Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 31 października 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1698/14 oddalił skargę Z. D. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny i prawny sprawy Sąd wskazał, że Wojewoda Podkarpacki decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] (Rej. woj. nr [...]) orzekł o odmowie potwierdzenia Z. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. P. nieruchomości, położonych w K. w obecnym województwie podkarpackim, pow. bieszczadzkim, gm. U. Podstawą odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty było ustalenie, iż nieruchomości objęte wnioskiem, znajdowały się na terenie miejscowości K., która zarówno w 1939 r. jak również obecnie wchodzi w skład Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ położona jest w województwie podkarpackim, powiat b., gmina U. Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez Z. D., Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Minister wskazał, że z przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynika, iż rekompensata przysługuje z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie przesłanki wskazane w ustawie. Zgodnie natomiast z ustaleniami poczynionymi w sprawie, strona domaga się rekompensaty za nieruchomość położoną w K. w obecnym województwie podkarpackim, pow. b., gm. U., czyli leżącą na obecnych terenach Rzeczypospolitej Polskiej.
Minister zwrócił uwagę, iż po zakończeniu II wojny światowej miejscowość K. (w której położona jest nieruchomość) w wyniku umów jałtańskich w 1944 r. miała wejść w skład ZSRR, jednak na podstawie umowy międzynarodowej zawartej w dniu 15 lutego 1951 r. pomiędzy ZSRR a PRL o zmianie odcinków terytoriów państwowych miejscowości U. i K., przyłączone zostały do Polski. Tak więc obecnie miejscowość K. znajduje się na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Nie została więc spełniona przesłanka z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
Skargę na powyższą decyzję wniosła Z. D, domagając się jej uchylenia. Skarżąca zarzuciła błędne przyjęcie, że "ustalony stan faktyczny w przedmiotowej sprawie nie wypełnia przesłanek określonych w art. 2 i art. 5 ustawy o rekompensacie" oraz nieprawidłowe zastosowanie art. 7 ust. 2 w związku z art. 2 i art. 5 ustawy o rekompensacie.
W uzasadnieniu skargi wskazała, że jej ojciec K. P. w dniu 1 września 1939 r. był obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz że zmuszony został do jego opuszczenia z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy o rekompensacie (czyli w 1945 r., to jest na mocy układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski). Wskazała, że jej poprzednik prawny utracił majątek właśnie na skutek przesunięcia granic państwa polskiego i wejścia miejscowości K. (w 1945 r.) w obszar ZSRR. Co więcej, pomimo "powrotu" K. do Polski w 1951 r. K. P. (i jego następcy) swojej nieruchomości w K. nie odzyskał, pomimo starań. Zatem w sposób oczywisty K. P. doznał szkody majątkowej i szkoda ta miała swoje źródło w przesunięciach granicy państwa z 1945 r.
W ocenie skarżącej interpretacja przepisów ustawy o rekompensacie zaprezentowana przez Ministra w zaskarżonej decyzji jest zbyt wąska i wbrew "duchowi prawa", bowiem celem ustawy o rekompensacie było przyznanie wyrównania tym wszystkim obywatelom RP, którzy utracili swoje majątki na skutek powojennego przesunięcia granic. Skarżąca wskazała przy tym, że po zakończeniu II wojny światowej miejscowość K. de facto weszła w skład ZSRR.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie mogła być uwzględniona, bowiem zarówno zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa, jak i poprzedzająca ją decyzja Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] utego 2014 r. nie naruszają prawa.
Przytaczając treść przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd podzielił stanowisko organów, że wniosek złożony przez skarżącą nie mógł być uwzględniony, z uwagi na fakt, iż mienie pozostawione przez ojca skarżącej znajdowało się w miejscowości U., które od 1951 r. wchodzą w skład Rzeczypospolitej Polskiej. Nie jest to więc nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Państwa Polskiego. Wymóg taki wynika natomiast jednoznacznie z treści art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że brak jest w polskim systemie prawnym regulacji dotyczącej kwestii reprywatyzacyjnych i rewindykacyjnych dotyczących nieruchomości utraconych w związku z II Wojną Światową pozostających obecnie w granicach RP.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że organy prawidłowo, na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. odmówiły skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Z. D. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:
- błędną wykładnię przepisu art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1090);
- nieprawidłowe zastosowanie art. 7 ust. 2 w związku z art. 2 i art. 5 w/w ustawy.
Wskazując na powyższe skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm obowiązujących.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powtórzono argumentację zawartą w skardze dotyczącą spełnienia przesłanek dla przyznania rekompensaty za utracone mienie.
Zdaniem skarżącej kasacyjnie, błędne jest stanowisko Sądu, który koncentruje się na tym, że przedmiotowe mienie obecnie znajduje się w granicach Państwa Polskiego. Nie należy bowiem koncentrować na obecnej warstwie czasowej, ale tej z 1945 r., gdy doszło do przesunięcia granicy Polski i do zawarcia umów międzynarodowych (z dnia 9 września 1944 r., z dnia 22 września 1944 r. i z dnia 6 lipca 1945 r.) przywołanych w przepisie art. 1 ustawy. Ten moment czasowy ma znaczenie kluczowe - towarzyszące mu wydarzenia historyczne wpłynęły na utratę majątków przez wielu obywateli RP, w tym ojca skarżącej.
Skarżąca kasacyjnie zwróciła również uwagę, że wykładnia przepisów zaprezentowana przez Sąd pierwszej instancji stanowi o nierównym traktowaniu osób, których majątki powróciły do Rzeczypospolitej Polskiej, w stosunku do osób, które utraciły majątki znajdujące się na ziemiach poza granicami RP.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Dokonując kontroli instancyjnej wyroku Sądu I instancji z dnia 31 października 2014 r., Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. tj. 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) w postępowaniu kasacyjnym rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej następuje w granicach skargi kasacyjnej przy uwzględnieniu z urzędu przesłanek nieważności postępowania. W niniejszej sprawie nie wystąpiły wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznanie sprawy ograniczył do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skargę kasacyjną oparto wyłącznie na podstawie określonej w art.174 pkt 1 p.p.s.a., co pozwala na stwierdzenie, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie jest kwestionowany przez stronę skarżącą. Nie są zatem kwestionowane ustalenia poczynione przez organy orzekające w sprawie, a w szczególności okoliczność, że Zuzanna Denisiuk ubiega się o prawo do rekompensaty za nieruchomości położone w K. w obecnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej.
W ramach podstawy określonej w art.174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono Sądowi pierwszej instancji naruszenie art.2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez jego błędną wykładnię, a także nieprawidłowe zastosowanie art.7 ust.2 w zw. z art.2 i art.5 wskazanej ustawy. W skardze kasacyjnej zaprezentowano pogląd, że prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które utraciły swój majątek na skutek przesunięcia granic w 1945 r. i wejścia miejscowości K. do ZSRR, chociaż po zawarciu umowy w 1951 r. miejscowość ta powrotnie znalazła się w obecnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej.
Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy prawo do rekompensaty w świetle ustawy zabużańskiej przysługuje także tym obywatelom, którzy opuścili nieruchomości w związku z wojną z 1939 r., które to nieruchomości obejmowała umowa między RP a ZSRR o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. (Dz.U.1952, Nr 11, poz. 63), a które w wyniku tej umowy znalazły się w obecnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej.
Sąd pierwszej instancji prawidłowo wywiódł, przytaczając regulacje zawarte w ustawie zabużańskiej, że prawo do rekompensaty przysługuje jedynie tym obywatelom, którzy pozostawili nieruchomości znajdujące się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wynika to już z samego tytułu ustawy, a także z brzmienia jej art.1 ust.1 i ust.1 a oraz art.2.
W art.1 ust.1 ustawodawca postanowił, że: Ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie: 1) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski, 2) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski, 3) układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski, 4) umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR.
Zgodnie z art.1 ust.1 a prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r.
Również z treści art.2 ustawy wynika w sposób jednoznaczny, że ustawodawca prawo do rekompensaty wiąże z pozostawieniem tych nieruchomości, które znajdują się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Odmienna wykładnia wskazanych powyżej przepisów byłaby wykładnią contra legem.
Skarżąca nie spełnia jednej z przewidzianych przez ustawodawcę przesłanek niezbędnych dla uzyskania prawa do rekompensaty, a mianowicie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Miejscowość K., gm. U. zarówno w 1939 r., jak też obecnie leży na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Pod pojęciem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej należy rozumieć tylko takie nieruchomości, które przed wybuchem drugiej wojny światowej znajdowały się w granicach II Rzeczypospolitej Polskiej, a po jej zakończeniu i ostatecznym uregulowaniu granicy wschodniej nie weszły w skład Państwa Polskiego (por. wyrok NSA z dnia 20 maja 2014 r., sygn. I OSK 2616/12).
Sąd pierwszej instancji orzekł prawidłowo i nie naruszył wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku. Na zasadzie art.207§2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego uznając, że w sprawie zachodzą okoliczności, o których mowa w tym przepisie.
.