Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 2 października 2012 r., sygn. akt I OSK 825/12

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów cofnęła uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora i doktora habilitowanego nauk ekonomicznych w zakresie nauki o zarządzaniu I. O. i Z. w P. "[...]" w W. Następnie Centralna Komisja nie uwzględniła wniosku Instytutu o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższym rozstrzygnięciem i decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] utrzymała zaskarżoną decyzję w mocy.

Na skutek wniesienia przez Instytut skargi od powyższej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1444/08 uchylił decyzję z dnia [...] września 2007 r. Sąd w uzasadnieniu wyroku podniósł, iż organ nie poczynił ustaleń, jak też w uzasadnieniu swej decyzji nie wyjaśnił dlaczego zastosował wobec Instytutu najbardziej dolegliwy środek usunięcia stwierdzonych uchybień w działalności naukowej Instytutu. Ponadto, nakazał Instytutowi uzupełnić materiał dowodowy zebrany w sprawie przede wszystkim o: 1) zwrotne poświadczenie odbioru przez stronę decyzji Centralnej Komisji z dnia [...] listopada 2006 r., 2) dokumentację dotyczącą prowadzonego przez Centralną Komisję postępowania w sprawie oceny poziomu działalności naukowej Instytutu w zakresie przeprowadzonych przewodów habilitacyjnych i w sprawach nadania tytułu naukowego profesora, 3) dokumenty przeprowadzonych przez Centralną Komisję okresowych kontroli działalności naukowej Instytutu z lat ubiegłych wraz z dokonaną na ich podstawie opinią dotyczącą dotychczasowej działalności naukowej Instytutu.

Sąd stwierdził także, iż organ nie może ograniczyć się w uzasadnieniu decyzji do powołania się na fragmenty opinii recenzentów, lecz obowiązany jest sprawdzić, na jakich przesłankach i dowodach recenzent oparł swoją opinię i skonfrontować prawidłowość stanowiska recenzenta z wszystkimi innymi zebranymi w sprawie dowodami.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 października 2009 r. sygn. akt I OSK 443/09 oddali skargę kasacyjną wniesioną przez Centralną Komisję od powyższego wyroku.

W wyniku ponownego rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją z [...] listopada 2006 r. Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 9 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz.U. Nr 65, poz. 595 ze zm.) w związku z art. 127 § 3 art. 138 § 1 pkt 1 i art. 108 § 1 k.p.a., w pkt I – utrzymała w mocy swą decyzję z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] cofającą uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora i doktora habilitowanego nauk ekonomicznych w zakresie nauk o zarządzaniu Instytutowi Organizacji i Zarządzania w Przemyśle "[...]" w Warszawie i w pkt II – nadała decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Centralna Komisja podniosła, iż wykonując wytyczne zwróciła się do Instytutu o nadesłanie zwrotnego poświadczenia odbioru decyzji bądź poświadczonej za zgodność koperty, w której znajdowała się decyzja z dnia [...] listopada 2006 r. Pełnomocnik Instytutu w piśmie z dnia [...] maja 2011 r. przedstawił m.in. kserokopię koperty oraz zwrotne poświadczenie odbioru bez podpisu i daty doręczenia. Z uwagi na upływ rocznego terminu nie było możliwe złożenie reklamacji na poczcie. Jednakże ustalono, iż złożenie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy mogło nastąpić po upływie 14-sto dniowego terminu. Decyzja z dnia [...] listopada 2006 r. została wysłana jednocześnie w dniu 7 grudnia 2006 r. do Instytutu "[...]" oraz do Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego. Wydział Zarządzania UW odebrał decyzję w dniu [...] grudnia 2006 r. W związku z faktem, iż adresaci decyzji mają swoje siedziby na terenie Warszawy, w tej samej dzielnicy, należy domniemywać, iż najpóźniej w tym dniu, Instytut odebrał decyzję Centralnej Komisji.

Termin na złożenie wniosku upływał więc w dniu [...] grudnia 2006 r. Wniosek Instytutu z datą 2 stycznia 2007 r. wpłynął do Centralnej Komisji w dniu 4 stycznia 2007 r., czyli po ustawowym terminie do jego wniesienia. W tej sytuacji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony z uchybieniem terminu, co powinno skutkować pozostawieniem wniosku bez rozpoznania.

Centralna Komisja, nie przesądzając słuszności tego stanowiska, z ostrożności procesowej rozpoznała merytorycznie wniosek Instytutu "[...]". W pierwszym rzędzie dokonała analizy kryteriów spełnienia warunków minimum kadrowego przez jednostkę organizacyjną, Centralna Komisja ponownie wystąpiła o przedstawienie dokumentacji odnośnie minimum kadrowego. Pełnomocnik Instytutu w piśmie z dnia [...] maja 2011 r. przedstawił wykazy minimum kadrowego na dzień [...] kwietnia 2011 r. (bez oświadczeń o zatrudnieniu), z dnia [...] maja 2010 r. (bez oświadczeń o zatrudnieniu) oraz z dnia 1 czerwca 2006 r. (wraz z oświadczeniami o zatrudnieniu). Nadesłana w tym zakresie dokumentacja wykazuje, że Instytut "[...]" nie posiada na dzień wydania pierwszej decyzji, jak również na dzień wydania przedmiotowej decyzji kadry naukowej spełniającej wymogi do przeprowadzenia przewodów naukowych zgodnie z wymogami art. 6 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki.

Do minimum kadrowego są zaliczane osoby, które posiadają tytuł profesora lub stopień doktora habilitowanego reprezentujące dziedzinę nauki, w zakresie której jednostka ma otrzymać uprawnienie, oraz są wliczani tylko w jednej jednostce organizacyjnej i są tam zatrudnione nie krócej niż rok, a ponadto 5 osób powinno być zatrudnione w pełnym wymiarze czasu pracy. W powyższym zakresie Centralna Komisja stwierdziła następujące nieprawidłowości:

1. 1) początkowy brak informacji, czy Instytut "[...]" był jedynym miejscem, gdzie poszczególne osoby były zaliczone do minimum kadrowego? (początkowe deklaracje pracowników nie zawierały takiej informacji; dopiero pojawiły się one w przesłanych powtórnie przez Instytut deklaracjach, na konkretne żądanie Centralnej Komisji, przy czym nastąpiła też wtedy rezygnacja kilku osób ze złożenia oświadczenia),
2. 2) brak zatrudnienia pracowników zaliczanych do minimum kadrowego przed 1 lipca 2006 r.; dostarczono bowiem do Centralnej Komisji kopie umów o pracę opatrzone datą 30 czerwca 2006 r., obowiązujące od dnia [...] lipca 2006 r. (zatrudnienie na pełny etat powinno trwać co najmniej rok),
3. 3) co najmniej dwóch członków Rady Naukowej Instytutu "[...]" udzieliło swej zgody o włączenie do minimum kadrowego w sprawach stopni naukowych, zarówno w tym Instytucie, jak i innej placówce,
4. 4) uznanie za pełnoetatowe (pełnowymiarowe) zatrudnienie samodzielnego pracownika naukowego na stanowisku tzw. profesora-konsultanta z minimalną płacą w sytuacji, gdy ustawa o szkolnictwie wyższym posługuje się stanowiskami "profesor zwyczajny" i "profesor nadzwyczajny",
5. 5) zaliczenie do minimum kadrowego osób reprezentujących inną dyscyplinę naukową bądź nieaktualnych informacji wg. OPI.

Centralna Komisja podkreśliła, iż związek samodzielnych pracowników naukowych z Instytutem "[...]", wchodzących do tzw. minimum kadrowego, jest niespotykany w innych placówkach naukowych i nie gwarantuje możliwości zaangażowania wymaganego w głównym miejscu zatrudnienia. Wszyscy (bądź prawie wszyscy) pracownicy wchodzący w skład minimum kadrowego mają jeszcze inne, poza Instytutem, miejsce pracy, gdzie kierują zakładami, katedrami czy innymi jednostkami, prowadzą tam badania, zajęcia dydaktyczne i są członkami rad naukowych. Ich zaangażowanie w Instytucie koncentruje się prawie wyłącznie na uczestniczeniu w posiedzeniach Rady Naukowej, zatwierdzającej stopień doktora nauk ekonomicznych i przeprowadzaniu postępowań w sprawie nadania stopnia naukowego doktora habilitowanego i tytułu profesora. Wykaz osób zaliczonych do minimum kadrowego Instytutu "[....]" w latach 2006, 2010 i 2011 (na dzień [...] kwietnia) Centralna Komisja przedstawiła w tabelach nr 1–3.

Centralna Komisja podniosła, iż Instytut jest jednostką badawczo-rozwojową, której misją jest kreowanie nowoczesnego zarządzania w gospodarce polskiej poprzez wzajemną wymianę wiedzy i doświadczeń pomiędzy nauką o zarządzaniu i praktyką, w ocenie Centralnej Komisji ten cel nie jest spełniony. Uchybienia w działalności Instytutu dotyczą merytorycznej i formalnej strony przebiegu przewodów doktorskich, jak i habilitacyjnych w dziedzinie nauk ekonomicznych w dyscyplinie nauki o zarządzaniu. Niewłaściwe zakwalifikowanie dorobku naukowego kandydata do tytułu profesora do dziedziny nauk, czy też prowadzenie przewodów doktorskich z zakresu specjalizacji nieprowadzonej przez żadnego z członków Rady Naukowej stanowi rażące naruszenie prawa i etyki naukowej, a nie uchybienie o charakterze formalnym, jak sygnalizował we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Instytut. Poważne naruszenie zasad i przekroczenie uprawnień do prowadzenia postępowań, nieprzestrzeganie procedur, braki w dokumentacji, próby odtwarzania brakującej dokumentacji post factum w znacznej ilości postępowań, stanowią podstawę do zastosowania najsurowszej sankcji.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy był przedmiotem oceny Sekcji Nauk Ekonomicznych oraz Prezydium Centralnej Komisji. Dla oceny zasadności zarzutów Instytutu powołano kolejnych dwóch recenzentów. Ponowna analiza została przeprowadzona przez rzeczoznawców, członków Sekcji Nauk Ekonomicznych, z których jeden reprezentował dyscyplinę nauki o zarządzaniu, a drugi dyscyplinę ekonomia. Wyniki tej analizy zostały przedstawione na posiedzeniu Sekcji Nauk Ekonomicznych w dniu 8 marca 2011 r. Członkowie Sekcji w czasie dyskusji zdecydowanie podtrzymali stanowisko zaprezentowane wcześniej przez prof. J. W. i prof. J. L., jak i w postępowaniu odwoławczym przez prof. R. R. i prof. J.W. W. uznając zarzuty podnoszone przez pełnomocnika Instytutu za całkowicie nieuzasadnione. Zarzuty podnoszone przez recenzentów znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym i należy je uznać za słuszne. Centralna Komisja podzieliła w pełni te zarzuty wskazując jednocześnie, że skala naruszeń prawa przez Instytut znacznie przekracza stan faktyczny opisany przez recenzentów.

Centralna Komisja wskazała, iż wypełniając ustawowy obowiązek dokonuje okresowej oceny poziomu działalności naukowej jednostki naukowej oraz zasadności uchwał w sprawie nadawania stopni naukowych (art. 9 ustawy). Korzystając z tego prawa w stosunku do Instytutu, Centralna Komisja nie przekroczyła ustawowych uprawnień. Dokonała wszechstronnej i obiektywnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego. Ustawa nie stawia ograniczeń przy stosowaniu trybu takiej kontroli.

W ocenie Centralnej Komisji, Instytut nie wypełnia swej misji w zakresie kształcenia kadr na terenie całego kraju, ogranicza się jedynie do przeprowadzania przewodów doktorskich i habilitacyjnych. Instytut nie prowadzi w ogóle badań naukowych. Niewspółmierna jest ilość przeprowadzanych postępowań w stosunku do ilości kadry zatrudnionej w Instytucie.

Podstawę dla przygotowania i uzasadnienia stanowiska w sprawie stanowiła gruntowna analiza materiałów zgromadzonych w toku postępowania związanego z podjęciem przedmiotowej decyzji, w tym: 1) protokołów i notatek z posiedzeń Sekcji Nauk Ekonomicznych i Prezydium Centralnej Komisji, 2) dokumentacji jednego wniosku profesorskiego (G. B.) i dwóch przewodów habilitacyjnych (Z. M. i L. B.), 3) dokumentacji 18-stu przewodów doktorskich, 4) opinii o prawidłowości postępowań i podejmowanych decyzji w sprawach wniosków profesorskich oraz nadawania stopni naukowych doktora i doktora habilitowanego, a także syntez tych opinii, sporządzonych w ramach kontroli korzystania przez Instytut z uprawnień do nadawania stopni naukowych, 5) opinii recenzentów, 6) dokumentacji dotyczącej spełniania przez Instytut wymagań tzw. minimum kadrowego, 7) decyzji Centralnej Komisji z 27 listopada 2006 r. w sprawie cofnięcia uprawnień do nadawania stopni naukowych Instytutowi wraz z uzasadnieniem, 8) przedłożonego przez Instytut wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 2 stycznia 2007 r., 9) dokumentacji Instytutu złożonej po wydaniu decyzji z dnia 27 listopada 2006 r. oraz pism pełnomocnika w toku postępowania.

Analiza przedstawionej dokumentacji wskazała, iż stosunkowo duża liczba wniosków o zatwierdzenie uchwały o nadaniu stopnia doktora habilitowanego oraz uchwały o nadaniu tytułu naukowego profesora, kierowanych przez Instytut do Centralnej Komisji, oceniana była negatywnie. W latach 2001–2006 Centralna Komisja rozpatrzyła 35 wniosków Instytutu, w tym 24 wnioski o zatwierdzenie habilitacji i wniosków o nadanie tytułu profesora. Przy tym w latach 2001–2004 wnioski Instytutu w 21% uzyskały opinię negatywną, zaś w latach 2005–2006 było to już 45%. Negatywnie głosowano w sprawach: dr hab. T. G. (2-krotnie), dr hab. G. B., dr Z. M., dr L. B., dr M. B. (2-krotnie). Dokonano analizy i oceny 18 rozpraw doktorskich, na podstawie których Instytut nadał stopień naukowy doktora. Instytut został zobowiązany do przedstawienia dokumentacji 21 przewodów doktorskich, jednak do dnia 1 czerwca 2007 r., pomimo wysyłanych w tej sprawie monitów, nie zostały dostarczone dokumentacje trzech przewodów doktorskich obronionych przez obywateli Meksyku.

Na podstawie analizy przewodów doktorskich, stwierdzono, że ogólny poziom rozpraw był niski. Przy ocenie wielu prac podnoszono nieporadność w formułowaniu hipotez badawczych, uchybienia w warsztacie badawczym, brak teoretycznego ujęcia problemu, niepoprawność struktury pracy, podawanie w spisie literatury wielu publikacji, których przedstawiane poglądy nie były uwzględnione w rozprawie, opieranie się na starej literaturze, niepoprawnie sporządzone przypisy, mankamenty redakcyjne.

Ponadto Centralna Komisja stwierdziła bardzo poważne uchybienia w procedurze przewodów doktorskich i ich dokumentacji, rażące naruszanie obowiązujących przepisów, które przedstawiła w 16 punktach (str. 11 i 12 uzasadnienia decyzji).

Centralna Komisja podkreśliła, iż pełne uprawnienia akademickie, czyli prawo do nadawania stopni naukowych i przeprowadzania postępowania w sprawie nadania tytułu naukowego, otrzymują jednostki o najwyższej randze w strukturze nauki. Przyznając takie uprawnienia, Centralna Komisja bierze pod uwagę ilość i jakość kadry naukowej, aktywność w dziedzinie badań naukowych, uczestnictwo w krajowym i międzynarodowym życiu naukowym, dorobek publikacyjny pracowników jednostki, dotychczasowe doświadczenia w kształceniu kadr naukowych i studentów oraz szereg innych kryteriów. Jednostki naukowe posiadające takie uprawnienia powinny zapewniać najwyższy standard w zakresie kształcenia kadr naukowych awansów naukowych oraz być pod tym względem wzorcem dla innych jednostek. W świetle zgromadzonych materiałów, Instytut nie spełnia takich kryteriów.

Centralna Komisja wskazała, iż od wielu lat Instytut koncentruje swoją działalność na "produkcji" kadr naukowych w dyscyplinie nauki o zarządzaniu. Do czerwca 2007 r. Instytut wypromował 114 doktorów, przeprowadził ponad 30 przewodów habilitacyjnych i 12 profesorskich. Proces ten został jeszcze bardzo przyspieszony w ostatnich latach. Zważywszy na stosunkowo skromne zasoby kadrowe Instytutu, charakter zatrudnienia "profesor-konsultant" i ich zaangażowanie poza Instytutem, odbija się to negatywnie na jakości procedur i poziomie prac naukowych promowanych w Instytucie. Tymczasem usługi w zakresie nadawania stopni naukowych Instytut oferuje także obywatelom innych krajów. W Instytucie obroniło pracę doktorską 7 obywateli Meksyku i przeprowadziło przewody habilitacyjne 4 obywateli innych państw. Instytut zamierza prowadzić kształcenie doktorantów w kilku krajach, we współpracy z kilkoma zagranicznymi placówkami.

Takie przedsięwzięcie, biorąc pod uwagę potencjał naukowy Instytutu i zastrzeżenia jakie zgłosiła Centralna Komisja, należy oceniać jako nieodpowiedzialne i nieetyczne. Instytut nie zatrudnia młodej kadry naukowej. W wykazach wypromowanych doktorów z ostatnich 7 lat nie ma ani jednego pracownika Instytutu. Instytut nie prowadzi działalności naukowej, przeprowadzając przewody przy pomocy osób z zewnątrz, używając jedynie "szyldu" Instytutu. Centralna Komisja wskazała szczegółowo uchybienia w zakresie prowadzenia przewodów doktorskich.

Centralna Komisja podkreśliła, iż pełne uprawnienia akademickie, czyli prawo do nadawania stopni naukowych i przeprowadzania postępowania w sprawie nadani tytułu naukowego otrzymują jednostki o najwyższej randze w strukturze nauki. Przyznając takie uprawnienia, Centralna Komisja (korzystając także z opinii Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego) bierze pod uwagę ilość i jakość kadry naukowej, aktywność w dziedzinie badań naukowych, uczestnictwo w krajowym i międzynarodowym życiu naukowym, dorobek publikacyjny pracowników jednostki, dotychczasowe doświadczenia w kształceniu kadr naukowych i studentów oraz szereg innych kryteriów.

Jednostki naukowe posiadające takie uprawnienia powinny zapewniać najwyższy standard w zakresie kształcenia kadr naukowych i awansów naukowych oraz być pod tym względem wzorcem dla innych jednostek.

W świetle zgromadzonych materiałów Instytut nie spełnia powyższych kryteriów. Zdaniem Centralnej Komisji, Instytut jest przykładem "psucia" standardów obowiązujących w jednostkach mających najwyższe uprawnienia naukowe. Instytut, mając już pełne uprawnienia do nadawania stopni naukowych, kierowany był przez wiele lat przez dyrektora mającego tylko stopień inżyniera, którego podpis figuruje na dziesiątkach dyplomów doktorskich i habilitacyjnych. Instytut nie ma wyodrębnionych zakładów naukowych, czy innych podobnych jednostek (nie przedstawiono informacji na ten temat).

Ponadto analiza działalności Instytutu doprowadziła Centralną Komisję do wniosku, iż Instytut jest placówką naukową, która niektóre rodzaje aktywności naukowej tylko pozoruje, albo wykonuje je przy pomocy osób zewnętrznych, używając jedynie "szyldu" [...]. Jedyną, realną i znaczącą formą działalności tego Instytutu jest natomiast przyznawanie w wielkiej liczbie stopni naukowych.

Sformułowane w sprawie zarzuty mają głównie charakter merytoryczny, dotyczą podstaw działania Instytutu i wskazują na rażące uchybienia w zakresie działalności związanej z nadawaniem przez ten Instytut stopni naukowych. Podobnie jak przy nadawaniu uprawnień analizuje się wiele stron funkcjonowania danej placówki, tak też cofnięcie tych uprawnień powinno mieć uzasadnienie w postaci oceny tych stron funkcjonowania instytutu, które mają znaczenie dla poprawności i jakości decyzji o nadawaniu stopni naukowych i wnioskowaniu o tytuł naukowy.

O negatywnej ocenie Instytutu, zdaniem Centralnej Komisji, świadczą nie tylko wyniki głosowania nad omawianą sprawą w Sekcji Nauk Ekonomicznych, ale też zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Cała dokumentacja została udostępniona Instytutowi w celu zapoznania się z nim i zgłoszenia ewentualnych uwag. Instytut z tego uprawnienia skorzystał, jednakże zgłosił postulaty, które nie mogły zostać uwzględnione.

W zgodnej opinii członków Prezydium Komisji, postępowanie odwoławcze przeprowadzone zostało przez Sekcję z zachowaniem należytej staranności i potwierdziło jednoznacznie zasadność poprzedniej decyzji Centralnej Komisji pozbawiającej Instytut uprawnień do nadawania stopni naukowych. Prezydium Centralnej Komisji wypowiedziało się przeciw uchyleniu i utrzymało w mocy poprzednią decyzję Centralnej Komisji w sprawie cofnięcia uprawnienia do nadawania stopnia doktora nauk ekonomicznych w zakresie zarządzania (wynik głosowania: za uchyleniem decyzji 0 głosów, przeciw uchyleniu 11 głosów, przy 0 głosach wstrzymujących się) oraz doktora habilitowanego nauk ekonomicznych w zakresie zarządzania (wynik głosowania: za uchyleniem decyzji 0 głosów, przeciw uchyleniu 11 głosów, przy 0 głosach wstrzymujących się).

Tym samym Prezydium Centralnej Komisji podtrzymało również decyzję o wskazaniu Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego do przeprowadzenia czynności związanych z zakończeniem wszczętych przewodów doktorskich i habilitacyjnych.

Centralna Komisja stwierdziła, iż z uwagi na ostateczny charakter decyzji podlegała ona natychmiastowemu wykonaniu. Na tej podstawie zostało wstrzymane rozpatrzenie wniosków o wyznaczenie recenzentów do wszczętych przewodów.

Zdaniem Centralnej Komisji odebranie uprawnień do nadawania stopni nie stanowiło przekroczenia granic swobody uznania administracyjnego. Zastosowany środek restrykcyjny był adekwatny do wagi stwierdzonych naruszeń prawa, Przeprowadzając postępowanie w sprawie Centralna Komisja miała na uwadze przede wszystkim przestrzeganie przepisów ustawy oraz słuszny interes społeczny.

Centralna Komisja po wyroku Sądu uporządkowała kwestie związane z protokołami z posiedzeń Sekcji i Prezydium, dołączyła do akt dokumenty z wcześniejszej kontroli oraz 5 opinii recenzentów Centralnej Komisji, stanowiących ocenę przewodów: W. H., T. Ł.-O., A. C., M. K., R. M. (co zostało szczegółowo opisane) oraz zebrała dodatkowy materiał dowodowy w sprawie. W celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i zbadania zasadności zarzutów Instytutu, Centralna Komisja powołała dodatkowo dwóch recenzentów w osobach prof. R. R. i prof. J. W. W., którzy przedstawili swoje jednoznacznie negatywne opinie. Centralna Komisja podzieliła stanowisko recenzentów, że niewłaściwe zakwalifikowanie dorobku naukowego kandydata do tytułu profesora do dziedziny nauk, czy też prowadzenie przewodów doktorskich z zakresu specjalizacji nieprowadzonej przez żadnego z członków Rady Naukowej Instytutu to poważne uchybienia natury merytorycznej i etycznej.

Ponadto wskazano na bardzo poważne uchybienia w procedurze przeprowadzania przewodów doktorskich i również sposobie ich dokumentowania. Centralna Komisja zgodziła się także z recenzjami prof. J. L. i prof. J. W., że Instytut poważnie naruszył zasady i przekroczył uprawnienia w stosunku do form i trybu prowadzenia postępowania o nadanie tytułu i stopni naukowych, prowadzenie postępowań wykraczających poza dziedzinę i dyscyplinę objętą uprawnieniami. Zwrócono także uwagę na nieprzestrzeganie procedur, braki w dokumentacji, próby odtwarzania brakującej dokumentacji. Recenzenci wskazali nie tylko na braki formalne w postępowaniu o nadanie tytułu lub w przewodach habilitacyjnych i doktorskich. Za merytorycznie słuszne Centralna Komisja uznała także zastrzeżenia, że znacząca część profesorów i doktorów habilitowanych zaliczonych do minimum kadrowego nie była zaangażowana w działalność naukową Instytutu, a jedynie świadczyła usługi na jego rzecz poprzez uczestnictwo w posiedzeniach Rady Naukowej Instytutu.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 2 stycznia 2007 r. Instytut nie przedstawił żadnych przekonywujących działań, które miałyby zapobiec wytkniętym przez Centralną Komisję nieprawidłowościom o charakterze merytorycznym i formalnym. Takie deklaracje zostały złożone dopiero w piśmie Instytutu do Centralnej Komisji z dnia 24 września 2007 r. podpisanym przez dyrektora prof. G. G. Poinformowano w nim, że "nowe kierownictwo poprawi funkcjonowanie Instytutu, także funkcjonowanie całego pionu naukowego i obsługę techniczną". Brak w nim jednak konkretów, które uwiarygodniłyby składane deklaracje oraz ocenę realności i skuteczności zapowiedzianych działań.

Podsumowując Centralna Komisja wskazała, iż potwierdzenie negatywnej oceny działalności Instytutu znajduje uzasadnienie w zgromadzonym materiale dowodowym i przemawia swą rzeczową argumentacją. Zastosowany środek w postaci cofnięcia uprawnień jest współmierny do skali i wagi stwierdzonych uchybień. Zarzuty dotyczyły także kadry naukowej Instytutu zaliczonej do minimum kadrowego. Należało zatem krytycznie ocenić działalność naukową Instytutu i brak dobrej woli współpracy z Centralną Komisją w wyjaśnieniu problemowej sytuacji. Postępowanie Centralnej Komisji było odpowiednie do standardów funkcjonowania takiej instytucji – zachowano właściwy dystans, a decyzje podejmowano z poszanowaniem prawa i z właściwą rozwagą. Błędy formalne i merytoryczne, braki w dokumentacji realizowanych przewodów doktorskich i habilitacyjnych, problemy z uzyskiwaniem informacji w zakresie minimum kadrowego są istotnym naruszeniem prawa, uprawniającym do cofnięcia uprawnienia do nadawania stopni naukowych.

Stanowisko Centralnej Komisji znajduje w pełni uzasadnienie w negatywnych opiniach recenzentów powołanych w postępowaniu do oceny wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioski końcowe są merytorycznie w pełni zasadne. Cechują się wyraźną depersonifikacją i obiektywizmem spojrzenia na sprawę i jej ocenę. Organy Centralnej Komisji rozważały propozycję zawieszenia Instytutowi uprawnień na okres jednego roku. Najniższa ustawowa sankcja była więc rozpatrywana i brana pod uwagę. Dopiero w fazie późniejszej, już na podstawie szerszych i głębszych informacji, w tym opinii kilku recenzentów, których konkluzje recenzji były jednoznacznie negatywne oraz analizy dokumentacji przewodów doktorskich realizowanych w Instytucie zmieniono kwalifikację i sugestię najwyższej sankcji – odebrania uprawnień do nadawania stopni naukowych. Procedura postępowania Centralnej Komisji do ujawnionych sytuacji, przypadków i pogłębionej oceny przebiegu przewodów naukowych w Instytucie jest wyrazem staranności postępowania (zebranie materiału odnośnie danego problemu i jego krytyczna, właściwa merytorycznie i formalnie ocena).

Takich bardzo poważnych uchybień było zbyt dużo, aby zastosować mniej surowy środek w postaci ograniczenia uprawnienia, bądź jego zawieszenia na czas określony. Zastosowanie tych sankcji nie przyniosłoby oczekiwanych rezultatów, a prowadziłoby do pogłębienia patologicznych zjawisk.

Zdaniem Centralnej Komisji, misja i właściwie rozumiany interes nauki polskiej, zachowanie prawidłowych, merytorycznie i etycznie standardów postępowania w tym obszarze nakazuje przyjąć z pełną aprobatą każde działanie, które zmierza do zachowania i utrzymania prawidłowych pod względem formalno prawnym oraz wysokich pod względem etycznym norm w tym zakresie, także w oparciu o realizację przez organ administracji rządowej – Centralną Komisję funkcji kontrolnej wobec wszystkich jednostek organizacyjnych nauki polskiej.

Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności mając na uwadze interes społeczny i interes indywidualny uczestników przewodów naukowych. Kontynuowanie przewodów naukowych przez jednostkę nie spełniającą wymogów ustawy, z naruszeniem prawa prowadzi do możliwości wzruszenia uchwał o nadaniu stopnia naukowego.

W ocenie Centralnej Komisji, spełniła ona wymogi art. 10 i inne k.p.a. zwracając się pisemnie do Instytutu, jego pełnomocnika o stosowne dokumenty, wyjaśnienia, uzupełnienia akt. Instytut był informowany o działaniach Centralnej Komisji, ich podstawach prawnych.

Centralna Komisja ze zrozumieniem przyjęła deklarację działania Instytutu wyrażone w stanowisku Prezydium Rady Naukowej "[...]" z dnia [...] stycznia 2010 r. o podjętych działaniach w sprawie naprawy i deklaracji współpracy z Centralną Komisją. Deklaracja ta może dobrze rokować na przyszłość, jednak nie usuwa istoty problemu. Podczas prowadzonego dodatkowego postępowania wyjaśniającego, na prośbę Centralnej Komisji, Instytut uzupełnił wprawdzie dodatkowo materiał dowodowy, ale mimo to, nie stanowiło to zdaniem organu wystarczających podstaw do zmiany swojego stanowiska. Przy wydawaniu decyzji, Centralna Komisja wzięła pod uwagę wszelkie okoliczności w postaci stopnia, rodzaju, znaczenia i skutków stwierdzonych nieprawidłowości. Instytut nie spełnia wymogów ustawy określonych w art. 6, art. 8 ustawy stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki, a jednocześnie ocena poziomu działalności naukowej dokonana w trybie art. 9 ust. 1 ustawy jest jednoznacznie negatywna.

Decyzja organu ma wprawdzie charakter uznaniowy, ale Centralna Komisja dołożyła szczególnej staranności w dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, a następnie dokonała oceny całokształtu materiału dowodowego zastosowała w sprawie sankcję właściwą do skali popełnionych uchybień i naruszeń prawa. Z określonego enumeratywnie katalogu sankcji, to właśnie ta odpowiada najbardziej stopniowi stwierdzonych nieprawidłowości. Organ brał pod uwagę inne, lżejsze sankcje. Mając na uwadze całokształt okoliczności, organ uznał za konieczne sięgnięcie po tak radykalny środek, jakim jest cofnięcie uprawnień, który umożliwi uzdrowienie patologicznej sytuacji. Po usunięciu tych uchybień Instytut może wystąpić z nowym wnioskiem o uprawnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 1958/11, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Instytutu Organizacji i Zarządzania w Przemyśle "[...]" w Warszawie na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do nadawania stopnia naukowego doktora i doktora habilitowanego, oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że choć niektóre z zarzutów skargi, dotyczące naruszenia przepisów procesowych są zasadne, to jednak nie miały one istotnego wpływu na końcowy wynik sprawy, co powodowało, że skarga nie mogła zostać uwzględniona.

W pierwszej kolejności Sąd zgodził się z zarzutem skargi, iż organ ustalając, czy środek odwoławczy od decyzji administracyjnej wpłynął w terminie do jego wniesienia, czy też z uchybieniem terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie może kierować się domniemaniem. Nie można bowiem przyjmować daty skutecznego doręczenia decyzji adresatowi na podstawie doręczenia tej samej decyzji innej stronie lub uczestnikowi postępowania, choćby wysyłki dokonano tego samego dnia, a adresy doręczeń sąsiadują ze sobą. Z tego względu błędny jest pogląd Centralnej Komisji, iż wniosek Instytutu o ponowne rozparzenie sprawy został wniesiony po terminie, co powinno skutkować pozostawieniem tego wniosku bez rozpoznania. Przepisy k.p.a. nie przewidują instytucji pozostawienia wniosku bez rozpoznania do spóźnionego odwołania, czy też wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 k.p.a.).

Przepis art. 134 k.p.a. jednoznacznie wskazuje, iż takiej sytuacji należy wydać ostateczne postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, które w sposób procesowy kończy sprawę administracyjną. Jednakże, pomimo przyjęcia błędnych założeń Centralna Komisja zasadnie stwierdziła, iż skoro z powodu niemożności złożenia reklamacji pocztowej nie jest możliwe ustalenie daty doręczenia Instytutowi decyzji z dnia [...] listopada 2006 r., to wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej przedmiotową decyzją należy rozpatrzyć merytorycznie. De facto organ zasadnie przyjął, iż niedających się usunąć wątpliwości nie można interpretować na niekorzyść strony.

Należy także wytknąć Centralnej Komisji, iż wydając decyzję ostateczną, po rozparzeniu wniosku odwoławczego strony, nadała jej rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 § 1 zd. 1 k.p.a. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, decyzji, od której służy odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też, ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony. Istotą natychmiastowej wykonalności decyzji administracyjnych jest to, że decyzja staje się wykonalna i stanowi tytuł egzekucyjny, mimo że nie jest ostateczna. Rygor natychmiastowej wykonalności może być nadany jedynie decyzji, od której służy odwołanie, czyli od decyzji nieostatecznej.

W sprawie rygor natychmiastowej wykonalności został nadany decyzji ostatecznej, wydanej w wyniku rozpatrzenia wniesionego środka zaskarżenia. To czyni pkt II zaskarżonej decyzji procesowo wadliwym. Po pierwsze, przepis art. 108 § 1 k.p.a. zezwala na nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności jedynie decyzji, od której przysługuje odwołanie, bądź wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jest to podyktowane regułą, zgodnie z którą wniesienie odwołania wstrzymuje wykonanie decyzji (art. 130 § 2 k.p.a.). Po drugie, zgodnie z art. 16 k.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Ostateczność decyzji wiąże się z jej wykonalnością, chyba że wykonalność decyzji zostanie wstrzymana w innym trybie.

Zatem zaskarżona decyzja narusza przepis art. 108 § 1 k.p.a., lecz to naruszenie nie ma wpływu na końcowy wynik sprawy, albowiem rygor natychmiastowej wykonalności nadano decyzji, która z chwilą doręczenia jej stronie wywołuje skutki prawne określone w sentencji decyzji.

Przechodząc do oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, iż nie stracił na aktualności pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 15 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1444/08, iż postępowanie w sprawach o nadanie tytułu naukowego oraz stopni naukowych cechuje odrębność związana ze specyfiką tych spraw. Wynika stąd ograniczony zakres kontroli sądu administracyjnego, który nie jest uprawniony do merytorycznej kontroli recenzji stanowiących podstawę decyzji Centralnej Komisji (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 1996 r. sygn. akt III ARN 86/95, OSNAP 1996/21/315). Nie dokonuje także merytorycznej oceny dorobku naukowego skarżącego.

Sąd nie jest również uprawniony do rozwiązywania merytorycznych sporów powstałych w świecie nauki, kontrola sądu administracyjnego ogranicza się zatem jedynie do stwierdzenia, czy w postępowaniu przed Centralną Komisją jej organy nie naruszyły norm postępowania wynikających z przepisów ustawy i statutu Centralnej Komisji, a także przepisów k.p.a. mających odpowiednie zastosowanie w zakresie nieuregulowanym ustawą (art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki – Dz.U. Nr 65, poz. 595 ze zm.). Tak więc rozpoznając skargę Sąd mógł poddać swej kontroli jedynie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji, czyli dochowanie przez Centralną Komisję norm regulujących postępowanie przed organami Komisji; nie mógł natomiast rozważać tych zarzutów skargi, które dotyczą merytorycznej oceny poziomu działalności naukowej dokonanej przez powołanych recenzentów Centralnej Komisji.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonejj decyzji), Centralna Komisja dokonuje okresowej oceny poziomu działalności naukowej lub artystycznej jednostki organizacyjnej, która stanowi podstawę do nadawania stopni doktora i doktora habilitowanego, a także zasadności uchwał, o których mowa w art. 14 ust. 2 pkt 5 i art. 18 ust. 2 pkt 5, w sprawie nadawania tych stopni. Stosownie do ust. 2 powołanego art., jeżeli ocena, o której mowa w ust. 1, jest negatywna, Centralna Komisja może: 1) ograniczyć uprawnienie przez zobowiązanie jednostki organizacyjnej do przedstawiania Centralnej Komisji do zatwierdzenia każdej uchwały o nadaniu stopnia doktora;

1. 2) zawiesić uprawnienie na czas określony, nie dłuższy niż trzy lata;
2. 3) cofnąć uprawnienie. W przypadku zawieszenia lub cofnięcia uprawnienia czynności związane z zakończeniem przewodów doktorskich i habilitacyjnych przeprowadza jednostka organizacyjna wskazana przez Centralną Komisję (ust. 3 powołanego artykułu).

W przypadku dokonania negatywnej oceny poziomu działalności naukowej kontrolowanego podmiotu może zastosować określone w art. 9 ust. 2 pkt 1–3 powołanej ustawy środki prawne o charakterze represyjnym. Z użytego w tym przepisie sformułowania "może" wynika, iż podejmowane na tej podstawie decyzje mają Charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona, nie obejmuje bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem zbadać wyłącznie, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy oraz, czy dokonał prawidłowej oceny wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny na gruncie niniejszej sprawy (sygn. akt I OSK 443/09) doprecyzował, iż ustawodawca ustalając katalog sankcji, jakie ma do dyspozycji Centralna Komisja w przypadku negatywnej oceny poziomu działalności naukowej jednostki organizacyjnej, pozostawił organowi swobodę co do wyboru rodzaju i rozmiaru działań, które podejmie.

Uznanie administracyjne ustanowione tym przepisem nie jest wszakże dowolne, organ administracyjny ma zastosować dopuszczony ustawą środek represyjny adekwatny zarówno do stopnia, rodzaju, znaczenia i skutków stwierdzonych nieprawidłowości, jak i dla zapewnienia skuteczności podejmowanych przez organ działań, zmierzających do przywrócenia należytego poziomu działalności naukowej kontrolowanej jednostki. Stosując najsurowszą z możliwych sankcji, Centralna Komisja obowiązana jest wyjaśnić nie tylko, jakie względy uzasadniają zastosowanie tego środka, ale także powinna wyjawić powody, dla których zastosowanie łagodniejszego środka byłoby niewłaściwe lub nieskuteczne ze względu na aksjologię i hierarchię wartości stojącej u podstaw Konstytucji RP oraz ustawy z 14 marca 2003 r. Uzasadnienie to powinno oczywiście znajdować potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Tylko wtedy bowiem będzie można dokonać oceny, czy w konkretnej sprawie organ administracyjny nie wyszedł poza granice uznania administracyjnego, wyznaczone treścią art. 9 ust. 2 ustawy z 14 marca 2003 r.

W ocenie Sądu zaskarżonej decyzji Centralnej Komisji nie można zarzucić dowolności, czy przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Przepisy ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki w rozdziale 5 w ograniczony sposób określają tryb pracy Centralnej Komisji, w która w zakresie wydawanych przez siebie decyzji pełni funkcje centralnego organu administracji rządowej (art. 33). Przepis art. 35 ust. 1 i 2 stanowi, iż Centralna Komisja działa na posiedzeniach plenarnych lub przez swoje organy, którymi są: 1) przewodniczący Centralnej Komisji;

1. 2) prezydium Centralnej Komisji;
2. 3) sekcje Centralnej Komisji. Kompetencje organów Centralnej Komisji, sposób wyboru prezydium Centralnej Komisji, jej organizację i tryb działania oraz sposób powoływania recenzentów określa uchwalony przez nią statut (ust. 5).

Centralna Komisja, ponownie rozpoznając sprawę po wyroku Naczelnego Sąd Administracyjnego z dnia 27 października 2009 r. uzupełniła materiał dowodowy w zakresie wskazanym przez Sąd, jak też w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniła wątpliwości co do znaczenia protokołu z posiedzenia Prezydium Centralnej Komisji z dnia [...] czerwca 2005 r. Ponadto mając na uwadze, iż w postępowaniu odwoławczym organ ma obowiązek nie tylko skontrolować zaskarżoną decyzję ale i ponownie rozstrzygnąć sprawę według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania decyzji, Centralna Komisja (Sekcja Nauk Ekonomicznych) zebrała dodatkowy materiał dowodowy w sprawie. Przykładowo, uzupełniono informacje na temat minimum kadrowego Instytutu w roku 2010, do którego nie powinien zostać zaliczony dr hab. nauk fizycznych A. S. i prof. nauk wojskowych Z. Ś. oraz w roku 2011, w którym do minimum kadrowego błędnie zaliczono prof. nauk technicznych S. B., prof. nauk technicznych S. L. i dr hab. nauk fizycznych A. S. Wymienione osoby, w świetle postanowień art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki, nie powinny zostać zaliczone do minimum kadrowego, albowiem nie reprezentują dziedziny nauki, w której Instytut nadaje stopnie naukowe.

W postępowaniu odwoławczym, kierując się dyspozycją § 18 i 19 Statutu Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2009 r., przeprowadzono w Sekcji Nauk Ekonomicznych postępowanie opiniodawcze. Uznając uprzednie negatywne opinie rzeczoznawców za niewystarczające dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia i mając na uwadze bezstronność oceny poziomu dzielności naukowej Instytutu, Sekcja Nauk Ekonomicznych Centralnej Komisji ponownie powołała 2 recenzentów z poza Komisji w osobach prof. R. R. i prof. J. W. Tym samym został spełniony wymóg z § 19 ust. 4 Statutu warunkujący, aby w przydatku opinii negatywnej powołany został drugi recenzent niebędący członkiem Komisji. Obaj ww. recenzenci ocenili działalność Instytutu negatywnie, a wydane przez nich opinie zostały włączone w poczet materiału dowodowego sprawy. Na posiedzeniu Sekcji Nauk Ekonomicznych w dniu 8 marca 2011 r. przedstawiono analizę materiału dowodowego, ze szczególnym omówieniem wydanych w sprawie opinii i poddano pod dyskusję kwestię uwzględnienia wniosku Instytutu o uchylenie decyzji Centralnej Komisji z dnia [...] listopada 2006 r. i zastosowanie wobec strony łagodniejszego środka dyscyplinującego.

W głosowaniu tajnym Członkowie Sekcji, zgodnie z postanowieniami § 15 ust. 2 Statutu, jednogłośnie 3 ważnymi głosami) opowiedzieli się za nieuwzględnieniem wniosku Instytutu i pozbawieniem tej jednostki organizacyjnej uprawnień do nadawania stopnia doktora i doktora habilitowanego.

Po zajęciu przez Sekcję stanowiska w sprawie, pismem z dnia [...] marca 2011 r. Centralna Komisja wezwała stronę do wypowiedzenia się co do zebranych dowód w oprawie oraz złożenia ewentualnych żądań. Pełnomocnik strony z tego prawa skorzystał i w dniach 7 i 8 kwietnia 2011 r. zapoznał się z aktami sprawy.

Wykonując dyspozycję § 22 Statutu, na posiedzeniu Centralnej Komisji w dniu 30 maja 2011 r., po wysłuchaniu referatu dotyczącego podjętej przez Sekcję Nauk Ekonomicznych uchwały, poddano pod głosowanie dwa wnioski w sprawie uchylenia decyzji Centralnej Komisji z dnia 21 listopada 2006 r. pozbawiającej Instytut uprawnień do nadawania stopnia doktora i nadawania stopnia doktora habilitowanego. W głosowaniu jawnym członkowie Prezydium Centralnej Komisji jednogłośnie (11 głosami) opowiedzieli się za nieuwzględnieniem wniosku Instytutu o uchylenie ww. decyzji. Ponadto, jak wynika z protokołu z dnia [...] maja 2011 r. nr [...], członkowie prezydium uznali, iż kontynuowanie przewodów naukowych przez jednostkę nie spełniającą wymogów ustawy, z naruszeniem prawa prowadzi do możliwości wzruszenia uchwał o nadaniu stopnia naukowego i powoduje negatywne skutki w środowisku naukowym.

W świetle powyższych ustaleń Sąd stwierdził, iż zaskarżoną decyzję wydano z poszanowaniem reguł procesowych określonych w Statucie Centralnej Komisji, jak i w przepisach k.p.a. (za wyjątkiem art. 108 § 1 i art. 73 § 1 k.p.a.) Centralna Komisja w sposób dostatecznie wyczerpujący dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie, zebrała materiał dowodowy i dokonała jego oceny. Podjęła rozstrzygnięcie, które posiada oparcie w materiale dowodowym sprawy. Przy czym Sąd podkreślił, iż ocena merytoryczna materiału dokumentacyjnego odnoszącą się do działalności naukowej Instytutu pozostaje poza kontrolą sądową. Formułowanie wniosków płynących z analizy materiału aktowego należy do Centralnej Komisji, jako niezależnego podmiotu eksperckiego.

W ocenie Sądu, także uzasadnienie decyzji spełnia wymogi określone przepisem art. 107 § 3 k.p.a. Organ w uzasadnieniu decyzji wykazał stwierdzone w postępowaniu wyjaśniającym nieprawidłowości w działalności naukowej Instytutu, w szczególności w zakresie braku minimum kadrowego Instytutu w dacie rozstrzygania, merytorycznej i formalnej strony przebiegu przewodów naukowych, zarówno doktorskich, jak i habilitacyjnych w dziedzinie nauk ekonomicznych w dyscyplinie nauki o zarządzaniu oraz systematycznego zawężenia działalności Instytutu do wskazanego obszaru aktywności naukowej i spadku poziomu kształcenia kadr. Centralna Komisja w sposób przekonujący wykazała zaistniałe dysproporcje pomiędzy wymogami stawianymi jednostce naukowej uprawnionej do nadawania najwyższych stopni naukowych, negatywną oceną działalności naukowej Instytutu. Organ nadto wykazał, iż rozważył propozycje wprowadzenia kroków naprawczych przez Instytut, lecz ocenił proponowane rozwiązania jako niewystarczające dla poprawy sytuacji Instytutu.

Wykazał także, iż skala stwierdzonych nieprawidłowości czyni niecelowym stosowanie mniej surowych środków dyscyplinujących w postaci ograniczenia uprawnień, czy też zawieszenia uprawnień na czas określony. Zatem, wbrew zarzutom skargi, nie ma podstaw by twierdzić, że wydając zaskarżoną decyzję Centralna Komisja przekroczyła granice uznania administracyjnego.

Za zasadny natomiast należy uznać zarzut skargi dotyczący naruszenia przez Centralną Komisję art. 73 § 1 k.p.a. poprzez odmowę wydania stronie odpisów z akt postępowania administracyjnego. Jednakże nie można zgodzić się ze stroną skarżącą, iż to uchybienie w sposób istotny mogło wpłynąć na końcowy wynik załatwienia sprawy, albowiem pozbawiono stronę prawa do czynnego udziału w postępowaniu. W skardze sama strona przyznaje, iż Centralna Komisja umożliwiła pełnomocnikowi Instytutu przeglądanie akt sprawy, lecz powołując się na niejawny charakter postępowania Komisji do chwili podjęcia uchwały przez jej Prezydium (§ 23 Statutu), odmówiła wydania opisów dokumentów z akt. Strona nie została pozbawiona czynnego udziału w postępowaniu, skoro jej pełnomocnik w dniach 7 i 8 kwietnia 2011 r. zapoznawał się z aktami sprawy. Centralna Komisja, postępując niekonsekwentnie, niewątpliwie utrudniła stronie zapoznanie się z materiałem dowodowym.

Niemniej jednak nie można twierdzić, iż przez to strona została pozbawiona możliwości przedstawienia swego stanowiska w sprawie i przez to zostało naruszone jej prawo do aktywnego uczestnictwa w postępowaniu.

Pozostałe zarzuty skargi, dotyczących odmowy powołania dowodu z opinii biegłego na okoliczność oceny poziomu działalności naukowej Instytutu oraz przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, Sąd uznał za niezasadne. Postępowanie przed Centralną Komisją nie jest typowym postępowaniem administracyjnym, lecz opartym na trybie procedowania określonym ustawą o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki, a także Statucie Centralnej Komisji. Postępowanie w sprawie wydania decyzji o cofnięciu uprawnień do nadawania stopni naukowych przebiega dwuetapowo. Pierwotnie jest prowadzone w sekcji stałej i opiera się na tzw. postępowaniu opiniodawczym (§ 18 Statutu). Postępowanie opiniodawcze reguluje § 19 Statutu przyznając wyłączne Sekcji prawo do prowadzenia postępowania opiniodawczego, zaś prawo powoływania recenzentów, a więc biegłych specjalistów w danej dziedzinie nauki, przysługuje Przewodniczącemu Sekcji, a dodatkowych recenzentów Sekcji i Prezydium oraz Przewodniczącemu Komisji (§ 20).

Postępowanie w Sekcji kończy podjęcie uchwały. Drugi etap procedowania jest już związany z zatwierdzeniem uchwały Sekcji przez Prezydium Komisji (§ 8 pkt 1b Statutu), a tryb podejmowania uchwały przez Prezydium Komisji wyznacza § 22–24 Statutu. Na żadnym z etapów postępowania o cofnięcie uprawnień do nadawania stopni naukowych stronie nie przyznaje się prawa do rekomendowania biegłego. Zgodnie z art. 29 ust. 1 powołanej ustawy, w postępowaniach dotyczących m.in. pozbawiania uprawnień do nadawania stopni naukowych przepisy k.p.a. stosuje się odpowiednio. Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. do postępowania przed Centralną Komisją nie może prowadzić do przyznania im prymatu, nad przepisami procesowymi o randze lex specialis. Skoro obowiązujące w tym zakresie przepisy nie zezwalają na powoływanie biegłych, taką rolę mogą pełnić tylko recenzenci – eksperci z danej dziedziny naukowej, to wniosek strony o dopuszczenie dowodu z biegłego nie mógł zostać uwzględniony.

Analogicznie wniosek o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej nie jest zasadny, z uwagi na specyfikę prowadzonego postępowania. W postępowaniu tym przeprowadzenia rozprawy administracyjnej (art. 89 § 1 i 2 k.p.a.) nie wymaga przepis prawa, uproszczenie postępowania nie jest dopuszczalne, jego przyspieszenie ze względu na postępowanie opiniodawcze niecelowe, jak też nie istnieje potrzeba uzgodnienia przeciwstawnych interesów stron.

Centralna Komisja wydając zaskarżoną decyzję właściwie zastosowała przepis prawa materialnego stanowiący podstawę jej wydania (art. 9 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy), jak też nie naruszyła przepisów procesowych w sposób, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy. To czyni skargę niezasadną.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.

Instytut Organizacji i Zarządzania w Przemyśle "[...]" w Warszawie wniósł od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparł na zarzutach:

1. 1) naruszenia art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez odniesienie się w uzasadnieniu wyroku do podniesionych przez stronę zarzutów w sposób lakoniczny, ogólnikowy, podczas gdy uzasadnienie odnosić się powinno konkretnie do okoliczności sprawy i podniesionych zarzutów, a nadto winno w sposób pełny i wszechstronny zarzuty te rozważać, co w efekcie miało istotny wpływ na wynik sprawy uniemożliwiając poznanie motywów, jakimi kierował się Sąd I instancji wydając zaskarżony wyrok;
2. 2) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 134 § 1 w związku z art. 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez zaniechanie zbadania wszystkich aspektów sprawy administracyjnej, które miały znaczenie dla oceny legalności zaskarżonej decyzji;
3. 3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego zastosowanie oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego niezastosowanie i uwzględnienie skargi, w sytuacji, gdy organy dopuściły się naruszeń przepisów postępowania. które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. między innymi art. 8 k.p.a., 10 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a., art. 73 § 1 k.p.a. oraz art. 89 § 1 i 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie przez organ administracyjny, oraz w konsekwencji pozbawienie skarżącego możliwości czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym;
4. 4) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz.U. z 2003 r. Nr 65, poz. 595 ze zm.), a także naruszenie art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.) polegające na ograniczeniu kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonej decyzji jedynie przez pryzmat naruszenia przepisów ustawy oraz przepisów Statutu Centralnej Komisji do spraw Stopni i Tytułów w sytuacji gdy w sprawie odpowiednie zastosowanie znajdowały przepisy k.p.a., w stosunku do których Statut nie stanowi lex specialis, jako że nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa w rozumieniu, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP.

Na tych podstawach wnosił o:

1. 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie;
2. 2) ewentualnie – w przypadku uznania, że zachodzi przypadek wskazany w art. 188 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – uchylenie zaskarżonego wyroku oraz uchylenie zaskarżonej decyzji;
3. 3) zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zarzuty naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania nie są zasadne. Zarzut naruszenia przez błędną wykładnię art. 29 ust. 1 ustawy z 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki w związku z art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie jest zasadny. Według art. 29 ust. 1 "W postępowaniach dotyczących nadania stopnia doktora i doktora habilitowanego albo tytułu profesora oraz nadania, ograniczenia, zawieszenia i pozbawienia uprawnień do nadawania tych stopni w zakresie nieuregulowanym w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (...)". Art. 29 ust. 1 stanowi o odpowiednim stosowaniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie nieuregulowanym ustawą. Wprowadza zatem dwa ograniczenia stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego: – po pierwsze, stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dopuszczalne jest tylko w zakresie nieuregulowanym ustawą, – po drugie, stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dopuszczalne jest tylko przez odpowiednie zastosowanie. Dla sprawy rozpoznawanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny znaczenie ma drugie ograniczenie – zastosowanie odpowiednie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

W doktrynie jak i w orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, że odpowiednie stosowanie przepisów prawa wymaga uwzględnienia przedmiotu merytorycznej regulacji. W oparciu o kryterium przedmiotu regulacji, do której przepisy prawa stanowią o odpowiednim stosowaniu, należy wyprowadzić trzy zakresy dopuszczalności stosowania: – po pierwsze, wykluczenie stosowania przepisów prawa, – po drugie stosowanie odpowiednie, – po trzecie, stosowanie przepisów prawa wprost bez ich modyfikowania.

W sprawie ograniczania, zawieszania i pozbawiania uprawnień do nadawania stopni w sprawach nieuregulowanych ustawą o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio. Nie jest zatem zasadny zarzut naruszenia art. 78 § 1 i art. 89 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ administracji publicznej obowiązany jest uwzględnić żądanie przeprowadzenia dowodu jeżeli okoliczność ma znaczenie dla sprawy. Dla oceny znaczenia prawnego żądania przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego ma regulacja prawna w art. 34 ust. 2 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki, który zawiera regulację wymogów merytorycznych członków Centralnej Komisji – wymóg posiadania tytułu profesora. Ten wymóg materialny ma znaczenie dla oceny odpowiedniego stosowania art. 78 § 1 i § 2 w związku z art. 84 § 1 przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Według art. 84 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego "Gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii". W sprawie rozpoznanie sprawy należało do organu, którego skład osobowy spełnia wymóg wiedzy merytorycznej, a nadto powołani zostali recenzenci, co do których kwalifikacji merytorycznych nie wniesiono zastrzeżeń.

Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 89 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. W zaskarżonym wyroku Sąd w pełni prawidłowo nie wyprowadził naruszenia art. 89 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. W sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające zastosowanie rozprawy administracyjnej ani co do przyspieszenia lub uproszczenia sprawy, jak i co do uzgodnienia interesów stron. Nie wystąpiły też inne przesłanki uzasadniające zastosowanie rozprawy.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 10 w związku z art. 73 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Strona miała w pełni zapewnione prawo do czynnego udziału w postępowaniu. Okres prowadzenia postępowania w sprawie zapewniał stronie pełną możliwość zapoznania się z aktami sprawy, a zatem nie można wiązać skutków prawnych wadliwego prowadzenia postępowania wyjaśniającego z nieuwzględnieniem wniosku o wydanie kopii dokumentów, skoro strona miała prawo dostępu do akt i zapewniony udział w ustalaniu stanu faktycznego.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 3 w związku z art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyprowadzone w zaskarżonym wyroku naruszenie przepisów postępowania nie dotyczyło ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, a dotyczyło kwestii ustalenia zachowania terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności. Wątpliwości co do zachowania terminu złożenia wniosku zostały ustalone na korzyść strony. Natomiast kwestie nadania decyzji ostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności nie mają znaczenia prawnego dla ochrony praw jednostki, skoro decyzja ostateczna jest wykonalna.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymaganiom stawianym przepisami prawa.

Tym samym nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprawie nie zostały naruszone przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, które uzasadniały zastosowanie środka – uchylenia zaskarżonej decyzji.

W tym, stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.