Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 27 października 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 33/09, oddalił skargę H. B. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we Wrocławiu z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Wnioskiem z dnia 8 marca 2005 r., złożonym w trybie § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. Nr 139, poz. 1328), H. B. wystąpił do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z uwzględnieniem zmiany stanu zdrowia powstałej po uprawomocnieniu się ostatecznego orzeczenia z [...] maja 2003 r. nr [...] wydanego przez tenże organ. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. w dniu [...] kwietnia 2005 r., po rozpatrzeniu ww. wniosku, orzeczeniem nr [...] uchylił wymienione orzeczenie ostateczne, mocą którego skarżący był zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności i orzekł: w pkt I o zaliczeniu skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, w pkt II, że ustalony stopień niepełnosprawności ma charakter okresowy i wydaje się orzeczenie do [...] kwietnia 2006 r., a w pkt III, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] marca 2005 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od 1999 r.
W dniu [...] sierpnia 2008 r. skarżący złożył wniosek do Powiatowego Zespołu o uzupełnienie orzeczenia w przedmiocie daty i miejsca wydania oraz o jego sprostowanie w pkt III. Zdaniem skarżącego, ustalony – umiarkowany – stopień niepełnosprawności, w sytuacji uchylenia poprzedniego orzeczenia winien datować się nie od dnia [...] marca 2005 r., lecz od dnia [...] maja 2003 r.
W odpowiedzi z dnia [...] września 2008 r., Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. wskazał, że zgodnie z § 14 ust. 5 i 6 rozporządzenia datę lub okres powstania stopnia niepełnosprawności osoby zainteresowanej ustala się na podstawie przebiegu schorzenia i dokumentacji medycznej i jeżeli na ich podstawie nie da się ustalić daty lub okresu powstania stopnia niepełnosprawności, za datę tę należy przyjąć datę złożenia wniosku do powiatowego zespołu. W związku z powyższym, w ocenie Zespołu, treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2005 r. zgodna jest z obowiązującymi przepisami i brak jest podstaw do jego uzupełniania i sprostowania.
Skarżący złożył zażalenie na to postanowienie, które postanowieniem z dnia [...] października 2008 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim, utrzymał w mocy, podtrzymując w całości wcześniejszą argumentację organu I instancji i wskazując, iż tryb postępowania przewidziany w art. 113 k.p.a. ma na celu usuwanie błędów pisarskich i rachunkowych oraz innych oczywistych omyłek, nie jest natomiast właściwy dla rozpatrywania prawidłowości decyzji organu administracji publicznej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu H. B. żądał "stwierdzenia nieważności postępowania", zarzucając, że organy działały w złej wierze, wadliwie przeprowadziły postępowanie administracyjne a Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nie miał umocowania prawnego do działania w sprawie. Skarżący stwierdził, że tym samym dopuszczono się obrazy prawa materialnego, tzn. norm cytowanego rozporządzenia oraz ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Skarżący domagał się od Sądu sprostowania "oczywistej omyłki pisarskiej natury technicznej", czyli wpisania w zaskarżonym orzeczeniu, że umiarkowany stopień niepełnosprawności datuje się od 2003 r., a nie 2005. Podniósł też, iż na skutek takiego sposobu rozstrzygnięcia został pozbawiony orzeczenia o stopniu niepełnosprawności za okres od [...] maja 2003 do [...] marca 2005 r. Domagał się także przeprowadzenia kontroli prawnej w zakresie prawomocnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nr [...].
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko, zgodnie z którym żądanie strony wykracza poza przedmiotowy zakres stosowania art. 113 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, oddalając skargę, wskazał, iż przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie z dnia [...] października 2008 r. Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim i tylko ono może być objęte kontrolą Sądu w kontekście oceny jego legalności, tym samym zakres kontroli sądowej w niniejszej sprawie nie może odnosić się do oceny prawidłowości orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. (od którego skarżący nie wniósł odwołania i stało się ono ostateczne), lecz jedynie do oceny legalności ostatecznego w administracyjnym toku instancji postanowienia odmawiającego sprostowania tegoż orzeczenia. W tej zaś materii Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa powodujących konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.
Dokonując analizy akt administracyjnych, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu podniósł, iż postępowanie w sprawie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego, który domagał się sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w pkt III wydanego w dniu [...] kwietnia 2005 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nr [...], uznając za tę omyłkę zamieszczone w orzeczeniu określenie powstania daty stopnia niepełnosprawności, tj., że ustalony – umiarkowany – stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] marca 2005 r.
Sąd zwrócił uwagę, że zdaniem skarżącego, określenie to jest wadliwe. Sąd I instancji wskazał, że skarżący z faktu uchylenia przez organ swego poprzedniego orzeczenia z dnia [...] maja 2003 r., zaliczającego skarżącego do lekkiego stopnia niepełnosprawności, wywiódł obowiązek organu do sprostowania daty początkowej umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w punkcie III i ustalenia innej daty powstania tej niepełnosprawności przypadającej na dzień [...] maja 2003 r.
Odnosząc się do powyższych ustaleń, Sąd I instancji, w pierwszej kolejności podniósł, że treść żądania wyznacza przedmiot postępowania administracyjnego, a organ jest związany zakresem żądania strony. Toteż, zdaniem Sądu I instancji, analiza akt sprawy wskazuje, że skarżący nie wnioskował o zmianę orzeczenia w trybie § 15 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności w związku z art. 155 k.p.a. ani też nie domagał się wyjaśnienia, w drodze zastosowania art. 113 § 2 k.p.a., wątpliwości co do treści orzeczenia. Opierając się zatem na treści wniosku skarżącego, Sąd uznał, że zawarte w nim żądanie skarżący w sposób niebudzący wątpliwości sformułował jako sprostowanie oczywistej omyłki i skorzystał z trybu określonego w art. 113 § 1 k.p.a.
Następnie WSA we Wrocławiu wyjaśnił, że w orzecznictwie oraz doktrynie utrwalił się pogląd, że tryb sprostowania może dotyczyć jedynie nieistotnych wad, które nie mają wpływu na treść rozstrzygnięcia, a przez "oczywistość omyłki" należy rozumieć widoczne, niezgodne z zamierzonym, niewłaściwe użycie wyrazu, mylną pisownię, czy też opuszczenie jakiegoś wyrazu, niewłaściwy dobór słów, dokonane przez przeoczenie lub nieświadomie. Oczywistość omyłki musi również wynikać z merytorycznej treści rozstrzygnięcia – uzasadnienia, pozwalając na natychmiastowe rozpoznanie jej wystąpienia i samo sprostowanie nie może prowadzić do merytorycznej zmiany treści rozstrzygnięcia w decyzji bądź postanowieniu. Nie jest więc dopuszczalne sprostowanie, które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy, odmiennego od pierwotnego, nawet jeśli dopuszczono się omyłek w opisie stanu faktycznego, kwalifikacji prawnej lub stosowania prawa.
Tymczasem, jak dalej wyjaśnił Sąd I instancji, z akt sprawy w żaden sposób nie wynika, że organ błędnie ocenił treść i zakres żądania strony. W konsekwencji, żądane przez skarżącego sprostowanie punktu III orzeczenia nr [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. - określającego, od kiedy datuje się ustalony stopień niepełnosprawności – prowadziłoby właśnie do niedopuszczalnej – niezgodnej z art. 113 § 1 k.p.a. – istotnej ingerencji w meritum rozstrzygnięcia. W ten bowiem sposób doszłoby do znaczącej modyfikacji w zakresie ustalenia daty powstania umiarkowanego stopnia niepełnosprawności u skarżącego. W tej części swych rozważań Sąd I instancji odwołał się do treści § 13 ust. 2 pkt 12 cytowanego wyżej rozporządzenia, z której wynika, że niezbędnym elementem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jest również określenie daty lub okresu powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności. Nadto, sam ustawodawca co do rozstrzygnięcia w tym zakresie, w § 14 ust. 5 i 6 rozporządzenia, sprecyzował reguły dotyczące ustalania daty lub okresu powstania stopnia niepełnosprawności. Według Sądu I instancji oznacza to zatem, że rozstrzygnięcie co do daty lub okresu powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności nie może być zmieniane ani weryfikowane w trybie postępowania o sprostowanie orzeczenia.
W rezultacie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, iż, wbrew zarzutom skarżącego, zaskarżone postanowienie wydał organ właściwy rzeczowo i miejscowo w sprawie, o czym świadczy treść art. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 14, poz. 92 ze zm.), w myśl którego wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności zostały powołane jako druga instancja nad orzekającymi w pierwszej instancji powiatowymi zespołami (ust.1 pkt 2). Z kolei właściwość miejscową organów ustala się według miejsca stałego pobytu w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych (ust. 2 ustawy).
Od powyższego wyroku H. B., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu – adwokata R. S. – wniósł skargę kasacyjną, w której zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu:
- naruszenie art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej P.p.s.a., polegające na przedstawieniu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym,
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracyjne art. 7, art. 9, art. 128, art. 222 k.p.a. oraz § 15 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności w związku z art. 155 k.p.a., polegające na błędnym uznaniu, że skarżący, wnosząc w dniu 18 sierpnia 2008 r. o sprostowanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wnosił żądanie w trybie art. 113 § 1 k.p.a., tj. sprostowania oczywistej pomyłki, podczas gdy z treści pism skarżącego należało wnioskować, że wnosi on o zmianę decyzji w przedmiocie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w zakresie określenia terminu, od którego winien się datować umiarkowany jego stopień niepełnosprawności, co powinno było skutkować wszczęciem stosownego postępowania administracyjnego w trybie art. 155 k.p.a., albowiem nie forma zewnętrzna pisma, ale jego treść decyduje o tym jaka jest intencja autora i do czego zmierza, zaś nieznajomość przez niego obowiązującego prawa, właściwych procedur nie może skutkować zaniechaniem przez organ należytego i wyczerpującego poinformowanie go o uprawnieniach i podjęcia próby uzyskania zgody na wszczęcie postępowania we właściwym trybie, a także nie może doprowadzić do poniesienia przez skarżącego szkody na skutek nieznajomości prawa.
Wskazując na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu za udział w postępowaniu kasacyjnym kwoty wynagrodzenia według norm przepisanych, ponieważ skarżący nie pokrył należności z tego tytułu ani w całości, ani w części.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż skarżący wnosząc o sprostowanie niesatysfakcjonującego go orzeczenia, chciał wdrożyć taką procedurę administracyjną, która mogłaby skutecznie zweryfikować zaskarżone rozstrzygnięcie i nie wnikał w to, czy będzie to procedura oparta na art. 113 k.p.a., czy też na innej podstawie prawnej, w szczególności na art. 155 k.p.a. Tę kwestię pozostawił do rozstrzygnięcia organowi administracyjnemu, zaznaczając w pismach procesowych, iż nie zna na tyle obowiązującego prawa, aby narzucać sposób procedowania w tej sprawie. Skarżący liczył, iż wyrażając się jasno co do tego czego się domaga, spotka się z właściwą reakcją organów administracji.
Zdaniem skarżącego, rozbieżne i wewnętrznie sprzeczne jest stanowisko organów i Sądu, bowiem z jednej strony organy i Sąd orzekły, iż nie jest możliwe spełnienie żądania strony w drodze sprostowania, jednocześnie podniosły, iż żadna zmiana decyzji nie wchodzi w rachubę dlatego, iż określenie terminu od kiedy trwała niepełnosprawność skarżącego w stopniu umiarkowanym jest prawidłowe i fakt ten nie budzi żadnych wątpliwości. W ten sposób niejako mimo procedowania w trybie art. 113 k.p.a., organy wydały nieformalnie rozstrzygnięcie w trybie art. 155 k.p.a., pozbawiając skarżącego możliwości zaskarżenia tej decyzji, naraziły go na szkodę i uniemożliwiły skuteczne dochodzenie swoich racji. To zaś uszło uwadze Sądu, który powielił niejako błędy organów orzekających w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniesiona w przedmiotowej sprawie skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 141 § 4 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 9, art. 128 oraz art. 222 k.p.a. oraz § 15 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności w zw. z art. 155 k.p.a.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 9, art. 128 oraz art. 222 k.p.a. oraz § 15 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności w związku z art. 155 k.p.a., polegającym na błędnym uznaniu, że skarżący, wnosząc w dniu [...] sierpnia 2008 r. podanie, kierował swe żądanie w trybie art.113 § 1 k.p.a., stwierdzić należy, iż ten zarzut jest zasadny.
Z zawartej w aktach administracyjnych dokumentacji wynika bowiem, że skarżący w piśmie z dnia 18 sierpnia 2008 r. wnosił o "sprostowanie błędu technicznego" w pkt III orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, stwierdzając, iż zamiast roku 2005 winien zostać wskazany rok 2003. Biorąc pod uwagę użyte przez skarżącego sformułowanie, organ winien był w pierwszej kolejności pouczyć go o konsekwencjach zgłoszenia żądania w trybie art. 113 § 1 k.p.a., wskazać tryby wzruszenia decyzji ostatecznej oraz wezwać skarżącego do zajęcia stanowiska w kwestii trybu i charakteru zgłoszonego żądania.
Na organie administracji spoczywa, wynikający z art. 9 k.p.a., obowiązek udzielania informacji stronom o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Obowiązek ten winien być rozumiany szeroko (tak: SN w wyroku z dnia 23 lipca 1992 r., III ARN 40/92). Brak znajomości przepisów prawa może powodować nieudolne, a zwłaszcza w wielu przypadkach niezaspokajające w pełni interesu strony, określenie żądania (por. B. Adamiak w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz 6 wydania, Wyd. CH. Beck, Warszawa 2004, s. 79). Dopiero po wypełnieniu przez organ obowiązku informacyjnego możliwe będzie ustalenie rzeczywistej treści zgłoszonego przez skarżącego żądania. Zawarte bowiem we wniosku z dnia [...] sierpnia 2008 r. sformułowanie: "sprostować błąd techniczny" może budzić uzasadnione wątpliwości co do trybu w jakim żądanie zostało zgłoszone i charakteru zgłoszonego żądania.
Sąd I instancji błędnie przyjął, iż nie ma wątpliwości, że skarżący żądnie swe sformułował w kontekście trybu z art. 113 § 1 k.p.a., domagając się sprostowania oczywistej omyłki. Wręcz przeciwnie, użyty przez skarżącego zwrot jest, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, niejasny i nieprecyzyjny. Z tych też względów zasadny jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 185 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej – adwokatowi R. S. wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.