Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 28 stycznia 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 2416/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w W. (dalej również: "PKP", "spółka", "skarżąca kasacyjnie") na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii (dalej również: "organ odwoławczy", "organ II instancji", "Minister") z 18 września 2024 r., nr DO-II.7610.186.2024.KC (dalej: "zaskarżona decyzja/akt", "decyzja/akt z 18 września 2024 r."), utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Śląskiego (dalej również: "Wojewoda", "organ I instancji") z dnia 31 lipca 2024 r., nr NWIV.752.59.4.2015, (dalej: "decyzja/akt Wojewody", "decyzja/akt z 31 lipca 2024 r."), którą odmówiono stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez spółkę prawa użytkowania wieczystego gruntu, położonego w gminie J., obręb [...], J., oznaczonego jako działki nr [...] o pow. 0,0065 ha i nr [...] o pow. 0,0181 ha, wpisane w księgę wieczystą (dalej: "kw") nr [...] (dalej również: "sporne działki/grunt").
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła PKP, kwestionując go w całości i – na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa"), zarzucając naruszenie:
- a) prawa materialnego przez błędną wykładnię w postaci:
- 1) cyt.: "art. 34 ust. 1 z dnia 8 września 2000 r. ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 561..." dalej: "ustawa", "ustawa o komercjalizacji", "ustawa z 8 września 2000 r."), cyt.: "(...) poprzez bezzasadne przyjęcie, iż Polskie Koleje Państwowe S.A. nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia";
- b) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci:
- 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, poprzez niezastosowanie oraz art. 151 ppsa, cyt.: "(...) poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez Organ art. 75 § 1 ab initio..."(dopisek NSA: ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego; Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "kpa") oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 kpa, cyt.: "(...) polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post – faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I Instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona."
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, przedstawiono argumenty, które w ocenie profesjonalnego pełnomocnika spółki, mają świadczyć o jej zasadności. Podniesiono m.in., że rozstrzygnięcia wydane w sprawie oparto o ustalenia dokonane na podstawie niewystarczającej dokumentacji. Wskazano, że w toku postępowania administracyjnego nie doszło do podjęcia wszystkich, koniecznych czynności niezbędnych dla załatwienia sprawy, jak również dokonania właściwej oceny w zakresie braku spełnienia jednej z przesłanek zastosowania art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji. W efekcie – zdaniem spółki - rozstrzygnięcie WSA cyt.: "(...) błędnie oparto na samym tylko założeniu, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 października 2000 r. nie stanowiła własności Skarbu Państwa."
Wywodząc jak powyżej, wniesiono o: uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. według norm przepisanych.
Złożono również oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądały jej przeprowadzenia.
Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, wyliczone enumeratywnie w art. 183 § 2 ppsa, nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy związany jest granicami środka zaskarżenia, wyznaczonymi wskazanymi w nim podstawami, tj.: naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa); naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa) urzeczywistnia się poprzez dopuszczenie badania naruszenia jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą, a postulowana wadliwość powinna zostać skonkretyzowana i uprawdopodobniona stosownym pod względem merytorycznym i czytelnym uzasadnieniem. Ze względu na ograniczenia wynikające z ww. regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie precyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, czy też w inny sposób korygować.
Rozpoznając wniesioną w tej sprawie skargę kasacyjną w powyżej zakreślonych granicach stwierdzić należy, że jej argumentacja pozbawiona jest waloru zasadności.
Zarzuty wniesionej skargi kasacyjnej zostały oparte zarówno na podstawie naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego. Zatem rozpoznaniu w pierwszej kolejności, co do zasady, powinny podlegać zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W tej sprawie jednak konstrukcja podnoszonych wad wyroku WSA, które w istocie zmierzają do wykazania, że Sąd I instancji wadliwie ocenił zastosowanie w sprawie art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji, wymaga łącznego odniesienia się do zarzutów prawa materialnego i procesowego, gdyż ww. przepis determinuje zakres postępowania administracyjnego.
Kluczową dla rozstrzygnięcia sporu w tej sprawie jest ocena, czy w świetle zebranego przez organy materiału dowodowego PKP spełnia przesłanki, określone w art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. Zgodnie z tą regulacją, grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Z art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji wynikają zatem trzy przesłanki, których kumulatywne spełnienie warunkuje uwłaszczenie spółki, i tak: 1) grunt, który ma być przedmiotem uwłaszczenia stanowi własność Skarbu Państwa, 2) grunt ten na 5 grudnia 1990 r. znajdował się w posiadaniu PKP, 3) PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tego gruntu w formie prawem przewidzianej i nie legitymowało się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych. Brak wypełnienia którejkolwiek z ww. przesłanek wyłącza możliwość zastosowania art. 34 ust. 1 ustawy.
W analizowanej sprawie bezsporny jest brak dokumentu potwierdzającego, że objęte wnioskiem spółki działki stanowiły na 27 października 2000 r. własność Skarbu Państwa i pozostawały w posiadaniu PKP (przesłanka ustawowa z art. 34 ust. 1 ustawy z 8 września 2000 r.). Alternatywnego stanu rzeczy nie wykazano przy tym w żaden sposób w skardze kasacyjnej. Z akt wynika zaś, że sporne działki, położone w gminie J., obręb [...], J., oznaczone nr [...] o pow. 0,0065 ha i nr [...] o pow. 0,0181 ha, wpisane w kw nr [...], według stanu na 27 października 2000 r. nie były własnością Skarbu Państwa, a Gminy J. Powyższe prawidłowo przyjął Sąd I instancji, wyjaśniając, że na ww. datę istotną - z którą wiązać należy skutek nabycia przez PKP praw wynikających z art. 34 ustawy o komercjalizacji – własność spornego gruntu przysługiwała ww. Gminie. Trafnie organy i WSA wskazały na wydaną z urzędu – na podstawie art. 13 ust. 2, 3 i 4 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2024 r., poz. 589) - decyzję Wojewody Śląskiego z 1 lipca 2024 r., nr NWXV.7510.1.380.2015, stwierdzającą nabycie przez Gminę J. z mocy prawa z dniem 1 lipca 2000 r., nieodpłatnie prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w ww. gminie, obręb [...], J., oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 0,0065 ha i nr [...] o pow. 0,0181 ha, wpisane w kw nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Z. Decyzja ta stała się ostateczna z 26 lipca 2024 r.
Powyższe przesądza o bezzasadności zarzutu naruszenia art. 34 ust. 1 ustawy z 8 września 2000 r. Przy czym w skardze kasacyjnej zadeklarowano, że naruszenia ww. przepisu PKP upatruje w jego błędnej wykładni, gdy w istocie twierdzenia środka zaskarżenia wskazują, że de facto kwestionowane jest jego błędne zastosowanie. Autor skargi kasacyjnej wskazuje bowiem na bezzasadność przyjęcia, że spółka nie nabyła z 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, mimo że w tej sprawie zrealizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia. Powyższe – również wobec braku skonkretyzowanego uzasadnienia tego naruszenia – pozostaje jedynie arbitralnym twierdzeniem PKP, którym autor środka zaskarżenia podejmuje (nieskuteczną) próbę zwalczania ustaleń stanu faktycznego sprawy, formułując zarzut naruszenia prawa materialnego - co jest z gruntu wadliwe i niedopuszczalne.
Za nietrafne należy również uznać zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z 75 § 1 ab initio kpa w zw. z art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i 80 kpa, jak również art. 151 ppsa. Zakres prowadzonego przez organy postępowania dowodowego determinowany był treścią przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w tej sprawie. Podniesiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej kwestia niewyjaśnienia stanu posiadania spornego gruntu przez spółkę w żaden sposób nie wpływa na treść rozstrzygnięcia. Należy tu podkreślić, że ciężar dowodu w ramach wykazania aktualizacji przesłanek materialnoprawnych z art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. w znacznej mierze spoczywać powinien na stronie wnioskującej. PKP, jako inicjator postępowania, powinna mieć bowiem najpełniejszą wiedzę w zakresie przedstawienia dokumentacji potwierdzającej władztwo nad danym gruntem i zajęcie go pod infrastrukturę kolejową w dacie istotnej dla wydania decyzji potwierdzającej prawo użytkowania wieczystego.
Zauważenia również wymaga, że autor środka zaskarżenia w tej sprawie, uzasadnienie postawionych zarzutów ogranicza jedynie do przytoczenia treści art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji, wskazania na ust. 4 tej regulacji (wraz z jego zacytowaniem) oraz wyliczenia przesłanek warunkujących - jego zdaniem - możliwość uwłaszczenia PKP (jako, cyt.: "(a) posiadanie gruntu przez przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe w dniu 5 grudnia 1990 r., (b) brak dysponowania przez wspomniane przedsiębiorstwo państwowe stosowną dokumentacją na potwierdzenia przekazania mu danych gruntów w formie prawem przewidzianej, (c) przysługiwanie Skarbowi Państwa prawa własności do danego gruntu."). W ramach postulowanych wad procesowych, pełnomocnik spółki poprzestaje zaś na wyrażeniu opinii o - jego zdaniem -"niewystarczającej dokumentacji" (nie precyzując przy tym w żaden sposób, co konkretnie organ pominął, a więc jakie inne/czy dodatkowe dokumenty miałby uwzględnić, bądź przeanalizować) oraz ogólnikowym stwierdzeniu, że cyt.: "(...) nie doszło do podjęcia wszystkich koniecznych czynności niezbędnych dla załatwienia sprawy".
Tezy tego typu nie mogą w żadnym razie samodzielnie uzasadniać naruszenia przepisów procesowych, postawionych w skardze kasacyjnej. Formułując zarzuty naruszenia wskazanych w petitum środka zaskarżenia przepisów kpa, odnoszące się do postępowania dowodowego, PKP reprezentowana przez radcę prawnego, powinna chociażby wskazać w jakim zakresie postępowanie dowodowe było niepełne, czy też jaka okoliczność nie została przez organy wyjaśniona. W zaistniałej zaś w tej sprawie sytuacji, twierdzenia skarżącej kasacyjnie są jedynie gołosłowne, nie mają bowiem żadnego oparcia w aktach sprawy, gdyż organy podjęły wszelkie stosowne działania zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego i wydania decyzji. Zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na niespełnienie jednej z przesłanek z art. 34 ust. 1 ustawy.
Wobec powyższego stwierdzić należało, że zasadnie w tej sprawie WSA uznał, że sporne działki nie stanowiły własności Skarbu Państwa na 5 grudnia 1990 r. i 27 października 2000 r., a – w myśl art. 34 ustawy o komercjalizacji – nabycie prawa użytkowania wieczystego może dotyczyć wyłącznie gruntów, które w na obie ww. daty istotne, były własnością Skarbu Państwa. W efekcie nie doznała aktualizacji podstawowa przesłanka uwłaszczenia, określona w ww. przepisie.
Tym samym, zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Uznając argumentację środka zaskarżenia za bezzasadną, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.
Uzasadnienie sporządzono w myśl art. 193 zdanie drugie ppsa.