Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 4 listopada 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 52/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi E. S. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2013 r. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] w przedmiocie uznania przyznanych świadczeń za nienależnie pobrane.
Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzjami z dnia [...] marca 2013 r., nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] Prezydent Miasta K. orzekł uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń przyznanych E. S. w formie specjalnych zasiłków celowych na dofinansowanie do opłat za czynsz z terminem realizacji w lipcu 2006 r., w czerwcu 2006 r., w sierpniu 2006 r., w październiku 2006 r., w listopadzie 2006 r. i w grudniu 2006 r., w wysokościach po 100 zł każdy. Organ podkreślił że strona, ubiegając się o przyznanie jej świadczenia, zataiła przed pracownikiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej istotne okoliczności, dotyczące jej sytuacji majątkowej - za taką uznać należy okoliczność posiadania drugiego mieszkania - i w rezultacie pobrała nienależne świadczenie pomocowe. W aktach sprawy znajdują się pisemne oświadczenia strony, składane na przestrzeni kilkunastu lat, w których deklaruje ona, iż nie posiada żadnego majątku, a utrzymuje się wyłącznie z renty inwalidzkiej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji.
Tymczasem okoliczność, że jest ona właścicielką dwóch mieszkań bez wątpienia dyskwalifikowałby jej sytuację życiową jako szczególne uzasadniony przypadek. Gdyby Prezydent miał wiedzę o tym, że strona jest właścicielką dwóch mieszkań, nie przyznałyby jej świadczeń z pomocy społecznej, zwłaszcza, że przyznawane były na warunkach szczególnych, tj. pomimo przekroczenia kryterium dochodowego i przy przyjęciu sytuacji życiowej skarżącej jako przypadku szczególnie uzasadnionego.
Odwołania od powyższych decyzji wniosła E. S., jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzjami z dnia [...] września 2013 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji, podzielając stanowisko wyrażone przez Prezydenta Miasta K. W skardze na powyższe decyzje E S zarzuciła, że organ II instancji nieprawidłowo przyjął, iż jest ona właścicielką drugiego mieszkania przy ul. [...], bowiem, jak to już wielokrotnie podnosiła, mieszkanie to jest w rzeczywistości własnością przebywającej za granicą siostry. Skarżąca jedynie figuruje jako właścicielka w akcie notarialnym i wykonuje ewentualnie zlecone przez siostrę czynności związane z tym lokalem, polegające na płaceniu rachunków, wydaniu kluczy itp. Skarżąca podkreśliła też, że wszystkie opłaty regulowane są za powyższy lokal ze środków finansowych jej siostry, ona sam zaś nigdy nie ponosiła żadnych ciężarów związanych z jego utrzymaniem, nie uzyskiwała też jakichkolwiek z niego korzyści. Jedyną korzyścią, jaką miała z w/w lokalu była możliwość (za zgodą siostry) "pomieszkiwania" w nim w okresach zimowych.
Odpowiadając na skargi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], wniosło o ich oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, iż wszystkie skargi, ze względu na stan faktyczny i istotę spornych zagadnień prawnych, pozostawały ze sobą w związku. Wobec tego, istniały podstawy do połączenia ich do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Rozpoznając skargi Sąd wskazał: We wnioskach o udzielenie świadczeń z pomocy społecznej oraz w okresie korzystania z tej pomocy skarżąca nie zgłosiła, iż jest właścicielem drugiego mieszkania znajdującego się w K. przy ul. [...]. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że w toku postępowań skarżąca była pouczana przez organ o obowiązkach wynikających z art. 109 i art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej.
Tym samym organy zasadnie przyjęły, że składając kolejne wnioski o przyznanie świadczeń, skarżąca powinna była ujawnić, że jest właścicielem mieszkania przy ul. [...] bowiem fakt ten miał istotny wpływ na ocenę jej sytuacji majątkowej, a tym samym zasadność przyznania wnioskowanych przez nią świadczeń. Ponadto niezasadny był zarzut, iż organ nie wziął pod uwagę oświadczeń skarżącej, że przedmiotowe mieszkanie nie należy do niej tylko do siostry. Wbrew twierdzeniom skarżącej organy wzięły pod uwagę jej argumentację w tym zakresie, wyjaśnieniom tym nie dały jednak wiary.
Nadto na rozprawie w dniu 4 listopada 2014 r. skarżąca najpierw oświadczyła, że została wyrzucona przez administratora z kamienicy przy ul. [...], a następnie oświadczyła, że mieszkanie przy ul. [...] zostało sprzedane, a skarżąca mieszka u znajomych. Skarżąca ujawniła też, że zakupiła nowe mieszkanie na ul. [...], na swoje nazwisko, za pieniądze pochodzące ze sprzedaży mieszkania na ul. [...]. Dodatkowo do zakupu mieszkania dołożyła się siostra ok. 10.000 EURO oraz 70.000 zł, które otrzymała od administratora kamienicy na ul. [...] tytułem odstępnego. Stanowi to potwierdzenie, że mieszkanie przy ul. [...] stanowiło własność skarżącej. Odnośnie zarzutu, że organy błędnie ustaliły jakoby skarżąca była właścicielem dwóch mieszkań, ponieważ nie jest ona właścicielem zamieszkiwanego przez nią mieszkania przy ul. [...] w K., stwierdzić należy, że okoliczność ta nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.
Mieszkanie przy ul. [...] zaspokajało bowiem potrzeby mieszkaniowe skarżącej niezależnie od tytułu prawnego jaki posiadała do tego mieszkania. Istotne natomiast dla treści rozstrzygnięć w przedmiocie uznania świadczeń za nienależnie pobrane jest to, że skarżąca zataiła fakt, że jest właścicielem drugiego mieszkania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła E. S., prawidłowo reprezentowana, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wyrokowi zarzucono naruszenie
1. art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą przyjęciem, iż w stosunku do skarżącej nie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek powodujący przyznanie jej specjalnego zasiłku celowego; art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwie zastosowanie skutkujące przyjęciem, iż pobrane przez skarżąca świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego stanowią nienależnie pobrane świadczenia;
2. art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że skarżąca miała obowiązek informowania organu, o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej, podczas gdy od dnia przyznania świadczenia sytuacja materialna czy osobista skarżącej była niezmienna.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej jako "ppsa", stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 ppsa, należało zatem odnieść się do zasadniczych zarzutów stanowiących istotę podstaw kasacji.
Oceniając zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za nieusprawiedliwione.
Postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia jest postępowaniem związanym z postępowaniem w przedmiocie przyznania świadczenia z pomocy społecznej, w tym sensie, że jest konsekwencją uznania, że wypłacone świadczenie zostało nienależnie pobrane. Badaniu w postępowaniu związanym z ustaleniem czy wypłacone świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym, w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163, ze zm.) podlega fakt wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, jego wypłaty, wysokości oraz dowody pozwalające na uznanie bądź nie, że strona postępowania poinformowana była o okolicznościach, których wystąpienie spowoduje uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Stosownie powołanego przepisu świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne, uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.
Ustawowa definicja świadczenia nienależnie pobranego obejmuje zatem dwie sytuacje faktyczne występujące w alternatywie rozłącznej, które związane są z przedstawieniem przez stronę nieprawdziwych informacji lub niepoinformowaniem o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie powiadomiła organu pomocy społecznej o tym, iż jest właścicielem mieszkania przy ul. [...]. Fakt ten bez wątpienia miał wpływ na ocenę spełniania przez skarżącą przesłanek do przyznania jej świadczeń w formie zasiłków celowych specjalnych na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zarówno organy, jak i Sąd I instancji prawidłowo przyjęły, iż zatajenie tej informacji prowadziło do wadliwej oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, a co za tym idzie niesłusznie uznano, iż w sprawie występuje szczególne uzasadniony przypadek, o jakim mowa w powołanym przepisie, uzasadniający przyznanie skarżącej świadczenia.
To z kolei prowadzi do konstatacji, iż organy, a po nich Wojewódzki Sąd Administracyjny, słusznie przyjęły, że w sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, a uznanie przyznanych skarżącej świadczeń za nienależnie pobrane było prawidłowe, z uwagi na przyznanie ich na podstawie nieprawdziwych danych. Prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął także, iż organy zasadnie nie dały wiary twierdzeniom skarżącej o tym, jakoby mieszkanie przy ul. [...] nie było w żadnym razie jej własnością, lecz należało do jej siostry. Twierdzeniom tym przeczy fakt, że środki uzyskane ze sprzedaży tego lokalu skarżąca przeznaczyła na zakup kolejnego mieszkania, przy ul. [...]. W tej sytuacji przyjąć należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w żadnym razie nie naruszył ani art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, ani jej art. 6 pkt 16. Zasadnie bowiem Sąd stwierdził, że w sprawie zachodziły przesłanki uznania przyznanych skarżącej świadczeń za nienależnie pobrane, bowiem nie spełniała ona przesłanek do przyznania jej specjalnych zasiłków celowych, a uzyskanie tych świadczeń nastąpiło wskutek zatajenia okoliczności mających zasadnicze znaczenie dla sprawy.
Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 109 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Skarżąca, informowana wielokrotnie o skutkach nieujawnieni istotnych informacji, w żadnym ze składanych przez siebie wniosków ani nie ujawniła faktu posiadania drugiego mieszkania – pomimo zamieszkiwania w lokalu w pełni zaspokajającym jej potrzeby – ani nie wykazała, iż w toku postępowania zbyła mieszkanie przy ul. [...], a środki uzyskane z tego tytułu przeznaczyła na zakup kolejnego mieszkania (przy czym na rozprawie przed Sądem I instancji skarżąca ujawniła także, iż uzyskała znaczną kwotę od właściciela kamienicy przy ul. [...], w ramach "odstępnego" za zwalniany przez nią lokal).
Wszystkie powyższe okoliczności w sposób oczywisty wskazują na fakt, iż E. S. w żaden sposób nie informowała organów pomocowych o zmianach zachodzących w jej sytuacji, zatajając przy tym okoliczności, które miały nie tylko istotne, ale wręcz podstawowe znaczenie dla oceny przesłanek przyznania jej świadczeń z pomocy społecznej. Ocena, jakiej dokonał w tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny, była w pełni prawidłowa.
Mając na uwadze powyższe i uznając zaskarżony wyrok za zgodny z prawem, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.