość tę zagospodarowano z funduszy publicznych" (s. 5 akapit ostatni skargi | |kasacyjnej). Ustawodawca wskazał, że "wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 może dotyczyć tylko tych nieruchomości, które:... 2)... i | |zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych..." (art. 2 pkt 2 dekretu). Przepis ten należy rozumieć w ten | |sposób, że zagospodarowanie nieruchomości musiało nastąpić częściowo lub całkowicie jedynie przez polski podmiot, z polskich funduszów | |publicznych, nie zaś przez podmiot okupacyjny ze środków okupanta. Za taką wykładnią powołanego przepisu przemawiają wyroki NSA z: | |13.3.2014 r. I OSK 461/13 i 6.3.2020 r. I OSK 2181/18. |
|W obu tych wyrokach NSA uznał za zagospodarowanie nieruchomości zabudowanej budynkiem pięciokondygnacyjnym, obejmującym 72 | |pomieszczenia, zamieszkiwanym przez obywateli niemieckich w czasie od zajęcia Gdyni przez Wehrmacht do zajęcia przedmiotowej | |nieruchomość najpóźniej w dniu 11 kwietnia 1945 r. przez Rejonową Komendę Uzupełnień w Gdyni (dalej RKU), te nakłady, które z funduszów| |publicznych poczyniła RKU, a następnie Informacja Marynarki "Wojskowej" [winno być "Wojennej"; Piotr Semków, Informacja Marynarki | |Wojennej w latach 1945-1957, IPN Warszawa 2006], musiało nastąpić częściowo lub całkowicie jedynie przez polski podmiot, z polskich | |funduszów publicznych, "gdyż cele użyteczności publicznej w rozumieniu norm stanowiących podstawę wywłaszczenia w trybie dekretu z 1948| |r., winny być rozumiane jako realizujące wartości powszechnie akceptowane w społeczeństwie, służące ogółowi, przeznaczone dla | |wszystkich" (argum. ex uzasadnienia wyroków I OSK 461/13 i I OSK 2181/18). "Z akt sprawy wynika również, że nie Rejonowa Komenda | |Uzupełnień (jak twierdzi organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji), lecz Marynarka Wojenna dokonała rozbudowy garaży i drobnych | |remontów (protokół rozprawy wywłaszczeniowej i oględzin nieruchomości z dnia 7 listopada 1950 r.).
Jak wynika z pisma IPN Oddział w G. | |podpisanego przez Naczelnika Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej w G. dr hab. G. B. przedmiotowa nieruchomość od przełomu lat | |1948/1949 do 1955 r., a ściślej budynek znajdujący się na tej nieruchomości, był siedzibą Informacji Marynarki Wojennej. Autor pisma | |podaje, że przez pierwsze dwa lata trwały prace adaptacyjne, których celem była przebudowa poszczególnych kondygnacji na potrzeby | |więzienne i śledcze. Po przebudowie w piwnicach urządzono areszt, składający się z dwunastu cel, pomieszczenia dla strażników i karcer.| |Pierwsze piętro budynku przeznaczono na potrzeby Sekcji IV (śledczej). Obie sekcje więzienna i śledcza połączone były zewnętrzną klatką| |schodową.... w dacie wywłaszczenia dwie kondygnacje (piwnice i pierwsze piętro budynku zajmowała Informacja Marynarki Wojennej).... z | |protokołu rozprawy wywłaszczeniowej wynika, że na parterze znajdowały się sklepy i usługi, zaś z pisma z 1 listopada 1956 r. wynika, że| |od 1950 r. do 1955 r. Dowództwo Marynarki Wojennej zajęło tę nieruchomość przeznaczeniem dla Prokuratorii Generalnej (w jakiej części | |nie udało się ustalić w toku postępowania).
Ważne jest jednak to, że nastąpiło to najwcześniej w 1950 r. (dokładnej daty nie udało się | |ustalić)" (uzasadnienie wyroku I OSK 2181/18; także P. Semków - op. cit., s. 11; 60-63, przypisy 184-187, 189-194, wskazujące sygnatury| |archiwalne i miejsca przechowywania akt; publikacje i relacje; trzy zdjęcia siedziby Informacji Marynarki Wojennej w Gdyni - s. 2 | |ikonografii załączonej po s. 328). |
|W żaden sposób nie było realizacją celu określonego w art. 2 pkt 1 dekretu uprawianie warzyw na parceli nr [...] (przy ul. [...] w | |[...]) przez pracowników Poczty Polskiej, zamieszkujących w domu pobudowanym na sąsiedniej parceli nr [...], przy ul. [...] w [...]. | |W przedwojennej doktrynie i praktyce wskazywano, że celem użyteczności publicznej jest cel leżący w interesie Państwa (z wyłączeniem | |celów czysto fiskalnych) (M. Zimmermann, Polskie prawo wywłaszczeniowe, Lwów 1939, s. 23). Przyjęcie w części wyroków Naczelnego Sądu | |Administracyjnego poglądu, że pojęcie użyteczności publicznej musi się łączyć z powszechnością i ogólnodostępnością dla całego | |społeczeństwa (wyrok NSA z 28.10.1889/10, Lex 11492640), musi podlegać ocenie w każdej indywidualnej sprawie. Już bowiem w | |przedwojennej doktrynie trafnie zwracano uwagę, że przy wywłaszczeniu na korzyść reformy rolnej, korzyść bezpośrednią odnosi ten, kto | |ma prawo do nabycia parceli, a zatem jednostka prywatna.
Społeczeństwo odnosi tu korzyść pośrednią; po jej przeprowadzeniu większej | |ilości wywłaszczeń na ten cel, nastąpi przebudowa ustroju rolnego, która zapewni większe korzyści społeczeństwu, dając chleb i zajęcie | |większej ilości ludzi (M. Zimmermann - op. cit. s. 23, przypis 1). |
|Ocena powszechności i ogólnodostępności dla całego społeczeństwa w aspekcie użyteczności publicznej w sprawie kontrolowanej wyrokiem I | |OSK 803/19 prowadzi do odmiennego rezultatu niż w sprawie kontrolowanej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2020 r. I | |OSK 2135/18. |
|W sprawie I OSK 2135/18 orzeczeniem z dnia [...] listopada 1951 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] wywłaszczyło | |nieruchomości położoną w [...] przy ul. [...] zapisaną w dawnej KW [...] tom [...] wykaz [...], parcela nr [...] o powierzchni 1003 m2.| |Aktualnie, zgodnie z treścią pisma Zarządu Geodezji i Katastru [...] w [...] z dnia 17 marca 2014 r., wywłaszczonej nieruchomości | |odpowiadają obecnie działki ewidencyjne o nr [...] (KW nr [...]) i [...] (KW nr [...]) o łącznej powierzchni 1003 m2. Na nieruchomości | |przy ul. [...] okupant pobudował dom mieszkalny dla pracowników Poczty Niemieckiej i nieruchomość zabudowana tym domem znajdowała się | |we władaniu Poczty Polskiej w dniu wejścia w życie dekretu i w dacie orzekania orzeczeniem wywłaszczeniowym z 10 listopada 1951 r. | |(uzasadnienie wyroku I OSK 2135/18; art. 106 § 5 ppsa w zw. z art. 228 § 2 kpc; cbosa). |
|Do faktów powszechnie znanych, że należy to, że obywatele polscy, zarówno wyznań chrześcijańskich, jaki i wyznania mojżeszowego, na | |terenach Kraju Warty, zostali pozbawieni własności nieruchomości, zarówno w miastach, jak i na wsiach (T. Bojanowski, Łódź pod okupacją| |niemiecką w latach II wojny światowej (1939-1945); Cz. Łuczak, Pod niemieckim jarzmem. Kraj Warty 1939-1945, Poznań 1996, s. 93, 96, | |99; T. Janicki, Wieś w Kraju Warty (1939-1945), Poznań 1996, s. 106-107). Do faktów powszechnie znanych należało pozbawienie obywateli | |polskich w trakcie II wojny światowej - począwszy od 1940 r., własności nieruchomości w [...]. Wyzucie w Kraju Warty na tak dużą skalę | |z własności mienia publicznego i prywatnego, w ponad 98% jedynie z powodu zaliczenia właścicieli dóbr do narodowości polskiej, | |żydowskiej lub cygańskiej, przyniosło Niemcom duże korzyści gospodarcze i polityczne.
W jego wyniku w bezpośrednim niemieckim | |posiadaniu znalazło się ponad 99% majątku zlokalizowanego w Kraju Warty. W tym okręgu administracyjnym Rzeszy przeprowadzono upragnioną| |przez władze hitlerowskie germanizację tego majątku (Cz. Łuczak - op. cit., s. 100-101). |
|L.D. poległ 25 września 1939 r. przy gaszeniu pożaru w czasie oblężenia Warszawy. R.D. zginął dnia 17 grudnia 1942 r. w więzieniu we | |Wrocławiu (bezsporne - s. 3-4 pisma z 4 stycznia 1947 r. adwokata doktora J.K. do Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia | |Przedsiębiorstw w [...], zawierającego zarzuty w postępowaniu dotyczącym przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa [...] w [...]; | |postanowienie Sądu Grodzkiego w [...] z [...] września 1947 r. [...]). W. [po polsku W.] G. (nazwisko rodowe D.), urodzona [...] lutego| |1903 r., zam. [...] W. [mieszkania] [...], wraz z trojgiem małoletnich dzieci: S.G., ur. [...] grudnia 1935 r.; A.G. ur. [...] | |sierpnia 1934 r. i A.G. ur. [...] maja 1933 r., umieszczeni zostali na 3 liście transportowej na s. 4 i z L.G. [Niemieckiego obozu | |przesiedleńczego na Głównej w [...] dla ludności polskiej], wywiezieni zostali 1 grudnia 1939 r. w niezwykle ciężkich warunkach do | |Generalnego Gubernatorstwa (Maria Rutowska, Lager Glowna Niemiecki obóz przesiedleńczego na Głównej w Poznaniu dla ludności polskiej | |(1939-1940), DOCUMENTA OCCUPATIONIS XVI, Instytut Zachodni Poznań 2008, s. [...]). W.G. z dziećmi wróciła do [...] z wygnania w 1945 r.| |(k. 18 akt administracyjnych). |
|Wykluczało to, by zajęcie nieruchomości obywateli polskich przez władze niemieckie (także dla budowy budynku mieszkalnego dla | |pracowników Niemieckiej Poczty) było zgodne z wolą dotychczasowych właścicieli (art. 106 § 4 ppsa). |
|Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie, w postępowaniu nadzorczym nie wykazano, by "nieruchomości, które zostały zajęte 1) na cele | |[przewidziane w art. 1 ust. 1]... 2)... w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów są przewidziane cele | |wymienione w pkt 1... bądź też zagospodarowanie ich jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu" (verba legis - art. 2 | |dekretu). P.o. Przewodniczący W.[ojewódzkiej] K.[omisji] P.[lanowania] G.[ospodarczego] wskazał jedynie, że "Wojewódzka Komisja | |Planowania Gospodarczego w uzupełnieniu opinii swojej z [...]/XI 1950 r. nie podnosi zastrzeżeń odnośnie wywłaszczania nieruchomości | |położonej w [...] przy ul. [...] w trybie dekretu z dnia 7/4 48 (Dz.U.R.P. Nr 20 poz. 138) zajętej w okresie wojny pod budowę domu | |mieszkalnego dla pracowników b.zarządz [zapewne winno być "zarządu"] pocztowego niemieckiego."(k. 18 akt administracyjnych). | |Niepodniesienie zastrzeżeń nie stanowi o tym, by nieruchomość przy ul. [...] w konkretnym istniejącym planie zagospodarowania | |przestrzennego bądź w konkretnych wytycznych do takiego planu bądź by zagospodarowanie tej nieruchomości było w okresie poprzedzającym | |wydanie orzeczenia wywłaszczeniowego przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu.
Przeczy takiej możliwości to, że nie | |Dyrekcja Okręgowa Poczty i Telekomunikacji w [...], a Wytwórnia Wyrobów Tytoniowych w [...] "w 1954 r. wybudowała budynek mieszkalny | |dla swoich pracowników. Budynek ten wybudowany został ze środków własnych Wytwórni i zamieszkały jest obecnie przez aktualnych lub | |byłych pracowników" (uzasadnienie decyzji z [...] listopada 1988 r. nr [...] Kierownika Wydziału Zarządu Gospodarki Terenami Urzędu | |Miejskiego w [...]). |
|O ile zapewnienie mieszkań służbowych dla kolejarzy, podobnie jak zapewnienie mieszkań służbowych dla pracowników Poczty Polskiej, | |zwłaszcza w okresie bezpośrednio powojennym, uznać należy za cel określony w art. 2 pkt 1 lit. b dekretu (odpowiednio - wyrok NSA z: | |7.8.2013 r. I OSK 669/12, Lex 1557391; 8.3.2020 r. I OSK 2135/18, cbosa), to już zapewnienie mieszkań pracownikom Wytwórni Wyrobów | |Tytoniowych, nie mieściło się w katalogu celów publicznych określonym w art. 2 pkt 1 lit. b bądź f dekretu. |
|W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że zajęcie nieruchomości przez przedsiębiorstwo państwowe dla | |celów mieszkaniowych (mieszkania dla pracowników) nie mieści się w pojęciu użyteczności publicznej (wyrok NSA z 4.11.1997 r. IV SA | |382/97, aprobowany przez M. Gdesza - op. cit., s. 68, przyp. 15). |
|Zarzut naruszenia art. 133 § 1 ppsa nie zasługiwał na uwzględnienie. |
|Sąd I instancji orzekł na podstawie całości akt sprawy i nie pominął istotnych dla sprawy dowodów. |
|Dla spełnienia przesłanek z art. 2 pkt 2 dekretu - w zakresie normatywnym istotnym dla rozstrzygnięcia zarzutu - konieczne było | |wskazanie istniejącego w dniu wydania orzeczenia wywłaszczającego konkretnego planu zagospodarowania przestrzennego bądź konkretnych | |wytycznych do takiego planu bądź by zagospodarowanie tej nieruchomości było w okresie poprzedzającym wydanie orzeczenia | |wywłaszczeniowego przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu. Przywołana opinia z 12 kwietnia 1951 r. nr [...] nie wskazuje | |takiego konkretnego planu zagospodarowania przestrzennego ani konkretnych wytycznych do takiego planu, ani by zagospodarowanie | |nieruchomości przy ul. [...] było w okresie poprzedzającym wydanie orzeczenia wywłaszczeniowego przewidziane do realizacji w pierwszej | |kolejności planu. Sformułowanie "Wojewódzka Komisja Planowania Gospodarczego w uzupełnieniu opinii swojej z [...]/XI 1950 r. nie podnosi | |zastrzeżeń odnośnie wywłaszczania nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] w trybie dekretu z dnia 7/4 48...) zajętej w okresie | |wojny pod budowę domu mieszkalnego dla pracowników b.zarządz [zapewne winno być "zarządu"] pocztowego niemieckiego." nie spełnia wymogu| |określonego w art. 2 pkt 2 dekretu.
Poprzedzające opinię zaświadczenie Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego z 18 listopada | |1950 (omyłkowo powołane w skardze kasacyjnej "18.11.1951 r." - s. 7 akapit 5 uzasadnienia skardze kasacyjnej) także wymogu tego nie | |spełnia. |
|To, że przed ustąpieniem władz okupacyjnych na działce przy ul. [...] doszło do położenia fundamentu, nie oznacza, że rozpoczęto | |realizację celu dekretowego przed dniem 16 kwietnia 1948 r. i nie spełniało przesłanki użytkowania zajętej nieruchomości "nadal" (do | |dnia 16 kwietnia 1948 r. i do dnia wydania orzeczenia wywłaszczającego) na cel dekretowy. |
|Użytkowanie nieruchomości przy ul. [...] do dnia wydania orzeczenia dekretowego pod uprawę warzyw przez pracowników Poczty Polskiej, | |zamieszkałych w domu przy ul. [...], świadczy o racjonalności tychże pracowników i Dyrekcji Okręgowej Poczty i Telekomunikacji w | |głodnych latach powojennych, lecz nie spełnia żadnego z celów, o których mowa w art. 2 pkt 1 dekretu. Pojęcie "funkcjonalnego związku | |gospodarczego" zaczerpnięte jest z orzecznictwa na tle dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1944 r. | |nr 4 poz.
- 17) i nie jest relewantne w sprawie dotyczącej dekretu z 7 kwietnia 1948 r. |
|Zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 153 ppsa nie zasługiwał na uwzględnienie. |
|Sąd I instancji nie uchybił art. 141 § 4 ppsa. Przepis ten określa elementy uzasadnienia wyroku. Stanowi, że winno ono zawierać zwięzłe| |przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej | |wyjaśnienie. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala na przyjęcie, że spełnia ono wszystkie niezbędne wymogi, o których mowa w| |powołanym przepisie, a dostatecznie przedstawiony w nim wywód prawny w toku kontroli instancyjnej pozwala na ocenę, jakie znaczenie Sąd| |I instancji nadał zastosowanym normom prawnym i co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w sentencji. | |Sąd I instancji nie jest obowiązany szczegółowo odnosić się w uzasadnieniu wydawanego orzeczenia do zarzutów i argumentacji w jego | |ocenie niemających istotnego znaczenia dla zbadania zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Pominięcie w uzasadnieniu wyroku rozważań | |dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowi naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego o istotnym wpływie na wynik | |sprawy.
Wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w uzasadnieniu wyroku nie musi szczegółowo odnosić się do wszystkich argumentów | |powołanych w skardze, jeśli argumentacja sądu łącznie przesądza o ich bezzasadności (wyrok NSA z: 8.4.2008 r. II FSK 1965/06; 19.1.2012| |r. I OSK 62/11, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, R. Stankiewicza, M. Grzywacza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo | |o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 746, nb 22). |
|Skarżący kasacyjnie nie stawia zarzutu naruszenia art. 156 § 1 i § 2 kpa. |
|Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w uzasadnieniu IV SA/Wa 1297/17, spełniają wymogi art. 153 ppsa. | |Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną należało oddalić. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. | |204 pkt 2 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w | |sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.). |