Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 24 marca 2006 r., sygn. akt II SA/Lu 907/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], z dnia [...], przyznającą A. J., E. J., Ł. J., K. J., A. J. oraz M. J. pomoc w postaci obiadów od dnia 4 lipca 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r.
Zgodnie z przepisem art. 48 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji w 2005 r. Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących" organ I instancji decyzją z dnia [...] nr [...] przyznał pomoc w postaci obiadów w okresie od dnia 4 lipca 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. A. J., E. J., Ł. J., K. J., A. J. oraz M. J. wskazując, że rodzina spełnia przesłanki uprawniające do objęcia powyższą formą pomocy.
W niniejszej decyzji pominięto pełnoletniego G. J. z uwagi na konieczność przeprowadzenia odrębnego postępowania zmierzającego do ustalenia osiąganych przez niego dochodów.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] oceniając, że organ I instancji właściwie przeprowadził postępowanie wyjaśniające i orzekł o przyznaniu pomocy rodzinie z wyłączeniem jednego z jej członków – G. J. pomimo złożonego przez A. J. wniosku obejmującego pomoc całej rodzinie.
Takie rozwiązanie umożliwiło wcześniejsze przyznanie pomocy członkom rodziny, co do których nie zachodziła potrzeba przeprowadzania dodatkowych ustaleń i podejmowania dodatkowych czynności. W sprawie tej konieczne było uzyskanie od G. J. oświadczenia o dochodach oraz wyjaśnienie nieścisłości pojawiających się w wywiadach środowiskowych, a związanych z podjętą przez niego pracą.
Należy pamiętać przy tym, że decyzja Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] nr [...] przyznająca G. J. pomoc w postaci obiadów od dnia 13 lipca 2005 r. do 31 sierpnia 2005 r. zapadła dnia 13 lipca 2005 r. czyli niezwłocznie po wyjaśnieniu wszystkich pojawiających się w sprawie wątpliwości.
W uzasadnieniu wyroku z dnia 24 marca 2006 r., sygn. akt II SA/Lu 907/05 Sąd wskazał, iż zasady przyznawania pomocy doraźnej lub okresowej w postaci gorącego posiłku zostały uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz.539 ze zm.) oraz w przepisach wykonawczych tj. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji w 2005 r. Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących" (Dz.U. Nr 236, poz.2363 ze zm.).
W myśl przepisu art. 2 ust. 1 cyt. ustawy – pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności (art. 7 ustawy). Ustawa przewiduje świadczenia pieniężne oraz świadczenia niepieniężne w tym m.in. posiłki (art. 36).
W ocenie Sądu tok postępowania przed organami I i II instancji nie narusza ani przepisów ustawy o pomocy społecznej ani też powołanego rozporządzenia. Ustalenie czy zaistniały przesłanki do przyznania pomocy w formie posiłków wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w szczególności zaś aktualizacji wywiadu środowiskowego i ustalenia aktualnej wysokości dochodów członków rodziny skarżącego. Pracownik socjalny miał prawo domagać się stosownie do przepisu art. 107 ust. 5 wspomnianej ustawy o pomocy społecznej, złożenia także przez G. J. oświadczenia o dochodach zwłaszcza, że istniały wątpliwości co do jego zatrudnienia w miesiącu czerwcu. Wydanie w związku z tym w późniejszym terminie odrębnej decyzji co do G. J. nie powoduje wadliwości decyzji z dnia [...], przyznającej pozostałym członkom rodziny skarżącego pomoc w postaci posiłków od dnia 4 lipca 2005 r., a zatem przed zakończeniem postępowania wyjaśniającego w stosunku do jednego z członków rodziny.
Wydanie wcześniejszej decyzji przez organ I instancji przyznającej pomoc A. J., E. J., Ł. J., K. J., A. J. oraz M. J. było przejawem chęci przyjścia rodzinie z pomocą.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 marca 2006 r. sygn. akt I SA/Lu 907/05 złożył w ustawowym terminie A. J. zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niezastosowanie § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji w 2005 r. Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących" (Dz.U. Nr 236, poz.2363 ze zm.) W uzasadnieniu wskazał, że nieprzyznanie wszystkim członkom rodziny J. pomocy w formie obiadów znacznie uszczupliły ich budżet domowy. Z tego też względu powinien mieć zastosowanie przepis § 3 wyżej cytowanego rozporządzenia przez zrekompensowanie A. J. powstałego w okresie od dnia 4 lipca 2005 r. do dnia 13 lipca 2005 r. uszczerbku w budżecie rodziny przez przyznanie stosownego zasiłku celowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Dokonując oceny zasadności wniesionej przez A. J. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 marca 2006 r., Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem skarżącego – uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego – wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie w skardze kasacyjnej wskazano na naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji w 2005 r. Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących" w związku z art. 2 ust. 1 i art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). W skardze kasacyjnej nie odwołano się do wyjściowych w tym przypadku regulacji z art. 174 pkt 1 p.p.s.a.
Jednakże oczywiste uchybienia formalne skargi kasacyjnej w ocenie sądu nie stanowiły przeszkody do jej rozpoznania.
Podstawy skargi kasacyjnej sprowadzają się w istocie do jednego zarzutu, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w zaskarżonym wyroku dokonał niewłaściwego zastosowania wyżej powołanego przepisu rozporządzenia w związku z przywołanymi przepisami ustawy o pomocy społecznej i mimo spełnienia warunków formalnych i merytorycznych przez A. J. pomoc w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłku dla członka jego rodziny tj. syna G. nie została zrealizowana, co spowodowało istotny uszczerbek w budżecie rodziny.
Powyższy zarzut jest nieuzasadniony.
Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Na podstawie delegacji ustawowej wynikającej z przepisu art. 24 wspomnianej ustawy Rada Ministrów wydała w dniu 19 października 2004 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków realizacji w 2005 r. Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących".
W myśl § 1 ust. 1 tego rozporządzenie w roku 2005 r. pomoc w formie posiłku ze szczególnym uwzględnieniem posiłku gorącego, może być przyznana bezpłatnie, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, wynoszącego 316 zł. Zgodnie z § 4 rozporządzenia wspomnianą pomoc przyznaje kierownik ośrodka pomocy społecznej w drodze decyzji administracyjnej w trybie określonym w ustawie o pomocy społecznej. Przy czym pomoc przyznawana jest na wniosek osoby zainteresowanej, rodziców dziecka, opiekunów prawnych, rodziców zastępczych, pracownika socjalnego lub innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej, przedstawiciela ustawowego lub rodziców zastępczych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie badając decyzję organu I jak i II instancji zasadnie uznał, iż nie naruszają one prawa. Organ I instancji rozpoznając wniosek A. J. o przyznanie jego rodzinie pomocy w formie "posiłku dla potrzebujących" (w szczególności dla samego wnioskodawcy, E. J., K. J., A. J., M. J. i G. J.) i wydając w tym przedmiocie dwie decyzje nie naruszył prawa. Decyzja z dnia [...]. nr [...] przyznająca pomoc A. J., E. J., Ł. J., K. J. i M. J. od dnia 4 lipca 2005 r. nie może zostać podważona tylko i wyłącznie z tego powodu, że w stosunku do G. J. nie przeprowadzono postępowania wyjaśniającego i nie uwzględniono go w decyzji łącznie z pozostałymi członkami rodziny.
Postępowanie w sprawie świadczeń z pomocy społecznej szczegółowo regulują przepisy rozdziału 7 ustawy o pomocy społecznej. Decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4). Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin (art. 107 ust. 1). Pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (art. 107 ust. 5). Działając więc w oparciu o przedstawione wyżej przepisy w dniu 28 czerwca 2005 r. dokonano aktualizacji wywiadu środowiskowego rodziny J. i odebrano od A., A. i E. J. oświadczenia o wyrażeniu zgody na korzystanie z programu oraz oświadczenia o wysokości dochodów. Tego rodzaju oświadczenia nie złożył G. J.. W jego sprawie pojawiły się również rozbieżności związane z wykonywaną przez niego pracą i osiąganymi przez niego dochodami. Po uzupełnieniu braków w postępowaniu wyjaśniającym również w sprawie G. J. zapadła decyzja z dnia 13 lipca 2007 r. o przyznaniu pomocy w formie posiłków.
Należy ponadto wskazać, że organ prawidłowo zastosował przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o pomocy społecznej oraz rozporządzenia z dnia 19 października 2004 r. "Posiłek dla potrzebujących" wydając odrębną decyzje wobec G. J.. Będąc bowiem osobą pełnoletnią, zainteresowaną otrzymaniem pomocy powinien sam wystąpić ze stosownym wnioskiem w myśl § 4 przytaczanego wyżej rozporządzenia.
Chybionym jest także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji § 3 rozporządzenia z dnia 19 października 2004 r. Należy podkreślić, że przepis ten nie został uregulowany jako rekompensata za nie przyznanie stronie pomocy w formie posiłku. Rozporządzenie niniejsze, co do zasady ukierunkowane jest na pomoc w formie gorącego posiłku osobom najbiedniejszym i najbardziej potrzebującym. Natomiast § 3 określający możliwość przyznania pomocy w formie zasiłku celowego jest wyjątkiem, który ma zastosowanie w sytuacji, gdy brak jest możliwości zapewnienia posiłku lub gdy przyznanie pomocy w formie posiłku byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną. Sąd I instancji prawidłowo więc ocenił, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodziły okoliczności w nim wskazane, tj. brak możliwości zapewnienia przez organ pomocy społecznej posiłku lub niecelowość przyznania pomocy w takiej formie.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem wbrew stanowisku skarżącego, sąd I instancji, przy rozpoznawaniu sprawy, nie naruszył przepisów prawa.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) orzekł jak w sentencji.