Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 października 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 600/06, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. B. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego - oddalił skargę.
Zaskarżoną decyzją została utrzymana w mocy decyzja z dnia [...] Nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w O. wydana na podstawie art. 95 ust. 3 pkt 3 i ust. 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2002 r. Nr 7, poz. 58 ze zm.), którą organ nakazał J. B. opróżnienie lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w O. wraz ze wszystkimi osobami zamieszkałymi w tym lokalu, bez prawa do lokalu zamiennego.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podniósł, że decyzja z dnia [...] 1952 r. funkcjonariusz Urzędu [...] M. B. otrzymał przydział lokalu mieszkalnego znajdującego się w budynku położonym w O. przy ul. [...]. Wraz z funkcjonariuszem osobami uprawnionymi do zajmowania przydzielonego lokalu mieszkalnego byli jego żona i dzieci.
Po śmierci M. B. w stosunek najmu lokalu wstąpiła jego żona J., która zamieszkiwała w nim do śmierci tj. do [...] 2005 r. Natomiast jej syn J. B. w przedmiotowym lokalu był zameldowany od [...] listopada 1952 r. do [...] sierpnia 1979 r., następnie od tej daty do dnia [...] grudnia 2004 r. zameldowany był w lokalu położonym w O. przy ul. [...], do którego posiadał połowę udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu, który to następnie udział umową darowizny z dnia [...] czerwca 2005 r. zbył na rzecz córki J. P.. W lokalu przy ul. [...] ponownie zameldował się [...] grudnia 2004 r. występując następnie z wnioskiem o nadanie mu tytułu prawnego do tego lokalu.
Komendant Wojewódzki Policji w O. powołując się na treść art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji wskazał, że wnioskodawca nie ma żadnego tytułu prawnego do lokalu co oznacza, iż zasadne jest orzeczenie o jego opróżnieniu. Dodał również, iż J. B. pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która posiada prawo do mieszkania, co oznacza, iż może on z niego korzystać i co jest negatywną przesłanką przydzielenia lokalu (art. 95 ust. 1 pkt 3).
Komendant Główny Policji po rozpoznaniu odwołania J. B. decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji przedstawiwszy stan faktyczny sprawy stwierdził, że odwołujący nie jest i nigdy nie był policjantem, w związku z czym nie mógł uzyskać prawa do emerytury lub renty policyjnej. Nie nabył on również uprawnień do policyjnej renty rodzinnej po śmierci ojca – emeryta wojskowego. W związku z tym nie przysługuje mu na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy o Policji prawo do przydziału lokalu mieszkalnego pozostającego w zasobach Policji. Zatem J. B. nie posiadał samodzielnego prawa do lokalu z zasobów resortu spraw wewnętrznych i administracji, a po śmierci ojca również ich nie nabył. Odwołujący jedynie jako dziecko funkcjonariusza, posiadał prawo zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, iż w świetle art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji decyzję o opróżnieniu lokalu wydaje się w przypadku zajmowania lokalu mieszkalnego, o którym mowa w art. 90 ust. 1, przez policjanta lub członków jego rodziny albo inne osoby - bez tytułu prawnego. W związku z tym utrzymano w mocy decyzję organu I instancji jako zgodną z prawem.
J. B. złożył na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia, gdyż zarówno on jak i jego syn nie mają gdzie się wyprowadzić z zajmowanego lokalu, a okoliczności te w ogóle nie były brane pod uwagę. Ponadto wskazał na fakt uporczywego odmawiania jego matce wykupienia tego lokalu, o co wielokrotnie się starała. Nadto podkreślił, że zbył przypadający mu udział do spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu na rzecz córki, a zatem już go nie posiada, a rozkład małżeństwa uniemożliwia mu zamieszkiwanie w mieszkaniu żony. W skardze wskazał, iż nie zaprzecza, że nie posiada tytułu prawnego do lokalu, lecz wyjaśnia, że brak takiego tytułu spowodowany jest tym, że odmówiono jego matce wykupu tego lokalu, a teraz jemu odmawia się przyznania tytułu prawnego do lokalu.
W piśmie procesowym uzupełniającym skargę pełnomocnik skarżącego wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, albowiem organ nie był uprawniony do jej wydania, gdyż w sprawie opróżnienia lokalu właściwy jest jedynie sąd powszechny orzekający w oparciu o przepisu ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gmin i o zmianie Kodeksu Cywilnego. Na poparcie swoich twierdzeń wskazał na orzecznictwo Sądu Najwyższego. Jego zdaniem na cywilny charakter sporu wskazuje ponadto fakt zameldowania skarżącego w przedmiotowym lokalu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podzielił zarzutów skargi, wywodząc w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku z dnia 13 października 2006 r., że w rozpatrywanej sprawie faktem bezspornym jest, iż J. B. nie posiada tytułu do zamieszkiwania w mieszkaniu przy ul. [...] w O., będącym w dyspozycji Komendanta Wojewódzkiego Policji w O., albowiem nie posiada takiego tytułu w rozumieniu przepisów ustawy o Policji, a jedynie taki tytuł prawny jest w niniejszej sprawie istotny.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji trudno także przyznać skarżącemu prawo do wstąpienia w stosunek najmu, na gruncie przepisów Kodeksu cywilnego, gdy w aktach sprawy brak dokumentu potwierdzającego wstąpienie J. B. w prawa najmu przedmiotowego lokalu po śmierci M. B.. J. B. miała jedynie prawo do korzystania z tego lokalu jako wdowa po funkcjonariuszu, uprawniona do renty rodzinnej. Tak więc skarżący nie może wyprowadzać swego prawa z prawa najmu swojej matki, albowiem posiadała ona prawo do zamieszkiwania w lokalu na innej zasadzie. Sąd zwrócił uwagę, iż skarżący w przedmiotowym lokalu nie zamieszkiwał co najmniej od 1979 r. i wprowadził się dopiero bezpośrednio przed śmiercią swojej matki.
W związku z powyższym dla merytorycznej oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia zasadniczego znaczenia nabierają postanowienia art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji, który stanowi, że decyzję o opróżnieniu lokalu mieszkalnego wydaje się także w przypadku lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów zajmowanego przez policjanta lub członków jego rodziny albo inne osoby - bez tytułu prawnego. Decyzję o opróżnieniu lokalu wydaje się w stosunku do wszystkich osób zamieszkałych w tym lokalu (art. 95 ust 4 ustawy o Policji). Powyższe przepisy dają zatem Komendantowi Wojewódzkiemu Policji, jak i Komendantowi Głównemu Policji jako organowi II instancji, prawo do orzekania w drodze decyzji wydanej na podstawie powyższych przepisów ustawy o Policji. Zarzut niewłaściwości postępowania administracyjnego jak i niewłaściwości organu orzekającego Sąd uznał za bezpodstawny. Ponadto wskazał, iż zarzut odmowy wyrażenia przez organ zgody na wykup przedmiotowego mieszkania przez matkę skarżącego nie ma w sprawie żadnego znaczenia.
J. B. reprezentowany przez adwokata złożył na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając mu:
- naruszenie prawa materialnego poprzez wadliwe zastosowanie art. 95 ust. 3 pkt 3 i ust. 4 ustawy o Policji i przyjęcie, że w odniesieniu do skarżącego i jego syna istniały podstawy do wydania decyzji administracyjnej o opróżnieniu lokalu;
- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania tj.: art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez zaniechanie wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w szczególności zaniechanie ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do argumentów zgłoszonych przez skarżącego.
Na tej podstawie wniósł o:
- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania,
- zasądzenie kosztów postępowania według przepisanych norm.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodzono, że J. B. zawarła umowę najmu na podstawie decyzji Komendanta Wojewódzkiego Policji w O., w związku z nabyciem uprawnień do renty policyjnej po zmarłym mężu na podstawie ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej oraz ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. Nr 46, poz. 210 ze zm.). Decyzja, na podstawie której J. B. zawarła stosowną umowę najmu, nie uwzględniała żadnych innych osób w lokalu uprawnionych do mieszkania w lokalu, a w szczególności nie uwzględniała skarżącego bądź jego syna. W związku z powyższym skoro skarżący wraz z synem zamieszkiwali w przedmiotowym lokalu bez zgody jego dysponenta, to sprawa o opróżnienie takiego lokalu powinna podlegać rozpoznaniu przez sąd powszechny. Tym samym zastosowanie postępowania administracyjnego i rozstrzygnięcie o obowiązku opróżnienia lokalu w drodze decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 95 (błędnie przywołano art.
- ustawy o Policji nie znajduje uzasadnienia w świetle obowiązującego prawa.
Autor skargi kasacyjnej podniósł, że przedmiotowe zagadnienie było przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 25 maja 1995 r. (III CZP 68/95, opubl. OSNC 1995/10/143) wyraził pogląd, że sprawy o opróżnienie lokali mieszkalnych pozostających w dyspozycji jednostek organizacyjnych podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych, zajmowanych przez osoby, które nigdy nie miały uprawnień do korzystania z nich podlegają rozpoznaniu przez sąd powszechny.
Ponadto Sąd pierwszej instancji zaniechał ustosunkowania się do podniesionych przez skarżącego zarzutów, w szczególności nie ustosunkował się do przedstawionych orzeczeń Sądu Najwyższego naruszając tym przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. (błędnie przywołano art. 141 ust. 3).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegała oddaleniu.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania, a zatem Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.
Według art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2002 r. Nr 7, poz. 58 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z 27 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o Policji, ustawy o działalności ubezpieczeniowej, ustawy - Prawo bankowe, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 100, poz. 1084), która w tym zakresie weszła w życie 19 października 2001 r., a więc obowiązywała w dniu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji jak i organ drugiej instancji "Decyzję o opróżnieniu lokalu mieszkalnego wydaje się także: w przypadku zajmowania lokalu mieszkalnego, o którym mowa w art. 90 ust. 1, przez policjanta lub członków jego rodziny albo inne osoby - bez tytułu prawnego".
Treść przepisu jednoznacznie wskazuje, że art. 95 ust. 3 pkt 3 określa formę rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy opróżnienia lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów (art. 90 ust. 1 powołanej ustawy o Policji). Sprawę opróżnienia tego rodzaju lokali rozstrzyga się w formie decyzji. Ustanowienie w przepisie prawa materialnego (ustawy o Policji) formy decyzji administracyjnej - dla rozstrzygnięcia sprawy - powoduje, że sprawa jest rozpoznawana w trybie unormowanym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 1 pkt 1 K.p.a.). Od wydanej przez organ decyzji administracyjnej służą środki zaskarżenia na drodze administracyjnej oraz skarga do sądu administracyjnego.
Podkreślenia wymaga, że dopuszczalność przeniesienia sprawy rozstrzygniętej decyzją administracyjną na drogę postępowania przed sądem powszechnym (czego domagał się skarżący) jest możliwe tylko wówczas gdy tak stanowi expressis verbis przepis prawa.
Skoro art. 95 ust. 3 powołanej ustawy o Policji ustanowił jako formę prawną działania w sprawach opróżnienia lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów - formę decyzji - to słusznie Sąd pierwszej instancji przyjął, że przepisy te dają Komendantowi Wojewódzkiemu Policji jak i Komendantowi Głównemu Policji, jako organowi II instancji, prawo do orzekania w drodze decyzji wydawanej na podstawie ustawy materialnoprawnej, o opróżnianiu lokalu będącego w dyspozycji odpowiedniego organu.
Podsumowując, jeżeli przepis ustawy materialnoprawnej zastrzega właściwość dla organów administracji publicznej do rozpoznawania i rozstrzygania danego rodzaju spraw, to nie ma podstaw do wywodzenia właściwości sądu powszechnego z klauzuli ogólnej zawartej w art. 2 Kodeksu postępowania cywilnego.
Strona skarżąca zarówno w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jak i w skardze kasacyjnej wskazując na cywilny charakter sprawy powoływała się na orzecznictwo Sądu Najwyższego w szczególności na uchwałę tego Sądu z 25 maja 1995 r. III CZP 68/95, OSNC 1995, Nr 10, poz. 143).
Istotnie w uchwale tej Sąd Najwyższy stwierdził, że sprawy o opróżnienie lokali mieszkalnych pozostających w dyspozycji jednostek organizacyjnych podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych, zajmowanych przez osoby, które nigdy nie miały uprawnień do korzystania z nich, podlegają rozpoznaniu przez sądy powszechne, jednakże uchwała ta została podjęta w innym stanie prawnym tj. z uwzględnieniem przepisów uchylonego zarządzenia nr 49 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 10 maja 1991 r. w sprawie szczegółowych zasad przydziału i opróżniania oraz norm zaludnienia lokali mieszkalnych będących w dyspozycji Ministra Spraw Wewnętrznych lub podległych mu organów, a także szczegółowych zasad przydziału i opróżniania tymczasowych kwater przeznaczonych dla policjantów (Dz. Urz. MSW z 1992 r. Nr 2, poz.
- i powstałej wątpliwości, czy przepisy tego zarządzenia stanowią lex specialis w rozumieniu art. 2 k.p.c. dający kompetencję organom administracji publicznej do orzekania w sprawach opróżniania lokali mieszkalnych pozostających w dyspozycji jednostek organizacyjnych podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych, zajmowanych przez osoby, które nigdy nie miały uprawnień do korzystania z nich.
Jednakże, w czasie wydawania decyzji przez organy administracji w przedmiotowej sprawie obowiązują zupełnie inne uregulowania prawne wynikające ze zmiany przepisów, które powodują, że wskazana uchwała Sądu Najwyższego jest nieaktualna, a odwoływanie się do niej nie mogło odnieść zamierzonego skutku.
Naczelny Sąd Administracyjny na marginesie zaznacza, że tożsame zagadnienie było ponownie przedmiotem oceny Sądu Najwyższego, który w uchwale z 11 października 2001 r. III CZP 48/2001 (OSNC 2002, Nr 4, poz.
- wskazał, że: "W sprawie o opróżnienie lokalu mieszkalnego, pozostającego w dyspozycji jednostki organizacyjnej podległej Ministrowi Spraw Wewnętrznych zajmowanego przez osobę nie legitymującą się tytułem prawnym, droga sądowa jest niedopuszczalna również wówczas, gdy osobie tej tytuł prawny nigdy nie przysługiwał".
Treść przepisu stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji jednoznacznie określa przedmiot regulacji w nim zawartej obejmując decyzją administracyjną o opróżnieniu każdy lokal wymieniony w art. 90 ustawy o Policji, również ten zajmowany bez tytułu prawnego, a nie tylko taki, do którego dany podmiot posiada określony tytuł prawny.
Z postanowień tego przepisu wynika, że wyłącznymi przesłankami do jego zastosowania jest: 1) występowanie w obrocie prawnym lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub organów mu podległych oraz;
- zajmowanie go bez tytułu prawnego.
W rozpatrywanej sprawie faktem bezspornym jest (czego nie kwestionował również skarżący), że mieszkanie położone w O. przy ul. [...] pozostaje w dyspozycji Komendanta Wojewódzkiego Policji w O.. Pierwszy z warunków został zatem spełniony. Jeżeli chodzi o brak tytułu prawnego J. B. do zajmowania tego lokalu to organy administracji prawidłowo przyjęły również, że nie posiada on tytułu prawnego dla przedmiotowego lokalu. Nie został on bowiem mu przydzielony w formie decyzji administracyjnej, nie zawarto z nim również umowy najmu i nie jest właścicielem ani współwłaścicielem zajmowanego lokalu.
Skarżący nie jest również osobą, której przysługiwałoby prawo do lokalu służbowego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. Nr 8 poz. 67 ze zm.) nie jest bowiem członkiem rodziny uprawnionym do renty rodzinnej po funkcjonariuszu. Jedyną uprawnioną z tego tytułu była matka skarżącego, a prawo najmu jakie posiadała wygasło z chwilą jej śmierci.
W tym miejscu należy wszakże zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej kwestionującym stwierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji iż "... w aktach sprawy brak (jest) dokumentu potwierdzającego wstąpienie J. B. w prawa najmu przedmiotowego lokalu po śmierci M. B.." Na k. 21 akt adm. znajduje się bowiem zaświadczenie Komendy Wojewódzkiej Policji w O. z [...] 1998 r. stwierdzające wprost, iż J. B. jako osoba upoważniona do renty rodzinnej po zmarłym policjancie wstąpiła w prawa najemcy przedmiotowego lokalu. Powyższe uchybienie pozostaje jednak bez wpływu na wynik sprawy, skoro jest poza sporem, iż po śmierci J. B. w jej prawa najemcy nie wstąpił skarżący, któremu nie przysługuje prawo do policyjnej renty rodzinnej.
Skoro skarżący zameldował się w przedmiotowym lokalu bez zgody jego dysponenta i zajmował go bez żadnego tytułu prawnego, to konsekwencją takiego stanu rzeczy, wobec braku dobrowolnego opróżnienia lokalu był obowiązek wydania na podstawie art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji decyzji nakazującej jego opróżnienie.
Z tych wszystkich względów zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji, poprzez niewłaściwe jego zastosowanie należało uznać za bezpodstawny.
Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez "zaniechanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w szczególności poprzez zaniechanie ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do argumentów zgłoszonych przez skarżącego".
Stwierdzić należy, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie warunki określone w powołanym wyżej przepisie art. 141 § 4 p.p.s.a., w tym również podstawę prawną oraz jej wyjaśnienie, o których stanowi treść tego przepisu. Sąd pierwszej instancji nie tylko wskazał podstawę prawną rozstrzygnięcia (art. 95 ust. 3 pkt 3 i ust. 4 ustawy o Policji), lecz również przytoczył brzmienie wskazanych przepisów, dokonując także ich interpretacji także w kontekście stawianych zarzutów wskazujących na cywilny charakter sprawy. Sąd pierwszej instancji skonfrontował stan faktyczny sprawy z podstawą prawną rozstrzygnięcia uznając, iż zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji administracyjnej nakazującej skarżącemu i osobom z nim zamieszkałym opróżnienie przedmiotowego lokalu.
Brak odniesienia się wprost w uzasadnieniu do wskazanych orzeczeń Sądu Najwyższego nie stanowi istotnego naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., a w każdym razie nie może być traktowany jako uchybienie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza że chodzi o orzeczenie, które - jak wyżej wskazano - wobec zmiany stanu prawnego straciły swoją aktualność.
Treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie oraz jego charakter pozwala na skontrolowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny toku jego postępowania i konstatację, że Sąd orzekający nie popełnił w swoim rozumowaniu błędów. Analiza zaskarżonego uzasadnienia nie daje również podstaw do stwierdzenia, iż Sąd pierwszej instancji nie dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny, analizując całość zaskarżonego wyroku uznał również, że przesłanki, na których oparł się w swym wyrokowaniu sąd niższej instancji, są trafne.
Z powyższych względów należało uznać, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. W punkcie drugim sentencji wyroku Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 19 pkt 1 i § 2 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) - orzekł o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.