Postanowienie NSA z 26 czerwca 2017 r., I OSK 809/17

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 26 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku K.K., D.K. i M.K. o wyłączenie sędziów NSA: Jolanty Rudnickiej i Joanny Runge-Lissowskiej

Sprawa

w sprawie ze skargi kasacyjnej K.K., D.K. i M.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 969/16 w sprawie ze skargi Muzeum [...] na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić wniosek

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rajewska (sprawozdawca) Sędziowie NSA Roman Ciąglewicz Marzenna Linska-Wawrzon

Uzasadnienie

K.K., D.K. i M.K. złożyli wniosek o wyłączenie sędziów NSA: Jolanty Rudnickiej i Joanny Runge-Lissowskiej od rozpoznania ich skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 969/16 w sprawie ze skargi Muzeum [...] na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2013 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Skarżący kasacyjnie w podstawie prawnej swego wniosku powołali art. 18 § 1 pkt 6a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej, jako: "P.p.s.a."), stwierdzając, że wskazani sędziowie brali udział w wydaniu wyroku w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie sygn. akt I OSK 1133/10. Gdyby Sąd uznał, że takie wyłączenie z mocy ustawy jednak nie zachodzi, skarżący wnieśli o wyłączenie tych sędziów z przyczyn przewidzianych w art. 19 P.p.s.a., albowiem ich zdaniem istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów w niniejszej sprawie, polegająca na takim stosunku emocjonalnym tych sędziów do skarżących, że sędziowie ci dopuścili się w uzasadnieniu judykatu wykładni przepisów prawa powszechnie obowiązującego spoza zakresu prawa administracyjnego i postępowania administracyjnego (przepisów prawa o kurateli dla nieznanych z miejsca pobytu), a do tego sprzecznie z literalnym brzmieniem przepisów, sprzecznie z logiką instytucji kurateli absentis, sprzecznie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i wreszcie sprzecznie ze stanowiskiem doktryny w tym przedmiocie, a taka nieuprawniona wykładnia contra legem i do tego jeszcze spoza zakresu przedmiotowego orzekania sądów administracyjnych, co najmniej znacząco utrudnia i przewleka dochodzenie przez skarżących przysługujących im roszczeń oraz miała istotny wpływ na oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Skarżący wskazali ponadto, że nie są im znane motywy dla jakich sędziowie przyjęli w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia pogląd nieznany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i literaturze przedmiotu, oraz z jakich względów jako sędziowie sądu administracyjnego i jako sąd administracyjny formułowali ocenę prawną z zakresu prawa rodzinnego.

W uzasadnieniu wniosku skarżący kasacyjnie przytoczyli stan faktyczny i prawny sprawy, krytycznie odnosząc się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w sprawie I OSK 1133/10. Podnieśli, że niezależnie od powyższego, wymienieni sędziowie nie uszanowali zasady, która dotyczy również ich własnych orzeczeń i na której opiera się porządek prawny. Zignorowali bowiem bezwzględny nakaz prawny związania prawomocnym orzeczeniem sądu cywilnego (w zakresie kurateli absentis). W ocenie skarżących kasacyjnie, sędziowie NSA: Joanna Runge-Lissowska i Jolanta Rudnicka przez swój skrajnie negatywny stosunek do skarżących oraz - jak się wydaje emocjonalne zaangażowanie - nie gwarantują nie tylko sprawiedliwego ale i obiektywnego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Sędziowie NSA: Joanna Runge-Lissowska i Jolanta Rudnicka złożyły pisemne oświadczenia, że po ich stronie nie istnieją okoliczności, które mogłyby wywoływać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności w tej sprawie (art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej jako: "P.p.s.a.").

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z treścią art. 18 § 1 P.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (art. 18 § 1 pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (art. 18 § 1 pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 1 pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (art. 18 § 1 pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (art. 18 § 1 pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznawanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (art. 18 § 1 pkt 6); dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 § 1 pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (art. 18 § 1 pkt 7). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3).

Jednocześnie zgodnie z treścią art. 19 P.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

Przepis art. 19 P.p.s.a. reguluje przypadek wyłączenia sędziego ze względu na istnienie przesłanki o tzw. względnym charakterze. Oznacza to konieczność oceny każdego konkretnego przypadku. Ustawodawca posługując się pojęciem "okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności", nałożył na sąd obowiązek zbadania, czy owa okoliczność w danej sprawie rzeczywiście istnieje. Ustawa przewiduje obowiązek strony postępowania uprawdopodobnienia przyczyny wnioskowanego wyłączenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 18 P.p.s.a., uzasadniające wyłączenie wskazanych sędziów z mocy ustawy.

Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] grudnia 1993 r. nr [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm. dalej jako ustawa), Wojewoda [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Muzeum [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu, stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w Warszawie przy ul. [...], oznaczonego w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...] (podzielona następnie na [...] i [...]), w obrębie [...], o powierzchni 42220 mkw oraz odpłatne nabycie prawa własności budynków, budowli i innych urządzeń znajdujących się na tym gruncie.

Następnie, decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] Minister Infrastruktury stwierdził nieważność decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] lipca 1955 r., nr [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] kwietnia 1955 r. nr [...]. Odmawiało ono przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] p.n. "[...]" w części dotyczącej gruntu ozn. nr hip. [...], dz. [...], stanowiącego działkę nr [...] objętą KW nr [...] oraz w części projektowanej działki ewidencyjnej nr [...] wyodrębnionej z działki ewidencyjnej nr [...] objętej KW nr [...]. Skarga na decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r. została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 921/09, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 listopada 2010r. sygn. akt I OSK 1133/10 skargę kasacyjną oddalił. W składzie Sądu odwoławczego była m. in. sędzia NSA Jolanta Rudnicka oraz sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska.

Biorąc powyższe pod uwagę, Minister Infrastruktury ostateczną decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1993 r.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] odmówił uwzględnienia wniosku Muzeum [...] o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] września 2011 r., a następnie w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] uchylił swoją poprzednią decyzję z dnia [...] sierpnia 2012 r. i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2011 r. nr [...] stwierdzającej nieważność decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1993 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 969/16 uchylił decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. w części odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2011 r. (pkt 1 wyroku). Od tego wyroku K.K., D.K. i M.K. wnieśli skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, która została zarejestrowana pod sygn. akt I OSK 809/17.

Z przytoczonego stanu faktycznego wynika, że w niniejszej sprawie nie ma podstaw do wyłączenia z mocy ustawy sędziów NSA: Jolanty Rudnickiej i Joanny Runge-Lissowskiej od orzekania w postępowaniu o sygn. akt I OSK 809/17 na podstawie art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a., albowiem nie zostały spełnione przesłanki wyłączenia wskazane w powołanym przepisie prawa.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zachodzi także sytuacja wyłączenia wskazanych sędziów na podstawie art. 19 P.p.s.a. Wnioskodawcy nie wykazali, aby pomiędzy nimi a sędziami, o wyłączenie których wnoszą, istniał, jakiś szczególny stosunek osobisty mogący poddawać w wątpliwość bezstronność sędziów przy rozpoznawaniu ich skargi kasacyjnej. Nie podali oni żadnych konkretnych okoliczności, które wskazywałyby na istnienie przynajmniej jednej z przesłanek wyłączenia sędziego. Taką okolicznością nie może być w szczególności subiektywne przeświadczenie stron odnośnie do istnienia emocjonalnego (negatywnego) stosunku danego sędziego do strony postępowania czy też ogólnikowe zarzuty braku zaufania do danego sędziego. Podstawą do wyłączenia sędziego nie może również być fakt skrajnego niezadowolenia z wydanego w przeszłości przez konkretnego sędziego wyroku. Krytyka orzecznictwa Sądu i poglądów wyrażanych w orzeczeniach nie może stanowić przyczyny uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziego. Co więcej, ustawodawca w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie przewidział środków odwoławczych od orzeczeń (zarówno wyroków jak i postanowień) Naczelnego Sądu Administracyjnego. Orzeczenia tego Sądu stają się prawomocne z chwilą ich wydania i nie przysługują od nich żadne środki odwoławcze. Zgodnie z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Polemika czy też prezentowanie zasadniczo odmiennych poglądów aniżeli przedstawione w orzeczeniu sądowym jest bezcelowe i może przybrać wymiar jedynie naukowy.

Oświadczenia złożone przez sędziów Joannę Runge-Lissowską i Jolantę Rudnicką pozwalają dodatkowo przyjąć, że nie istnieją okoliczności, które wywołują uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności tych sędziów (art. 19 P.p.s.a.).

Stąd, stwierdzić należy, że wniosek o wyłączenie sędziów jest niezasadny.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w związku z art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.