Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt II SA/Ke 742/15, we wznowionym postępowaniu, oddalił skargę H.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r., znak: [...], w przedmiocie dodatku mieszkaniowego.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Kierownik Działu ds. Dodatków Mieszkaniowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta K., ostateczną decyzją z dnia [...] września 2011 r., przyznał H.R. dodatek mieszkaniowy w wysokości 118,18 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2011 r. do 31 marca 2012 r.
Postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r. organ I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., wznowił z urzędu postępowanie, zakończone w/w decyzją wskazując, że strona w składanej deklaracji nie wykazała dochodów z prowadzenia posiadanego gospodarstwa rolnego.
Kierownik Działu ds. Dodatków Mieszkaniowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta K. decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., w wyniku wznowionego postępowania, uchylił w/w decyzję z dnia [...] września 2011 r. oraz przyznał H.R. dodatek mieszkaniowy w skorygowanej wysokości 92,31 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2011 r. do dnia 31 marca 2012 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 13 czerwca 2011 r. na podstawie działu spadku H.R. nabyła na wyłączną własność niezabudowane działki o łącznej pow. 2,7 ha położone we wsi Z., gmina L., które jednocześnie darowała mężowi J.R., postanawiając, że przedmiot darowizny będzie stanowił ich wspólny majątek objęty ustawową wspólnością małżeńską. Podano, że w dniu 18 sierpnia 2011 r. H.R. i J.R. wydzierżawili nieodpłatnie w/w gospodarstwo rolne. Uwzględniając dochody z prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 13 czerwca 2011 r. do dnia 31 sierpnia 2011 r. organ ustalił, że dodatek mieszkaniowy za w/w okres wyliczony jako różnica pomiędzy podstawą jego wyliczenia, tj. ustalonymi wydatkami na mieszkanie a udziałem własnym wnioskodawcy, stanowiącym 12 % miesięcznego dochodu, wynosi 92,31 zł. W tym zakresie powołano art. 3 ust. 4 oraz art. 7 ust. 9 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 156, poz. 1817 ze zm.).
Odwołanie od w/w decyzji wniosła H.R., kwestionując fakt doliczenia do dochodu dochodów z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem strony wskutek wydzierżawienia na 10 lat gruntów rolnych doszło do faktycznego zaprzestania działalności rolniczej, tj. prowadzenia gospodarstwa rolnego i osiągania jakichkolwiek dochodów z tego tytułu – co wynika z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015r. poz. 704). Podano ponadto, że w naliczonej nowej kwocie dodatku mieszkaniowego organ, wbrew dyspozycji art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, nie uwzględnił kwoty 300 zł, tj. alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło w/w decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2013 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W uzasadnieniu wskazano, że organ I instancji nie dowiódł spełnienia przesłanek z art. 145 § 1 K.p.a., których zaistnienie umożliwia wydanie decyzji w trybie art. 151 K.p.a.
Skargę na w/w decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła H.R..
Wyrokiem z dnia 12 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Ke 865/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił w/w decyzję organu odwoławczego, wskazując na naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 138 § 2 K.p.a., gdyż – w ocenie Sądu – rozstrzygnięcie sprawy nie wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części.
Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2014r. sygn. akt I OSK 194/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], wywiedzioną od w/w orzeczenia. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazano, że zgromadzony w sprawie materiał procesowy był wystarczający i nie zachodziła potrzeba stosowania trybu z art. 138 § 2 K.p.a. W konsekwencji Kolegium winno dokonać merytorycznej kontroli decyzji organu I instancji i odnieść się do zarzutów podniesionych w odwołaniu.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2013 r.
Organ wskazał, że przy ustaleniu wysokości dochodów na potrzeby dodatku mieszkaniowego odliczeniu od dochodu podlegają jedynie składniki enumeratywnie wyliczone w art. 3 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, zatem nie było możliwości odliczenia od dochodu alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Kolegium zwróciło jednocześnie uwagę na kompleksowe uregulowanie materii przyznawania dodatku mieszkaniowego przepisami ustawy o dodatkach mieszkaniowych, co – w ocenie organu oznacza – że nie było podstaw do zastosowania przepisów ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 8 ust. 3 tej ustawy. Odnosząc się do pojęcia "prowadzenia gospodarstwa rolnego", użytego w art. 3 ust. 4 ustawy, Kolwgium powołało się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 i w konsekwencji stwierdziło, że prowadzenie gospodarstwa rolnego nie wymaga osobistej pracy tym gospodarstwie – który to przypadek ma miejsce w niniejszej sprawie.
Odnosząc się do zawarcia w dniu 18 sierpnia 2011 r. przez H.R. i J.R. umowy nieodpłatnej dzierżawy gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,70 ha Kolegium wskazało, że umowa ta nie czyni zadość wymogom, o których mowa w art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepisy te dotyczą bowiem uzyskania uprawnień emerytalno-rentowych w sytuacji zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej – która to sytuacja nie zachodzi w przedmiotowej sprawie. Wskazano ponadto, że aby uznać, iż doszło do zaprzestania działalności rolniczej w wyniku dzierżawienia gruntów rolnych na 10 lat, umowa dzierżawy winna być zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków, która jest prowadzona przez starostów (art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, Dz. U. z 2015r. poz. 520). Tymczasem warunku tego nie spełniono, wpisując przedmiotową umowę jedynie do rejestru umów dzierżawy w Gminie L. Wskazano również, że H.R. i jej mąż zostali zobowiązani do opłacenia podatku rolnego i leśnego za 2013 r. Wobec tego organ uznał, że do dochodów rodziny H.R. za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień 2011 r., wykazanego w deklaracji z dnia 13 września 2011 r., w kwocie 5.736,46 zł z tytułu pobranego przez wnioskodawczynię zasiłku, wynagrodzenia męża oraz zasiłków rodzinnych na 2 dzieci należało doliczyć dochód z gospodarstwa za okres od dnia 13 czerwca 2011 r. do dnia 31 sierpnia 2011 r. w kwocie 646,82 zł, obliczony zgodnie z obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 23 września 2011 r. (2.278 zł z 1 ha przeliczeniowego w 2010r.)
Na w/w decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła H.R. zarzucając powyższej decyzji naruszenie przepisów art. 7 ust. 9 w zw. z art. 3 ust. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, poprzez błędne przyjęcie, że przepisy, o których mowa w art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniach społecznych rolników dotyczą jedynie uzyskania uprawnień emerytalno-rentowych oraz błędne stwierdzenie, że nie został spełniony warunek zgłoszenia umowy dzierżawy do ewidencji gruntów i budynków w Starostwie Powiatowym w K. Zdaniem skarżącej stanowisko Kolegium, że uregulowania zawarte w przepisach ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 8 ust. 3, nie mogą mieć zastosowania w sprawie jest niesprawiedliwe i krzywdzące.
Wskazano, że z dołączonej do skargi decyzji Wójta Gminy L. z dnia [...] lipca 2013 r. wynika m.in., że umowa dzierżawy została zawarta na 10 lat i została zarejestrowana w Starostwie Powiatowym w K. pod nr [...], o czym świadczy stempel Starostwa Powiatowego.
Skarżąca podniosła, że pełna definicja "prowadzenia działalności rolniczej" znajduje się w ustawie z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, która do cech rolnika zalicza m.in. osobiste prowadzenie gospodarstwa, wprowadzając domniemanie, że taki stan rzeczy występuje, gdy dana osoba podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia działalności w gospodarstwie rolnym. Skarżąca podkreśliła, że warunków tych nie spełnia, gdyż mieszka 50 km od gospodarstwa (wydzierżawionego na 10 lat) oraz pracuje zawodowo jako sprzedawca.
Końcowo strona skarżąca wskazała, że przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zostały przywołane w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Zatem błędnie – w ocenie skarżącej – Kolegium przyjęło, że przepisy te mogą dotyczyć tylko uzyskania uprawnień emerytalno – rentowych w sytuacji zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 29 października 2015 r. oddalił skargę.
Sąd wskazał, że zarówno organy administracji publicznej orzekające w przedmiotowej sprawie, jak i Sąd związani są prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 listopada 2013r. o sygn. akt II SA/Ke 865/13. Wskazano także, iż wyrokiem z dnia 10 grudnia 2014r. sygn. akt I OSK 194/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Kolegium od w/w orzeczenia.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie orzekającego w niniejszym wyroku z dnia 29 października 2015 r., zalecenia Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt II SA/Ke 865/13 zostały wykonane przez Kolegium w całości.
Sąd uznał, że organy obu instancji prawidłowo zastosowały we wznowionym postępowaniu przepis art. 3 ust. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. W rezultacie prawidłowo obliczyły dochód z gospodarstwa rolnego za okres od dnia 13 czerwca 2011r. do dnia 31 sierpnia 2011 r. w kwocie 646,82 zł, w efekcie czego dochód gospodarstwa domowego H.R. za okres objęty przedmiotową deklaracją, wyniósł łącznie 6.383,28 zł, wynosząc w wymiarze miesięcznym 2.127,76 zł, a na osobę – 531,94 zł, co stanowiło 73,05 % najniższej emerytury obowiązującej w dniu złożenia wniosku (728,18 zł). Obliczony w ten sposób dochód nie przekroczył zatem 125% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie wieloosobowym, spełniając zarazem warunek określony w art. 3 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych.
W ocenie Sądu organy obu instancji, kierując się treścią art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o dodatkach mieszkaniowych prawidłowo przyjęły różnicę między wydatkami przypadającymi na powierzchnię normatywną lokalu – 347,64 zł, a kwotą stanowiącą wydatki poniesione przez osobę otrzymującą dodatek w wysokości 12% dochodów gospodarstwa domowego – w gospodarstwie 4-osobowym – wynoszące 255,33 zł (2.127,76 zł x 12 %), ustalając w rezultacie że wysokość dodatku wynosi 92,31 zł (347,64 zł -255,33 zł). Sąd podkreślił, że skoro ustawa o dodatkach mieszkaniowych kompleksowo reguluje kwestie przyznawania tych świadczeń, to Kolegium trafnie wskazało, iż w rozpoznawanej sprawie nie znajdują zastosowania przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w tym powoływany przez stronę art. 8 ust. 3 tej ustawy.
Zdaniem Sądu I instancji przepis art. 3 ust. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych należy wykładać w ten sposób, że określony w nim szacunkowy dochód z gospodarstwa rolnego uwzględnia się niezależnie od tego, czy gospodarstwo to jest faktycznie użytkowane. Wobec tego nie miała znaczenia wskazywana przez stronę skarżącą okoliczność "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego" wobec zawarcia na 10 lat umowy jego dzierżawy. Wskazano przy tym, że w orzecznictwie i doktrynie podkreśla się, że w pojęciu prowadzenia gospodarstwa rolnego mieści się cały zespół czynności (takich jak sprawowanie nadzoru, zarządzanie), w związku z czym nie jest wymagana osobista praca w tym gospodarstwie.
Co się zaś tyczy powoływanego przez skarżącą przepisu art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015r. poz. 704), Sąd wskazał, że skarżącej ani jej mężowi nie przysługuje status emeryta bądź rencisty. Tak więc powołany wyżej przepis nie znajduje zastosowania w rozpoznawanej sprawie.
W ocenie Sądu, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje ewentualne zgłoszenie zawartej umowy dzierżawy do ewidencji gruntów i budynków, jakkolwiek spełnienia tego warunku skarżąca również nie udokumentowała.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła skarżąca, reprezentowana przez adwokata zaskarżając wyrok w całości. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi. Wniesiono też o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz zrzeczono się rozprawy.
Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej "p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 3 ust. 3 oraz art. 7 ust. 9 w zw. z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżąca jest osobą prowadzącą gospodarstwo rolne w N. i uzyskała dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego, w konsekwencji organ administracji słusznie domagał się zwrotu części dodatku mieszkaniowego, pomimo wskazania, że skarżąca nie uzyskała dochodu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz, że faktycznie prowadzącym to gospodarstwo jest M.H., zam. w N., na podstawie stosownej umowy dzierżawy zawartej na okres 10 lat, zarejestrowanej w Starostwie Powiatowym w K. pod nr znak: [...],
- art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, poprzez jego nieuwzględnienie pomimo, że jest korzystny dla skarżącej, gdyż stanowi, że osoba fizyczna prowadzi gospodarstwo rolne, jeżeli pracuje w tym gospodarstwie oraz podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia działalności rolniczej w tym gospodarstwie,
- błędną ocenę przez Sąd stanu faktu zaprzestania działalności rolniczej, jako bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, wbrew przepisom art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, przywoływanej także w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, gdzie w art. 5 ust. 8a pkt 1 jest wskazane, że ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa nie wlicza się obszaru rolnego oddanego w dzierżawę na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (Sąd również dlatego błędnie przyjął, że nie ma żadnego znaczenia faktyczne nieprowdzenie gospodarstwa rolnego, w tym fakt oddania w całości gruntów w bezpłatną dzierżawę).
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że celem art. 3 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych jest zaliczenie wszelkich realnych korzyści majątkowych, w tym dochodów z prowadzenia gospodarstwa rolnego, o czym mowa w art. 3 ust. 4 tej ustawy. Wskazano, że skarżąca nie powinna być zobowiązana do zwrotu jakiejkolwiek kwoty, gdyż z tytułu gospodarstwa rolnego nie miała żadnych korzyści majątkowych. Nieodpłatnie wydzierżawiła bowiem to gospodarstwo 10 lat temu. Zwrócono uwagę, że w art. 3 ust. 4 powołanej ustawy nie ma mowy o "dochodzie z gospodarstwa rolnego" tylko o "dochodzie z prowadzenia gospodarstwa rolnego". Podano, że ustawa o dodatkach mieszkaniowych nie definiuje pojęcia "prowadzenia gospodarstwa rolnego", zatem błędem byłoby nieuwzględnienie także innych przepisów odnoszących się do prowadzenia gospodarstwa rolnego – m. in. art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, art. 6 pkt 1 oraz art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, art. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – które jasno wskazują, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie prowadzi gospodarstwa rolnego, gdyż w nim nie pracuje, ani nie podejmuje decyzji dotyczących prowadzenia tego gospodarstwa, w tym nie zarządza, ani nie sprawuje nadzoru nad jego prowadzeniem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wznowiono postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia 26 września 2011 r. o przyznaniu skarżącej dodatku mieszkaniowego, wyszły bowiem na jaw nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, a mianowicie okoliczność, że skarżąca w deklaracji o dochodach nie wykazywała dochodów z prowadzenia gospodarstwa rolnego, które posiada wraz z mężem w miejscowości Z. Skarżąca natomiast konsekwentnie podnosi, że nie prowadzi gospodarstwa rolnego, gdyż w dniu 18 sierpnia 2011 r. zostało ono nieodpłatnie wydzierżawione na okres 10 lat, zatem wyliczając dochód skarżącej na potrzeby przyznania dodatku mieszkaniowego, niesłusznie doliczono do tego dochodu dochody z gospodarstwa rolnego skarżącej.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania stwierdzono, że dodatek mieszkaniowy przyznano na podstawie nieprawdziwych danych zawartych w deklaracji lub wniosku, o których mowa w ust. 1, osoba otrzymująca dodatek mieszkaniowy jest obowiązana do zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości. Należności te wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Wypłatę dodatku mieszkaniowego w skorygowanej wysokości wstrzymuje się do czasu wyegzekwowania należności.
W myśl art. 3 ust. 3 powołanej ustawy, za dochód uważa się wszelkie przychody po odliczeniu kosztów ich uzyskania oraz po odliczeniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe, określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zostały już zaliczone do kosztów uzyskania przychodu. Do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej dla uczniów, dodatków dla sierot zupełnych, jednorazowych zapomóg z tytułu urodzenia się dziecka, dodatku z tytułu urodzenia dziecka, pomocy w zakresie dożywiania, zasiłków pielęgnacyjnych, zasiłków okresowych z pomocy społecznej, jednorazowych świadczeń pieniężnych i świadczeń w naturze z pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego, dodatku energetycznego, zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r., świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. poz. 693 i 1220), świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195 i 1579 oraz z 2017 r. poz. 60), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 575, 1583 i 1860 oraz z 2017 r. poz. 60). Podkreślić należy, że wyliczenie ze zdania drugiego powołanego przepisu ma charakter zamknięty. Nie zostały w nim wymienione dochody z posiadanego gospodarstwa rolnego jako niepodlegające wliczeniu do dochodu, co przesądza, że co do zasady takie dochody powinny zostać uwzględnione w dochodzie. Stosownie zaś do art. 3 ust. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego ustala się na podstawie powierzchni gruntów w hektarach przeliczeniowych i przeciętnego dochodu z 1 hektara przeliczeniowego, ostatnio ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 617 i 1579).
Wobec powyższego należy przyjąć, że każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z tej nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził. Chodzi tu zatem o sytuację, w której strona faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne lub gdy nie osiąga żadnych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego, choć ma faktyczną możliwość jego prowadzenia i uzyskiwania z niego środków utrzymania, bądź w inny sposób uzyskiwania z niego dochodów. Konkluzja taka znajduje potwierdzenie na gruncie wykładni systemowej. Jedna z powszechnie przyjmowanych reguł wykładni systemowej mówi bowiem, że znaczenie interpretowanej normy należy ustalić w ten sposób, by było ono jak najbardziej harmonijne w stosunku do innych norm części systemu prawa, do którego interpretowana norma należy. Skoro zaś celem ustawy o dodatkach mieszkaniowych jest wsparcie osób, które nie są w stanie pokryć wydatków związanych z zajmowanym mieszkaniem, to ocena możliwości osób wymienionych w art. 2 ust. 1 tej ustawy w tym zakresie powinna być oparta o dochody tych osób. Niedopuszczalna więc byłaby interpretacja art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych dopuszczająca niestosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy strona świadomie rezygnuje ze swoich uprawnień i możliwości, aby poprawić częściowo swoją sytuację materialną i bezpłatnie wydzierżawia posiadane gospodarstwo rolne, pozbawiając się w ten sposób źródła dochodu, przerzucając tym samym ciężar utrzymania siebie i swojej rodziny na podatnika, z którą to sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skarżąca bowiem wraz z mężem dobrowolnie wydzierżawiła przedmiotową nieruchomość rolną bezpłatnie na okres 10 lat. Wobec tego świadomie i z pełną odpowiedzialnością za skutki wynikające z podjęcia takiej decyzji pozbawiła się uzyskiwania dochodów z tej nieruchomości.
Ponadto wskazać należy, że art. 3 ust. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Nie przewiduje on jakichkolwiek wyjątków od przyjętej w nim zasady wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody.
Wobec tego stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy zasadnie uznano, iż skarżąca jako właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje z niej dochód miesięczny wyliczony na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Nie jest zatem trafny zarzut naruszenia w niniejszej sprawie art. 3 ust. 3 oraz art. 7 ust. 9 w zw. z art. 3 ust. 4 tej ustawy. W tym kontekście za bezzasadne należy też uznać zarzuty nieuwzględnienia w niniejszej sprawie art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego oraz art. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Dodatkowo zaznaczyć należy, że art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, którego naruszenie też zarzuciła skarga kasacyjna, dotyczy uzyskania uprawnień emerytalno-rentowych w sytuacji zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej – z czym nie mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Wobec tego i ten zrzut skargi kasacyjnej należy uznać za nieusprawiedliwiony.
Mając powyższe na uwadze uznać należy, że skarga kasacyjna jest niezasadna, a zaskarżony wyrok odpowiada przepisom obowiązującego prawa.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.