Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 2 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 869/16

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2872/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. H. i K. R. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju, z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy.

Orzeczeniem z dnia [...] marca 1956 r., nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, działając na podstawie art. 33 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 Nr 4, poz.31) orzekło o przyznaniu na rzecz S. K. - użytkownika parcel nr 9 i nr 10 odszkodowania w łącznej wysokości 6950 zł za zniszczone zasiewy, uprawy i plony znajdujące się na w/w parcelach.

W dniu 20 marca 2006 r. spadkobiercy S. K.: E. H. i K. R. oraz J. K. wystąpili, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., z wnioskiem o stwierdzenie nieważności m.in. w/w orzeczenia z dnia [...] marca 1956 r., nr [...] (pkt 4 wniosku). Podnieśli, że decyzja rażąco narusza prawo, ponieważ:

1. 1) nie została przeprowadzona rozprawa odszkodowawcza, o której mowa w art. 33 ust. 2 dekretu;
2. 2) wskutek nieprzeprowadzenia rozprawy odszkodowawczej uniemożliwiono stronie zapoznanie się z opinią biegłych w kwestii odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, wbrew art. 33 ust. 2 w zw. z art. 36 ust. 1 dekretu;
3. 3) wskutek niepowierzenia rzeczoznawcy A. K., prowadzącemu równocześnie postępowanie wywłaszczeniowe z ramienia PWRN, sporządzenia opinii dotyczącej określenia wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i poszczególne jej składniki, doszło do naruszenia § 9 ust. 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa i Finansów z dnia 29 grudnia 1950 r. w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców w postępowaniu ustalającym odszkodowanie za nieruchomości, wywłaszczone dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1951 r. Nr 3, poz.19)

Decyzją z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], Minister Infrastruktury, na podstawie art. 157 § 1 i § 2 oraz art. 158 § 1 K.p.a., odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 14 marca 1956 r. Organ uznał, że oceniana decyzja nie jest dotknięta żadną z wad, o których mowa w art. 156 § 1 K.p.a.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. H., K. R. oraz J. K. wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. Zarzucili naruszenie: art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 30 ust. 1 dekretu oraz art. 156 § pkt 2 K.p.a. w związku z art. 36 ust. 2 dekretu. W uzupełnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dodatkowo wskazali, że organ nie odniósł się w żaden sposób do zarzutu dotyczącego powołania biegłego z naruszeniem § 9 ust. 3 rozporządzenia.

Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., Minister Infrastruktury i Rozwoju, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 K.p.a., utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia 26 maja 2010 r. Minister wskazał, że zgodnie z art. 33 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., wniosek o ustalenie odszkodowania każda ze stron postępowania wywłaszczeniowego mogła złożyć do prezydium wojewódzkiej rady narodowej po zgłoszeniu wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, przy czym wykonawca narodowych planów gospodarczych mógł zgłosić taki wniosek równocześnie z wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni, pismem z dnia 28 maja 1953 r., złożonym do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku wystąpiło m. in. z wnioskiem o wywłaszczenie przedmiotowych nieruchomości oraz o wydanie na podstawie art. 19 dekretu zezwolenia na niezwłoczne objęcie nieruchomości przez wykonawcę narodowego planu gospodarczego, jak również o ustalenie wysokości odszkodowania należnego stronom.

Zezwoleniem z dnia 30 czerwca 1953 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku zezwoliło na objęcie przedmiotowej nieruchomości przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni pod warunkiem uprzedniego dokonania szczegółowego opisu nieruchomości i innych czynności niezbędnych do określenia wysokości odszkodowania. Zgodnie z art. 20 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z dnia 3 lipca 1953 r. poinformowało strony postępowania o terminie rozprawy, wyznaczonej na dzień 15 lipca 1953 r. wskazując, że jej przedmiotem będzie przeprowadzenie oględzin nieruchomości w celu szczegółowego ich opisu, dokonanie innych ustaleń niezbędnych do określenia odszkodowania oraz rozpatrzenie ewentualnych wniosków i sprzeciwów stron i osób zainteresowanych. W dniu 15 lipca 1953 r. przeprowadzona została rozprawa, z której sporządzony został protokół. W pkt 1 w/w protokołu dokonano opisu nieruchomości ustalonego w toku jej oględzin z udziałem stron postępowania, w pkt II zaś spisano oświadczenia i wnioski stron obecnych na rozprawie.

W ocenie organu, niezasadny jest zarzut, jakoby ustalenie odszkodowania za zniszczone zasiewy, uprawy i plony znajdujące się na parceli nr 9 i 10, nastąpiło bez przeprowadzenia wymaganej przez przepisy dekretu rozprawy. Żaden z przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. nie wyłączał bowiem możliwości wspólnego przeprowadzenia rozprawy wywłaszczeniowej wraz z odszkodowawczą, zarówno co do przejmowanego gruntu, jak i znajdujących się na nim naniesień. Wręcz przeciwnie, art. 33 ust. 6 stanowił wyraźnie, że jeżeli wniosek o ustalenie odszkodowania zgłoszony został przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu, a orzeczenie o wywłaszczeniu miało zapaść w wyniku rozprawy, to w wyniku tej samej rozprawy mogło również zapaść orzeczenie o ustaleniu odszkodowania, w tym również za przejmowane części składowe gruntu. Wbrew twierdzeniom wnioskodawców, przeprowadzenie rozprawy połączonej z oględzinami nieruchomości, w wyniku której dokonano szczegółowego opisu nieruchomości i znajdujących się na niej naniesień, było w przedmiotowej sprawie jak najbardziej uzasadnione z uwagi na w/w zezwolenie z dnia 30 czerwca 1953 r. na niezwłoczne objęcie przedmiotowej nieruchomości, udzielone Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni.

Tylko bowiem niezwłocznie przeprowadzona wizja lokalna i rozprawa w przedmiocie ustalenia podstaw odszkodowania, która poprzedzała objęcie nieruchomości przez wykonawcę narodowego planu gospodarczego, mogły zapewnić dokonanie ustaleń niezbędnych dla prawidłowego ustalenia odszkodowania, z uwagi na późniejsze zmiany, które nastąpiły w związku z objęciem nieruchomości przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni. Ponadto, w toku rozprawy odszkodowawczej przeprowadzonej w dniu 15 lipca 1953 r. S. K. wniósł o ustalenie odszkodowania za znajdujące się na nieruchomości i ujawnione w toku rozprawy naniesienia, w tym uprawy i drzewa owocowe. A zatem, już wówczas strona postępowania miała świadomość jaki dokładnie przedmiot i w jakim stanie zostanie poddany oszacowaniu, a tym samym co stanowić będzie podstawę odszkodowania. Wszystkie ustalenia niezbędne do prawidłowego określenia odszkodowania za zniszczone zasiewy, uprawy lub plony zostały dokonane podczas rozprawy i wizji lokalnej przeprowadzonych w dniu 15 lipca 1953 r. z udziałem użytkownika nieruchomości.

Wysokość odszkodowania za 600 krzaków rabarbaru zasadzonych w 1948 r. na jesieni, 250 m2 chrzanu zasadzonego w 1947 r., 2 drzewa czereśni, 1 śliwę, 4 drzewa wiśni (wszystkie drzewa owocowe w wieku 6 lat), 4 krzaki porzeczek i agrestu, 500 krzaków leszczyny w wieku 30 lat zasadzonych w celu ochrony skłonów wąwozu i 1 gruszę w wieku 10 lat, znajdujące się na przejmowanej nieruchomości, ustalił zaś rzeczoznawca majątkowy - A. K. w oparciu o art. 28 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 52, poz. 339), którego przepisy w zakresie wyceny wartości zasiewów upraw i plonów (załącznik nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. - instrukcja w sprawie ustalenia wartości zasiewów upraw i plonów) nie uległy jakimkolwiek zmianom od chwili wizji lokalnej i rozprawy odszkodowawczej, aż do chwili wydania orzeczenia odszkodowawczego w dniu 14 marca 1956r.

Zdaniem organu, przeprowadzenie rozprawy odszkodowawczej w dniu 15 lipca 1953 r., łącznie z wizją lokalną na przejmowanym gruncie, wypełniało przesłanki art. 33 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, iż w powyższym zakresie doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Organ nadzoru nie podzielił również stanowiska jakoby w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia § 9 ust. 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa i Finansów z dnia 29 grudnia 1950 r. w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców w postępowaniu ustalającym odszkodowanie za nieruchomości, wywłaszczone dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1951 r. Nr 3, poz. 19), z uwagi na brak wyłączenia z udziału w postępowaniu biegłego rzeczoznawcy A. K.. Wyceny zniszczonych zasiewów, upraw i plonów dokonał A. K. - rzeczoznawca z listy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, powołany uchwałą PWRN w Gdańsku z dnia 5 stycznia 1955 r., nr [...].

Powyższa okoliczność, wbrew twierdzeniom wnioskodawców, nie wypełnia przesłanki wskazanej w w/w § 9 ust. 3 powyższego rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa i Finansów z dnia 29 grudnia 1950 r., co uzasadniałoby jego wyłączenie. Organ wskazał, iż A. K. nie był osobą odpowiedzialną za przeprowadzenie postępowania wywłaszczeniowego i odszkodowawczego z ramienia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, a jego udział w postępowaniu ograniczył się do przewodniczenia rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej przeprowadzonej w dniu 15 lipca 1953 r. Okoliczność ta, nie uzasadnia zdaniem organu wątpliwości co do jego bezstronności. Wręcz przeciwnie - dawała biegłemu lepszy ogląd sytuacji i możliwość dokonania wyceny w oparciu o szczegółowe informacje i wszystkie okoliczności, o których dowiedział się podczas w/w rozprawy z dnia 15 lipca 1953r. Powołanie do dokonania oszacowania strat osoby, która uprzednio przewodniczyła rozprawie, której przedmiotem było m. in. ustalenie podstaw odszkodowania, nie narusza przepisów powołanego rozporządzenia, gdyż stosownie do treści § 3 rozporządzenia rzeczoznawcą mogła być osoba, która posiadała obywatelstwo polskie, korzystała z pełni praw obywatelskich i cywilnych, zamieszkiwała na terenie województwa, posiadała kwalifikacje, które dawały rękojmię fachowego i sumiennego wykonania obowiązków rzeczoznawcy oraz wyraziła zgodę na pełnienie tych obowiązków.

Powyższy § 3 nie wyłączał zatem możliwości powołania jako rzeczoznawcy pracownika Prezydium, jeśli tylko spełniał on wymagania określone w w/w przepisie. W omawianym zakresie nie zaistniało w ocenie organu naruszenie ówcześnie obowiązującego prawa - w szczególności art. 36 ust. 2 dekretu, a tym bardziej rażące naruszenie prawa w myśl art. 156 § 1 K.p.a.

Skargę na powyższą decyzję wniosły E. H. i K. R. zarzucając jej naruszenie:

1. 1. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. polegające na przyjęciu, iż w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia prawa w postaci naruszenia § 9 ust. 3 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa i Finansów z dnia 29 grudnia 1950 r. w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców w postępowaniu ustalającym odszkodowanie za nieruchomości, wywłaszczone dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1951 r. Nr 3, poz.19), statuującego obowiązek wyłączenia rzeczoznawcy w postępowaniu odszkodowawczym w przypadku gdy pomiędzy nim a stroną lub jej zastępcą albo pełnomocnikiem zachodzi stosunek tego rodzaju, że mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności rzeczoznawcy,
2. 2. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez przyjęcie, sprzecznie z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, iż w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do przeprowadzenia rozprawy odszkodowawczej, której obowiązek przeprowadzenia nakazywał art. 33 ust. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz.31) i tym samym, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, skarżące nie mają racji zarzucając organowi nadzoru, iż bezpodstawnie, wbrew zgromadzonemu w sprawie materiałowi dowodowemu ustalił, że wydanie decyzji ustalającej odszkodowanie nastąpiło po przeprowadzeniu rozprawy. Zdaniem skarżących, przeprowadzona w dniu 15 lipca 1953 r. rozprawa miała na celu jedynie ustalenie stanu faktycznego nieruchomości, wyłącznie ze względu na złożony przez wnioskodawcę wniosek dotyczący zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, a nie ustalenia dotyczące samego odszkodowania, o czym świadczy okoliczność, że w rozprawie nie uczestniczył biegły, nie został ujawniony operat szacunkowy i nie roztrząsano jego ustaleń i wyników. Wskazane przez skarżące argumenty, w ocenie sądu nie wskazują na brak odszkodowawczego charakteru rozprawy przeprowadzonej w dniu 15 lipca 1953 r.

Sąd wskazał, że podstawę materialnoprawną kontrolowanej w trybie nadzorczym decyzji odszkodowawczej z dnia 14 marca 1956 r., stanowił dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. 1952 r. Nr 4, poz.31). Stosownie do treści art. 33 ust. 2 dekretu, orzeczenie o ustaleniu odszkodowania mogło być wydane po przeprowadzeniu rozprawy. Analiza przepisów tego aktu wskazuje, że dopuszczalne było przeprowadzenie rozprawy jednocześnie w dwóch zakresach, a więc zarówno w przedmiocie wywłaszczenia, jak też w przedmiocie odszkodowania, w sytuacji gdy zostały spełnione przesłanki określone w art. 33 ust. 6 dekretu. Przepis ten stanowił, że "jeżeli wniosek o ustalenie odszkodowania zgłoszony został przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu, a orzeczenie o wywłaszczeniu może zapaść w wyniku rozprawy – w wyniku tej samej rozprawy może zapaść orzeczenie o ustaleniu odszkodowania.

W zawiadomieniach o miejscu i terminie rozprawy należy uprzedzić, że przedmiotem rozprawy będzie również wniosek o ustalenie odszkodowania". Niewątpliwie, przesłanki umożliwiające wyznaczenie i łączne przeprowadzenie rozprawy wywłaszczeniowo – odszkodowawczej zostały spełnione. Stosownie do treści art. 33 ust. 1 zdanie 2 dekretu, jako wyjątek od ustalonej w zdaniu pierwszym zasady, wykonawca narodowych planów gospodarczych mógł zgłosić wniosek o ustalenie odszkodowania równocześnie z wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Za niewątpliwe Sąd uznał, że pismo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni, z dnia 28 maja 1953 r., złożone do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku zawierało wniosek o wywłaszczenie nieruchomości, o wydanie na podstawie art. 19 dekretu zezwolenia na niezwłoczne objęcie nieruchomości, a także wniosek o ustalenie wysokości odszkodowania (k. 140 akt admin.).

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, zezwoleniem z dnia 30 czerwca 1953 r. udzieliło zgody na objęcie nieruchomości przez wnioskodawcę pod warunkiem uprzedniego dokonania szczegółowego opisu nieruchomości i innych czynności niezbędnych do określenia wysokości odszkodowania (k. 138 akt admin.). To właśnie zamiar niezwłocznego objęcia wnioskowanej do wywłaszczenia nieruchomości determinował równoczesne wystąpienie o ustalenie odszkodowania, a w konsekwencji także wyznaczenie i przeprowadzenie rozprawy wywłaszczeniowo – odszkodowawczej. Spełniony został również ostatni warunek umożliwiający przeprowadzenie łącznej dwuzakresowej rozprawy, a mianowicie zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z jednoczesną informacją o wyznaczeniu rozprawy z ewentualnym przeprowadzeniem oględzin nieruchomości w celu ich szczegółowego opisu i dokonania innych ustaleń niezbędnych do określenia odszkodowania oraz rozpatrzenia ewentualnych wniosków i sprzeciwów stron i osób zainteresowanych.

W piśmie zawiadamiającym wskazano jednocześnie, że termin rozprawy wyznaczono na dzień 17 lipca 1953 r., w którym o godz. 9.30 przewidziano komisyjny opis nieruchomości w miejscu ich położenia, a o godz. 13 sporządzenie protokołu w siedzibie organu (pismo PWRN z dnia 3 lipca 1953r., k 139 akt admin.). Treść protokołu z przeprowadzonej w dniu 15 lipca 1953 r. rozprawy również potwierdza, że jej przedmiotem, co wynika z części wstępnej protokołu, jest dokonanie ustaleń niezbędnych dla określenia odszkodowania, przesłuchanie stron i osób zainteresowanych oraz rozpatrzenie zgłoszonych wniosków i sprzeciwów. Przeprowadzenie rozprawy w zakresie odszkodowawczym łącznie z podstawowym zakresem wywłaszczeniowym było konieczne i niezbędne ze względu na udzieloną wnioskodawcy zgodę na niezwłoczne objęcie podlegających wywłaszczeniu nieruchomości, gdyż tylko rozprawa przeprowadzona przed faktycznym objęciem nieruchomości gwarantowała prawidłowość ustaleń faktycznych stanowiących podstawę odszkodowania i ocenę zasadności wniosków i zastrzeżeń osób zainteresowanych.

W ocenie Sądu, S. K. zajął w toku tej rozprawy stanowisko świadczące o tym, że nie miał wątpliwości, że rozprawa ma charakter wywłaszczeniowo – odszkodowawczy, gdyż po pierwsze oświadczył, że nie wnosi sprzeciwu w zakresie wywłaszczenia nieruchomości, po drugie wniósł o ustalenie odszkodowania za barak, drzewa owocowe, uprawy i plony.

Według Sadu pierwszej instancji, zarzut skarżących, iż rozprawa ta nie spełniała wymogów rozprawy odszkodowawczej, bowiem nie był jeszcze wówczas sporządzony operat szacunkowy i na rozprawie nie oceniano jego ustaleń i wyników, nie jest wystarczający do uznania, iż przy wydaniu decyzji w przedmiocie odszkodowania doszło do rażącego naruszenia przepisu art. 33 ust. 2 dekretu. Udział w rozprawie biegłego nie stanowił bowiem koniecznej przesłanki bez której rozprawa odszkodowawcza nie mogła się odbyć. Przepis art. 36 ust. 1 dekretu stanowił, że rzeczoznawców należy wysłuchać na rozprawie co do wysokości odszkodowania, ale tylko na wniosek jednej ze stron. Materiał dowodowy nie wskazuje, że którakolwiek ze stron postępowania złożyła tego rodzaju wniosek, który uzasadniałby konieczność wyznaczenia kolejnej rozprawy odszkodowawczej przed wydaniem orzeczenia. Wydanie zaś decyzji w przedmiocie odszkodowania po upływie prawie 3 lat od przeprowadzonej rozprawy, zapewne naruszało standardy prawidłowego toku postępowania, jednak nie spowodowało rażącego naruszenia żadnego z przepisów, gdyż upływ czasu nie miał wpływu na prawidłowość ustaleń faktycznych zatwierdzonych podczas przeprowadzonej w dniu 15 lipca 1953r rozprawy, ani na podstawę określenia wysokości odszkodowania.

W ocenie Sądu, nie znajduje uzasadnienia również zarzut rażącego naruszenia przepisu § 9 ust. 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa i Finansów z dnia 29 grudnia 1950 r. w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców w postępowaniu ustalającym odszkodowanie za nieruchomości, wywłaszczone dla realizacji narodowych planów gospodarczych, zgodnie z którym wyłączeniu z postępowania podlegał rzeczoznawca, jeżeli pomiędzy nim, a stroną lub jej zastępcą albo pełnomocnikiem zachodził stosunek tego rodzaju, że mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności rzeczoznawcy. Zdaniem Sądu, okoliczność, że rzeczoznawca sporządzający operat szacunkowy będący podstawą ustalenia odszkodowania, był pracownikiem organu prowadzącego postępowanie wywłaszczeniowe tj. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku i jako pracownik organu przewodniczył rozprawie administracyjnej wywłaszczeniowo – odszkodowawczej, nie stwarza podstaw do podważenia bezstronności tej osoby, jako rzeczoznawcy, gdyż stosunek który mógłby wywoływać tego rodzaju wątpliwości musiałby wiązać biegłego ze stroną postępowania, a nie organem.

Stroną postępowania był Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej. Gdyby więc więzy służbowe łączyły rzeczoznawcę z tym podmiotem, który był wnioskodawcą w przedmiotowej sprawie, zapewne istniałyby podstawy do rozważenia ewentualnej zasadności wyłączenia biegłego w postępowaniu. Nie stanowi wystarczającej przesłanki do odmiennej oceny okoliczność, że również organ wywłaszczeniowy, którego pracownikiem był rzeczoznawca, także działał w imieniu Skarbu Państwa. Tego rodzaju stanowisko musiałoby w praktyce prowadzić do wyłączenia każdego rzeczoznawcy w postępowaniu wywłaszczeniowym i odszkodowawczym z udziałem Skarbu Państwa, bowiem rzeczoznawcą zgodnie z w/w rozporządzeniem mogła być wyłącznie osoba wpisana na listę Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, który to organ wyznaczał co najmniej ¼ kandydatów.

Skargę kasacyjną wniosły E. H. i K. R. Wyrok zaskarżyły w całości i zarzuciły naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z § 9 ust. 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa i Finansów z dnia 29 grudnia 1950 r. w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców w postępowaniu ustalającym odszkodowanie za nieruchomości, wywłaszczone dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1951 r. Nr 3, poz.19), poprzez oddalenie skargi na decyzję Ministra z dnia 2 lipca 2015r. nr DOI-4-7714-565-MZ/14 odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia [...] marca 1956r. nr [...] (zwanej dalej: "decyzją PWRN") na skutek błędnego uznania, iż nie doszło w postępowaniu o ustalenie odszkodowania do rażącego naruszenia w/w przepisu (§ 9 ust. 3 rozporządzenia) wskazującego podstawy do wyłączenia rzeczoznawców od sporządzania szacunków, pomimo tego, że rzeczoznawca A. K. łączył funkcję zarówno biegłego z listy PWRN w Gdańsku jak i był pracownikiem PWRN w Gdańsku, które działało jako organ administracji państwowej w ramach zasady jednolitej władzy publicznej, czyli reprezentowało interesy tego samego podmiotu - Skarbu Państwa, który jako strona postępowania był zobligowany do zapłaty odszkodowania, a tym samym ów Skarb Państwa był zainteresowany tym by odszkodowanie takie było jak najniższe, co jednoznacznie wskazuje, iż między rzeczoznawcą A. K., a PWRN zachodziła taka relacja, która jak wskazano w § 9 ust. 3 w/w rozporządzenia stanowiła podstawę jego wyłączenia, tzn. pomiędzy nim a stroną (Skarbem Państwa) istniał stosunek (pracy), który wywoływał uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności rzeczoznawcy (podległość w ramach stosunku pracy);
2. 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję Ministra z dnia [...] lipca 2015r. nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia [...] marca 1956 r. na skutek uznania błędnych ustaleń faktycznych organu administracji za prawidłowe co do tego, iż została w sprawie przeprowadzona rozprawa odszkodowawcza, pomimo tego, że jak wynika z akt archiwalnych rozprawa taka nie została przeprowadzona, a miejsce miała jedynie rozprawa poświęcona wywłaszczeniu, w trakcie której poczyniono także ustalenia niezbędne do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego nieruchomości w związku z zamiarem udzielenia zgody wnioskodawcy wywłaszczenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, a rozprawa wywłaszczeniowa nie jest tożsama z rozprawą odszkodowawczą, z uwagi na zgoła odmienny ich przedmiot (wywłaszczenie nieruchomości/ustalenie odszkodowania).

Skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego zgodnie z obowiązującymi przepisami. Ponadto, stosownie do art. 176 § 2 P.p.s.a zrzekły się przeprowadzania rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezydent Miasta Gdyni wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 183 § 1 P.p.s.a. stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z § 9 ust. 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa i Finansów z dnia 29 grudnia 1950 r. w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców w postępowaniu ustalającym odszkodowanie za nieruchomości, wywłaszczone dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1951 r. Nr 3, poz. 19). Zgodnie z treścią § 9 ust. 3 powołanego rozporządzenia, władza przeprowadzająca postępowanie wyłączy rzeczoznawcę, jeżeli pomiędzy nim a stroną lub jej zastępcą albo pełnomocnikiem zachodzi stosunek tego rodzaju, że mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności rzeczoznawcy.

Należy w pełni zgodzić się ze stanowiskiem organu nadzoru, zaakceptowanym przez Sąd pierwszej instancji, że w niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Rzeczoznawca był pracownikiem organu prowadzącego postępowanie wywłaszczeniowe tj. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, które pełniło role władzy wywłaszczeniowej. Stosunek który mógłby wywoływać tego rodzaju wątpliwości musiałby wiązać biegłego ze stroną postępowania, a nie organem. Stroną postępowania był Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej.

Nadto, rzeczoznawca ten nie przeprowadzał postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania z ramienia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, a jedynie uczestniczył w przeprowadzeniu rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej, co samo przez się nie świadczy o braku bezstronności. Warto podkreślić, co po upływie wielu lat od zakończenia postępowania objętego postępowaniem nadzorczym powinno wpływać na ocenę sytuacji w zakresie wiarygodności i bezstronności biegłego, że jego działania w pełni akceptował S. K.. Nie kwestionował on wysokości ustalonego odszkodowania.

Natomiast, jak wynika z pisma z dnia 16 marca 1956 r., kierowanego do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, domagał się jak najszybszego przekazanie kwoty odszkodowania. Zauważyć również trzeba, że w piśmie tym S. K. wyraźnie oświadczył, że wyraża zgodę na odszkodowanie za zniszczone plony w kwocie 6.950 zł oraz, że żadnego sprzeciwu składał nie będzie.

Za pozbawiony podstaw należy również uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez oddalenie skargi na skutek uznania błędnych ustaleń faktycznych organu administracji za prawidłowe co do tego, iż została w sprawie przeprowadzona rozprawa odszkodowawcza.

Najpierw sprecyzować należy, że rozprawa była czynnością procesową postępowania wywłaszczeniowego. Ustalenie, czy wymagana czynność została dokonana nie jest elementem oceny stanu faktycznego przyjętego za podstawę wydania zaskarżonej decyzji, ale mieści się w ramach badania, czy postępowanie wywłaszczeniowe zostało przeprowadzone zgodnie z wymogami prawa. Zawiadomieniem z dnia 3 lipca 1953 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej powiadomiło o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Prezydium wyznaczyło termin rozprawy na 15 lipca 1953 r. wskazując, że przedmiotem jej będzie ewentualne przeprowadzenie oględzin nieruchomości w celu szczegółowego ich opisu i dokonania innych ustaleń niezbędnych do określenia odszkodowania oraz rozpatrzenia ewentualnych wniosków i sprzeciwów stron i osób zainteresowanych. Z przeprowadzonej rozprawy sporządzony został protokół, potwierdzający dokonanie oględzin nieruchomości.

Sporządzono szczegółowy opis tych nieruchomości oraz ustalono dane potrzebne do wydania przez Prezydium orzeczenia o wywłaszczeniu i odszkodowaniu. Z protokołu tego wynika również, że S. K. złożył oświadczenie w imieniu małoletnich dzieci, że nie wnosi sprzeciwu odnośnie wywłaszczenia i wnosi o ustalenie wysokości odszkodowania dopiero po dojściu dzieci do pełnoletniości. Uznać należy, że S. K. miał świadomość jaki jest przedmiot postępowania. Organ nadzoru oraz Sąd pierwszej instancji trafnie wywiedli, że żaden z przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. nie wyłączał możliwości wspólnego przeprowadzenia rozprawy odszkodowawczej, zarówno co do przejmowanego gruntu, jak i znajdujących się na nim naniesień.

Nadto stosownie do treści art. 33 ust. 6 dekretu, jeżeli wniosek o ustalenie odszkodowania zgłoszony został przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu, a orzeczenie o wywłaszczeniu miało zapaść w wyniku rozprawy - w wyniku tej samej rozprawy mogło również zapaść orzeczenie o ustaleniu odszkodowania. W zawiadomieniach o miejscu i terminie rozprawy należało uprzedzić, że przedmiotem rozprawy będzie również wniosek o ustalenie odszkodowania. W przedmiotowej sprawie przesłanki umożliwiające wyznaczenie i łączne przeprowadzenie rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej zostały spełnione, co wynika z opisanego wyżej zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego.

Ponadto przeprowadzenie rozprawy połączonej z oględzinami nieruchomości uzasadnione było także z uwagi na zezwolenie z dnia 30 czerwca 1953 r. uprawniające do niezwłocznego objęcia nieruchomości przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni. Jak słusznie skonstatował Sąd pierwszej instancji, zamiar niezwłocznego objęcia wnioskowanej do wywłaszczenia nieruchomości determinował równoczesne wystąpienie o ustalenie odszkodowania, a w konsekwencji także wyznaczenie i przeprowadzenie rozprawy wywłaszczeniowo – odszkodowawczej.

Mając powyższe na uwadze uznać należy, że decyzja z dnia [...] marca 1956 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku wydana została zgodnie z prawem, w związku z czym nie zachodzą przesłanki stwierdzenia jej nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.