Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 28 lutego 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. S. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...], działając na podstawie art. 127 § 2 i 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania T. S. od rozkazu Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do rezerwy, wskutek skazania prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary, uchylił zaskarżony rozkaz w części dotyczącej daty zwolnienia i ustalił datę zwolnienia z zawodowej służby wojskowej na dzień 31 października 2006 r., w pozostałej części utrzymał zaś zaskarżony rozkaz w mocy.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż T. S. wyrokiem Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] kwietnia 2004 r. został skazany, za przestępstwa określone w art. 13 § 1 kk w związku z art. 286 § 1 kk, na karę ośmiu miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat tytułem próby i świadczenie pieniężne w kwocie 500 złotych na rzecz Domu Dziecka nr [...] w E..
W dniu 17 lutego 2006 r. Szef Garnizonowego Węzła Łączności w E., na podstawie art. 112 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U.Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.), wystąpił do Szefa Sztabu Generalnego WP z wnioskiem o zwolnienie podoficera z zawodowej służby wojskowej w związku ze skazaniem go prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Powyższy wniosek został poparty przez Dowódcę [...] Okręgu Wojskowego i Dowódcę Wojsk Lądowych.
Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego rozkazem z dnia [...], wydanym na podstawie art. 112 pkt 1 oraz art. 115 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz § 10 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 marca 2004 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz.U.Nr 50, poz. 483), zwolnił z dniem 30 września 2006 r. T. S. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy wskutek skazania prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary.
Rozpoznając odwołanie T. S., Minister Obrony Narodowej wskazał, że zgodnie z treścią art. 112 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierza zawodowego można zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek skazania prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności (aresztu wojskowego) z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary. Tak więc, podstawa zwolnienia ma charakter fakultatywny i ocena, czy żołnierz zawodowy ma być zwolniony z zawodowej służby wojskowej, czy też nie, zależy od oceny i stanowiska, uprawnionego do rozstrzygnięcia sprawy, właściwego organu wojskowego - w przedmiotowej sprawie Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.
Odnosząc się do zarzutu T. S., iż w jego sprawie decyzję o zwolnieniu podejmował bezpośredni przełożony, organ uznał, iż jest on chybiony. Zgodnie bowiem z art. 115 ust. 1 pkt 2 wojskowej ustawy pragmatycznej, właściwym organem do podejmowania decyzji w przedmiocie zwalniania podoficerów z zawodowej służby wojskowej jest Szef Sztabu Generalnego WP. Tym samym, to ten organ podejmował decyzję o zwolnieniu T. S. z zawodowej służby wojskowej, a nie, jak podnosi skarżący, jego bezpośredni przełożony.
Minister Obrony Narodowej podniósł także, iż zgodnie z § 10 ust. 1 rozporządzenia w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej, dowódca jednostki, w której zainteresowany pełni służbę wojskową, ma obowiązek wystąpienia z wnioskiem do organu zwalniającego, poprzez organ właściwy do wyznaczania na stanowisko służbowe, o zwolnienie z zawodowej służby wojskowej. Tym samym na dowódcy jednostki wojskowej ciąży obowiązek wystąpienia z takim wnioskiem. Zgodnie z § 10 ust. 2 rozporządzenia, dowódca jednostki w przypadkach, o których mowa w ust. 1 może jednak wystąpić do organu zwalniającego z wnioskiem o zatrzymanie żołnierza w dalszej służbie. Przepis ten należy traktować jako uprawnienie dowódcy jednostki, który może obok wniosku, o którym mowa w § 10 ust. 1, przesłać wniosek o pozostawienie żołnierza w służbie. Jednak to organ zwalniający, w tym przypadku Szef Sztabu Generalnego WP, podejmuje decyzję w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej.
W przedmiotowej sprawie, zdaniem organu, charakter przestępstwa, jakiego dopuścił się T. S. dyskredytuje go z pełnienia zawodowej służby wojskowej. Żołnierz ukarany prawomocnym wyrokiem Sądu nie posiada bowiem nieposzlakowanej opinii, a zatem jego zwolnienie z zawodowej służby wojskowej jest w pełni zasadne. Jednocześnie Minister Obrony Narodowej podniósł, iż w związku z wniesieniem przez skarżącego odwołania, zgodnie z dyspozycją art. 130 § 2 kpa, zaskarżona decyzja nie mogła zostać wykonana, dlatego też należało zmienić datę zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia go do rezerwy, bowiem decyzja ta, w celu jej zrealizowania, powinna posiadać przymiot ostateczności, zatem data zwolnienia powinna przypadać po dacie otrzymania przez podoficera decyzji organu II instancji.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jako wydanej z naruszeniem prawa. Zaskarżonej decyzji zarzucił, mające istotny wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów:
- a) art. 6-11 kpa poprzez przekroczenie granic tzw. uznania administracyjnego oraz rozstrzygnięcie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego;
- b) art. 77 kpa, wyrażające się w braku wyczerpującego zbadania i rozpatrzenia materiału dowodowego;
- c) art. 80 kpa, wyrażające się w błędnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego;
- d) § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 marca 2004 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej
- e) art. 32 Konstytucji RP.
W uzasadnieniu skargi strona podniosła te same argumenty jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Skarżący wniósł ponadto o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wskazanych przez niego świadków.
W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 112 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zgodnie z którym żołnierza zawodowego można zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek skazania prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności (aresztu wojskowego) z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary. Na gruncie rozpoznawanej sprawy przesłanka ta jest bezsporna, gdyż prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w E. z dnia 29 kwietnia 2004 r. o sygn. akt II K 1590/01 T. S. został skazany, na podstawie art. 14 § 1 kk w związku z art. 286 § 1 kk, na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat tytułem próby. Przepis art. 112 pkt 1 w/w ustawy pozostawia zwolnienie żołnierza na podstawie tego przepisu tzw. uznaniu administracyjnemu, bliżej określonemu w art. 7 kpa.
Sąd stwierdził, iż wbrew zarzutom skargi, granice uznania w przedmiotowej sprawie nie zostały przekroczone. Organ wojskowy trafnie bowiem podkreślił, iż charakter popełnionego przez skarżącego przestępstwa powoduje, iż utracił on przymiot nieposzlakowanej opinii, wymaganej od żołnierza zawodowego na podstawie art. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Nieposzlakowana opinia to nie tylko kwestia karalności za popełnione przestępstwo, lecz także ocena danej osoby w sferze etyczno-moralnej. Popełniony przez skarżącego czyn jest naganny także ze względów uczciwości i rzetelności, wzmożonych rodzajem pełnionej przez niego służby. Stąd też okoliczność, że skarżący wcześniej cieszył się dobrą opinią nie mogła mieć decydującego znaczenia.
Dodatkowo Sąd wskazał, iż w okresie restrukturyzacji Sił Zbrojnych, połączonych ze zmniejszeniem stanu osobowego, organy wojskowe pozostawiają w służbie tych żołnierzy, którzy spełniają wymogi określone w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
Również zarzut skarżącego, iż w jego sprawie decyzję o zwolnieniu podejmował jego bezpośredni przełożony, który jest uwikłany w konflikt interesów ze swoim podwładnym, Sąd uznał za chybiony. Zgodnie bowiem z art. 115 ust 1 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, właściwym organem do podejmowania decyzji w przedmiocie zwolnienia podoficerów z zawodowej służby wojskowej jest Szef Sztabu Generalnego WP. Tym samym, to ten właśnie organ podejmował decyzję o zwolnieniu T. S. z zawodowej służby wojskowej, a nie, jak podnosi skarżący, jego bezpośredni przełożony.
Sąd zaznaczył, iż zgodnie z § 10 ust. 1 cytowanego rozporządzenia, dowódca jednostki, w której zainteresowany pełni służbę wojskową, ma obowiązek wystąpienia z wnioskiem do organu zwalniającego, poprzez organ właściwy do wyznaczania na stanowisko służbowe, o zwolnienie z zawodowej służby wojskowej. Tym samym na dowódcy jednostki wojskowej ciąży obowiązek wystąpienia z takim wnioskiem. Zgodnie z § 10 ust. 2 rozporządzenia, dowódca jednostki w przypadkach, o których mowa w ust. 1 może wystąpić do organu zwalniającego z wnioskiem o zatrzymanie żołnierza w dalszej służbie. Przepis ten należy, zdaniem Sądu, traktować jako uprawnienie dowódcy jednostki, który może obok wniosku, o którym mowa w § 10 ust. 1, przesłać wniosek o pozostawienie żołnierza w służbie. Niemniej jednak, to organ zwalniający podejmuje decyzję w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, nie będąc związanym ani wnioskiem, o którym mowa w § 10 ust. 1, ani wnioskiem, o którym mowa w § 10 ust. 2 rozporządzenia.
Odnosząc się natomiast do zgłoszonego w skardze wniosku o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków, Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. możliwe jest jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe, ograniczone do przeprowadzenia dowodów z dokumentu.
W skardze kasacyjnej skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na niewzięciu pod uwagę całokształtu sprawy w celu stwierdzenia, czy naruszono prawo materialne i czy miało ono wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż w sprawie bezspornym jest, że skarżący został skazany prawomocnym wyrokiem sądu karnego na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, co stanowi przesłankę zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej zgodnie z art. 112 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Decyzja ta ma charakter uznaniowy. W ocenie autora skargi kasacyjnej, Sąd I instancji pominął fakt, iż zaskarżona decyzja nie uwzględniała i nie odnosiła się do twierdzeń skarżącego. Sąd zaakceptował automatyzm wydania decyzji, polegający na powiązaniu skazania wyrokiem karnym z ustaniem wymogu nieposzlakowanej opinii, koniecznej dla pełnienia zawodowej służby wojskowej. Autor skargi zarzucił, iż Sąd I instancji przesądził fakt utraty nieposzlakowanej opinii bez odniesienia się do stanu faktycznego, nie rozważając, czy w sprawie został w sposób kompleksowy zebrany materiał dowodowy, upoważniający do wydania decyzji o zwolnieniu ze służby, zwłaszcza dotyczący okoliczności popełnionego przestępstwa.
Ponadto w skardze kasacyjnej podważono twierdzenie, iż to Szef Sztabu Generalnego podejmował merytoryczną decyzję o zwolnieniu ze służby, w oderwaniu od wniosku skierowanego przez bezpośredniego przełożonego, któremu służy też prawo do zgłoszenia wniosku o zatrzymanie żołnierza w służbie. Stąd, zdaniem autora skargi, istotna była ocena materiału dowodowego również w aspekcie konfliktu interesów. Sąd I instancji zaniechał rozważenia braku wniosku o zatrzymanie żołnierza w służbie, a nieuwzględnienie przez Sąd tej kwestii spowodowało, że nie został wyjaśniony stan faktyczny w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie odniósł się do stanu faktycznego, który został przedstawiony w skardze, a który wiązał się z określeniem granic uznania administracyjnego. Zaakceptowana została dowolność uznania administracyjnego, a brak reakcji Sądu był konsekwencją niezbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W efekcie, uzasadnienie skarżonego wyroku należy uznać za niespełniające wymagań określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a.
Powołując takie zarzuty w ramach podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., strona wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarg kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Mając na względzie fakt, iż w rozpoznawanej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był rozpoznać sprawę wyłącznie w granicach zakreślonych skargą kasacyjną.
Skarga kasacyjna oparta została o zarzuty naruszenia przepisów postępowania, przy czym autor skargi wskazał na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, iż oparcie, zgłoszonego w ramach powołanej podstawy kasacyjnej, zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. nastąpiło w sposób wadliwy, jako że przepis ten daje sądowi I instancji podstawę do uchylenia zaskarżonego aktu, ale jedynie w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Tymczasem wniesiony środek zaskarżenia nie został oparty na podstawie kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. i nie zawiera zarzutu naruszenia prawa materialnego. Nie można zatem zgłosić zarzutu naruszenia tego przepisu, jak to uczyniono w rozpoznawanej sprawie w ramach podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Jeśli idzie natomiast o zarzut naruszenia art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a., to autor skargi kasacyjnej upatruje ich naruszenia w tym, że sąd meriti nie wziął pod uwagę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych w celu zbadania, czy naruszone zostało prawo materialne. W szczególności zaś, sąd ten pominął fakt, iż skarżona decyzja o zwolnieniu ze służby nie uwzględniała argumentów skarżącego, zwłaszcza dotyczących niezgłoszenia wniosku o zatrzymanie skarżącego w służbie oraz dotychczasowego nienagannego przebiegu służby zawodowej.
Wypada zatem podkreślić, iż zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. mógłby być usprawiedliwiony tylko wówczas, gdyby w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, iż bez względu na treść zarzutów Sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku albo strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy zarzuty bądź powoływała dowody, które zostały przez Sąd pominięte. Jednakże chcąc podnieść zarzut niewyjaśnienia stanu faktycznego, czy niewzięcia pod uwagę określonych okoliczności autor skargi kasacyjnej powinien był powiązać zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. z przepisami kpa, które nie zostały zastosowane bądź zostały zastosowane nieprawidłowo przez organ administracji, a czego Sąd nie dostrzegł. Postawienie natomiast jedynie zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie może być uznane za prawidłowo sformułowane (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2007 roku o sygn. akt II OSK 610/06, LEX Nr 337811)).
W ramach zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. autor skargi kasacyjnej podniósł, iż nie zostały rozpoznane zarzuty skargi dotyczące przekroczenia granic uznania administracyjnego.
Otóż warto wskazać, iż sąd I instancji odnosząc się do powyższego zarzutu uznał, że brak jest podstaw do korygowania ewentualnego nadużycia uznania, jako że organ administracyjny prawidłowo uzasadnił swoje rozstrzygnięcie przesłankami zindywidualizowanymi, oceniającymi okoliczności tego konkretnego przypadku. Pamiętać przy tym należy, że w sytuacji, gdy decyzja wydana przez organ administracji pozostaje w zgodzie z prawem procesowym i materialnym, nie podlega ona uchyleniu, choćby w ocenie sądu była niesłuszna. Sąd administracyjny nie jest bowiem uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) aktu administracyjnego i nie może poddawać ocenie tego, czy dokonany przez organ administracyjny wybór jest słuszny. Z tego też powodu, zawarta w skardze kasacyjnej próba polemiki co do charakteru czynu zabronionego, jakiego dopuścił się skarżący i dotychczasowej nieposzlakowanej opinii jako przesłanek wniosku o pozostawienie w służbie, nie może odnieść skutku.
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji wywiódł, że w ramach istnienia domniemania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy organ administracji wykazał, iż pozytywne załatwienie sprawy skarżącego nie było możliwe ze wskazanych w uzasadnieniu przyczyn faktycznych. Tym samym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można podzielić zarzutu autora skargi kasacyjnej, iż Sąd I instancji nie odniósł się do stanu faktycznego sprawy w tym sensie, iż nie dostrzegł braków w zebranym materiale dowodowym na okoliczność, czy nie zaistniały przesłanki dla skierowania wniosku o zatrzymanie skarżącego w służbie.
Otóż, zgodnie z treścią art. 112 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych żołnierza zawodowego można zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek skazania prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności (aresztu wojskowego) z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary. Tryb postępowania w sprawach zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej uregulowany został w przepisach rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 marca 2004 r. (Dz.U.Nr 50, poz. 483). Przepis § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nakłada na dowódcę jednostki obowiązek wystąpienia do organu zwalniającego o zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej, jednocześnie ust. 2 uprawnia dowódcę jednostki do wystąpienia do tegoż organu z wnioskiem o zatrzymanie żołnierza w dalszej służbie wojskowej. Jak wynika jednak z treści ust. 3 organ zwalniający nie ma obowiązku uwzględnienia wniosku dowódcy jednostki o zatrzymanie żołnierza w dalszej służbie wojskowej.
Skoro zatem wniosek o zatrzymanie żołnierza w służbie nie jest składany obligatoryjnie, jak również nie ma mocy wiążącej dla Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, należy stwierdzić, iż okoliczności związane z jego brakiem nie kształtują stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy. Niewyjaśnienie przez organ okoliczności związanych z brakiem wniosku o zatrzymanie żołnierza w służbie, jak również przyczyn niezłożenia takiego wniosku nie może być postrzegane w kategoriach naruszenia prawa i niewyjaśnienia stanu faktycznego. W konsekwencji, brak odniesienia się przez Sąd I instancji do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze i ustosunkowanie się jedynie do kwestii, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, nie może być traktowane w kategoriach naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponadto, autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji automatyzm stosowania art. 112 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, tj. wiązanie skazania prawomocnym wyrokiem z wypowiedzeniem stosunku służbowego bez uwzględnienia dotychczasowego nienagannego przebiegu służby skarżącego i okoliczności popełnienia czynu zabronionego. W ocenie jednak Naczelnego Sądu Administracyjnego już sam fakt skazania prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności (aresztu wojskowego) z warunkowym zawieszeniem jej wykonywania stanowi samodzielną (wystarczającą) przesłankę, dającą podstawę do zwolnienie żołnierza ze służby.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sad Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.