Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 877/19

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 listopada 2018 r., I SA/Wa 849/18, oddalił skargę W. K., S. K., B. K., R. K., S. K., I. G., R. L., S. G., E. R., M. R., G. L., J. G., M. G. i M. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2018 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z [...] listopada 2016 r. Wojewoda [...] (dalej: Wojewoda) umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] października 1956 r. nr [...] (dalej: orzeczenie PPRN z 1956 r. lub orzeczenie z [...] października 1956 r.), przejmującego na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie położone we wsi Ł., w części będącej w dacie przejęcia własnością P. K., a wydanego na podstawie przepisów dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339; dalej: dekret z 1949 r.) oraz na podstawie przepisów dekretu z 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. Nr 59, poz. 318: dalej: dekret z 1947 r.).

Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: Minister) z [...] marca 2018 r. W uzasadnieniu Minister wyjaśnił, że zgodnie z poczynionymi ustaleniami, nieruchomości objęte wykazem hipotecznym Lwh [...] gm. kat. Ł., parcele katastralne pgr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] stanowiły własność P. K. Prawo własności tej nieruchomości intabulowano na jego rzecz na podstawie orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w K. z [...] lutego 1936 r. oraz art. 45 ustawy z 31 lipca 1923 r. (Dz. U. R. P. Nr 92, poz. 833 z 1927 r.) i ustawy z 17 marca 1932 r. (Dz. U. R. P. Nr 38, poz. 392 z 1932 r.). Na mocy orzeczenia PPRN z 1956 r. na własność Skarbu Państwa przejęto grunty i zagrody pozostałe po osobach przesiedlonych do ZSRR oraz grunty nieznajdujące się w faktycznym władaniu właścicieli przesiedlonych na tzw. Ziemie Zachodnie lub niewiadomych z miejsca pobytu, położone we wsi Ł., gromada Ł., powiat G. o ogólnym obszarze 933 ha, wskazane według "ogólnego i powierzchniowego określenia tych gruntów".

Natomiast według szczegółowego oznaczenia wskazano osoby, których zagrody zostały opuszczone i niezajęte w związku z akcją przesiedleńczą do ZSRR oraz na Ziemie Zachodnie. Organ wydający to orzeczenie wymienił nazwiska osób, których nieruchomości zostały przejęte. W wykazie tym brak jest nazwiska P.. Nadto Minister podał, że Sąd Rejonowy w Gorlicach w wyroku z 30 grudnia 2014 r. sygn. akt IC 398/13, zapadłym w wyniku rozpoznania powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, wskazał, że treść wpisu prawa własności w KW nr [...] odnośnie działek nr: [...], [...], [...], [...] jest niezgodna ze stanem prawnym tych nieruchomości. Wpis prawa własności i władanie tymi nieruchomościami wchodzącymi w skład działek nr: [...] [...], [...], [...] Skarb Państwa uzyskał na podstawie orzeczenia PPRN z 1956 r., wydanego na podstawie art. 3 dekretu z 1947 r. oraz art. 3 dekretu z 1949 r. Nastąpiło to jednak bez podstawy prawnej, bowiem powołane wyżej orzeczenie nie wymienia gruntów należących do P. K. Nie ma przy tym znaczenia, czy osoby te objęte były akcją przesiedleńczą na ziemie zachodnie, czy do Z.S.R.R.

Zawładnięcie przez Państwo nieruchomościami będącymi przedmiotem postępowania, należącymi do poprzednika powodów nastąpiło zatem bez podstawy prawnej i stanowiło wykorzystanie władczej pozycji Państwa. W odniesieniu zatem do działek stanowiących przedmiot postępowania, z uwagi na fakt nieobjęcia orzeczeniem PPRN gruntów należących w dacie przejęcia do P. K., Skarb Państwa nie mógł skutecznie powoływać się na prawo własności. W nawiązaniu do tego wyroku Minister podał, że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Uprawomocnienie się orzeczenia wywołuje skutek w postaci związania tym rozstrzygnięciem podmiotów określonych w ustawie. Związanie to oznacza, że przy dokonywaniu czynności z zakresu swojego działania organy te zobligowane są brać pod uwagę fakt wydania danego orzeczenia, którego nie mogą zmieniać, ani uchylać, a w przypadku sądów związanie oznacza zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzoną kwestią, a nawet niedopuszczalność prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego.

Co do zasady moc wiążąca wyroku dotyczy związania jego treścią, nie zaś uzasadnieniem, jednak na podstawie brzmienia samej tylko sentencji wyroku nie sposób jest zidentyfikować nie tylko stosunku prawnego, z którego wynikało rozstrzygnięte nim roszczenie, ale także wszystkich charakterystycznych dla niego aspektów, różniących go od innych stosunków tego samego rodzaju. W związku z tym, że w odniesieniu do: działki nr [...] o pow. 2,0878 ha, która powstała z podziału działki nr [...], odpowiadającej pgr [...], [...], objętych Lwh [...], działki nr [...] o pow. 2,04, powstałej z podziału działki nr [...], odpowiadającej pgr [...], [...], objętych Lwh [...], działki nr [...] o pow. 1,45 ha, powstałej z podziału działki nr [...], odpowiadającej pgr [...], objętej Lwh [...] oraz działki nr [...] o pow. 0,16 ha, powstałej z podziału działki nr [...], która powstała z podziału działki nr [...], odpowiadającej pgr [...], objętej Lwh [...], zapadł prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Gorlicach z 30 grudnia 2014 r., to zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., organy administracji publicznej rozpatrujące analizowaną sprawę są nim związane.

Wobec tego Minister uznał, że grunty położone w miejscowości Ł., stanowiące dawną własność P. K. nie zostały przejęte na mocy orzeczenia PPRN. Sąd Rejonowy w Gorlicach orzekł, że nieruchomości objęte wyrokiem, należące do ww. nie zostały przejęte na podstawie orzeczenia PPRN. Wyrok ten nie obejmuje wprawdzie wszystkich nieruchomości stanowiących własność ww., jednakże wobec identycznego stanu faktycznego nie można w postępowaniu nieważnościowym zaprezentować oceny prawnej zupełnie różnej od tej, która wynika z powyższego wyroku. W aktach sprawy brak jest dowodów świadczących o tym, że niektóre grunty zostały przejęte na podstawie wspomnianego orzeczenia.

W związku z tym Minister stwierdził, że pozostałe nieruchomości (nieobjęte wyrokiem) należące do P. K. również nie zostały przejęte na mocy orzeczenia PPRN. Minister podkreślił także, że przepisy ustawy o zmianie ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z 5 czerwca 2014 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 897) oraz rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z 8 lipca 2014 r. w sprawie sposobu i trybu uwierzytelniania przez organy Służby Geodezyjnej i Kartograficznej dokumentów na potrzeby postępowań administracyjnych, sądowych lub czynności cywilnoprawnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 914), ustanawiające obowiązek uwierzytelnienia dokumentów sporządzonych przez wykonawców prac geodezyjnych potwierdzających przyjęcie ich do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, na potrzeby toczących się postępowań administracyjnych weszły w życie 12 lipca 2014 r. Tymczasem nadesłana do akt sprawy dokumentacja geodezyjna została sporządzona przez geodetę uprawnionego K. D. 9 listopada 2012 r. W związku z tym w dacie sporządzenia omawianej dokumentacji nie obowiązywały przepisy dotyczące opatrzenia wspomnianych dokumentów odpowiednimi klauzulami urzędowymi, potwierdzającymi przyjęcie ich do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego.

Minister wyjaśnił, że przedłożona dokumentacja geodezyjna, sporządzona przez ww. geodetę uprawnionego może stanowić dowód w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Jednakże okoliczność nieuwzględnienia wspomnianej dokumentacji geodezyjnej w postępowaniu administracyjnym nie miała wpływu na wynik postępowania. Minister podniósł również, że decyzją z [...] lutego 2016 r. organ odwoławczy wprawdzie uchylił zaskarżoną decyzję z [...] lutego 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewodzie, a także wskazał jakie okoliczności trzeba wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, jednakże organ odwoławczy nie dysponował wówczas wiążącym go prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Gorlicach z 30 grudnia 2014 r., który przesądził o tym, że nieruchomości stanowiące własność P. K. nie zostały przejęte na mocy orzeczenia PPRN. W tej sytuacji Wojewoda zasadnie przyjął, że spadkobiercom ww. nie przysługuje legitymacja prawna do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN i umorzył wszczęte postępowanie.

Organ I instancji szczegółowo przeanalizował zgromadzony materiał dowodowy, czemu dał wyraz w logicznym i prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu. Reasumując Minister stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie powinien mieć art. 105 k.p.a., gdyż następcom prawnym P. K. nie przysługuje interes prawny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1956 r., albowiem na mocy wspomnianego orzeczenia nie zostały przejęte nieruchomości stanowiące własność ich poprzednika prawnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. K., S. K., B. K., R. K., S. K., I. G., R. L., S. G., E. R., G. L., J. G., M. G., M. G. i M. R. (dalej: skarżący) zarzucili naruszenie:

1. 1) art. 28 w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. przez błędnie uznanie, że:
2. a) skarżący będący następcami prawnymi P. K. pozbawionego własności przedmiotowej nieruchomości na podstawie orzeczenia PPRN z 1956 r., nie posiadają interesu prawnego i uprawnień strony w postępowaniu administracyjnym, dotyczącym stwierdzenia nieważności tego orzeczenia, w części będącej w dacie przejęcia własnością ww.,
3. b) organ I instancji prawidłowo ustalił, że skoro poprzednik prawny skarżących nie został wymieniony z imienia i nazwiska w orzeczeniu z 1956 r., to nie był stroną postępowania administracyjnego, w którym wydano to orzeczenie, w sytuacji gdy pomimo niewymienienia poprzednika prawnego skarżących z imienia i nazwiska w tym orzeczeniu, był on adresatem tego orzeczenia i odnosiło ono bezpośredni skutek do jego praw i obowiązków, z uwagi na fakt pozbawienia go tym orzeczeniem prawa własności przedmiotowych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa;
4. 2) art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 k.p.a. przez:
5. a) bezzasadne stwierdzenie, że niewzięcie przez Wojewodę pod uwagę dokumentacji geodezyjnej, sporządzonej przez geodetę uprawnionego nie miało wpływu na wynik sprawy, w sytuacji gdy z przedłożonej dokumentacji geodezyjnej jednoznacznie wynikała podstawa przejęcia przedmiotowych nieruchomości poprzednika prawnego skarżących na rzecz Skarbu Państwa właśnie na podstawie orzeczenia z 1956 r.,
6. b) błędne przyjęcie, że skarżący nie udowodnili tego, że posiadają przymiot strony postępowania, w rozumieniu art. 28 k.p.a., w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1956 r.,
7. c) oparcie zaskarżonej decyzji wyłącznie na motywach zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu Rejonowego w Gorlicach Wydział I Cywilny z 30 grudnia 2014 r., z których ma wynikać, że należące do poprzednika prawnego skarżących przedmiotowe nieruchomości nie zostały przejęte na własność Skarbu Państwa kwestionowanym orzeczeniem z 1956 r.,
8. d) błędne uznanie, że organ administracji związany jest, na podstawie art. 365 § 1 k.p.c., motywami zawartymi w uzasadnieniu prawomocnego wyroku sądu powszechnego, z których ma wynikać, że należące do poprzednika prawnego skarżących przedmiotowe nieruchomości nie zostały przejęte na własność Skarbu Państwa kwestionowanym orzeczeniem z 1956 r.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie.

Uzasadniając oddalenie skargi Sąd I instancji wskazał, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji może wszcząć tylko osoba, która legitymuje się interesem prawnym w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji. Zgodnie bowiem z art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stroną zaś – według art. 28 k.p.a. – jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny do bycia stroną postępowania, umożliwiający skuteczne zainicjowanie postępowania nieważnościowego musi być aktualny i zindywidualizowany na gruncie konkretnej sprawy administracyjnej. Istoty interesu prawnego należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw, czy obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem.

W konsekwencji stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz także każdy podmiot, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności tej decyzji.

Zdaniem Sądu I instancji skarżący nie spełniają wskazanych wyżej kryteriów do zakwalifikowania ich jako strony postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN z 1956 r., przejmującego na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowe nieruchomości ziemskie, w części będącej w dacie przejęcia własnością ich poprzednika prawnego.

Sąd I instancji podał, że jak wynika z treści kwestionowanego orzeczenia, jego podstawę prawną stanowiły przepisy dekretu z 1947 r. oraz przepisy dekretu z 1949 r. Skoro w trybie tych dekretów o przejęciu nieruchomości na własność Państwa orzekały organy administracji (art. 3 ust. 1 dekretu z 1947 r. i art. 3 dekretu z 1949 r.), to stronami postępowania są właściciele przejętych nieruchomości, wskazani w kwestionowanym orzeczeniu, bądź ich aktualni spadkobiercy. Z treści kwestionowanego orzeczenia z 1956 r. wynika, że jego osnowa nie obejmuje poprzednika prawnego skarżących (zmarłego w 1961 r.) i przejmowanego mienia nieruchomego, które stanowiło jego własność, zapisanego w Lwh [...] gminy katastralnej Ł. Wobec tego nie był on stroną postępowania administracyjnego (zwykłego), w którym PPRN orzekło o przejęciu jego nieruchomości. W osnowie tego orzeczenia nie orzeczono o przejęciu praw P. K. Orzeczenia tego nie skierowano do ww. jako jego adresata.

Skoro rozstrzygnięcie zawarte w orzeczeniu z 1956 r. nie dotyczyło poprzednika prawnego skarżących i jego mienia, to także skutki tego orzeczenia nie mogły dotyczyć jego i jego spadkobierców. Zdaniem Sądu I instancji zasadnie zatem Minister umorzył postępowanie nieważnościowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., skoro kwestionowane orzeczenie nie odnosiło się do praw P. K. i w związku z tym jego spadkobiercy nie mieli interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 k.p.a., do skutecznego zainicjowania tego rodzaju postępowania nadzwyczajnego.

Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie interes prawny skarżących, czy też interes prawny ich poprzednika prawnego nie istniał na poziomie postępowania administracyjnego, zakończonego orzeczeniem z 1956 r. Interes prawny skarżących ujawnił się dopiero na płaszczyźnie postępowania prowadzonego przez sąd wieczystoksięgowy. Orzeczenie z 1956 r. zostało wykorzystane przez ówczesną władzę na etapie postępowania wieczystoksięgowego w szerszym zakresie, niż dotyczyła tego osnowa tego orzeczenia. Orzeczenie to wykorzystano jako materialną podstawę wpisu Skarbu Państwa, w miejsce P. K., do księgi wieczystej, prowadzonej dla nieruchomości objętej Lwh [...].

Sąd Rejonowy w Gorlicach w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z 30 grudnia 2014 r. sygn. akt IC 398/13 wskazał, że ww. został pozbawiony własności swych parcel gruntowych, ponieważ jego grunt został przekazany na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o orzeczenie z 1956 r., pomimo, że ww. i jego parcele gruntowe nie były wymienione w tymże orzeczeniu. Sąd powszechny w uzasadnieniu wyroku wyraźnie wskazał, że to nie orzeczenie z 1956 r., a wpis na jego podstawie prawa własności do księgi wieczystej i zawładnięcie nieruchomościami ww. przez Skarb Państwa nastąpiły bez podstawy prawnej i zdarzenia te należało ocenić jako wykorzystanie władczej pozycji Państwa.

Sąd I instancji zwrócił również uwagę, że problem interesu prawnego w postępowaniu nieważnościowym spadkobierców osób niewymienionych w przedmiotowym orzeczeniu z 1956 r. dotyczącym wsi Ł. został już zidentyfikowany i oceniony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, czego dowodzi wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 marca 2018 r., I OSK 1075/16, w którym NSA uznał za zasadny pogląd o podstawach do zastosowania przez organ nadzoru art. 105 § 1 k.p.a. wobec stwierdzenia w postępowaniu nieważnościowym braku interesu prawnego tego rodzaju osób i braku możliwości prowadzenia postępowania nieważnościowego, co do istoty sprawy. Pogląd ten podzielił też WSA w Warszawie w wyroku z 23 maja 2016 r., I SA/Wa 375/16.

W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżyli wyrok Sądu I instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania zgodnie z przedłożonym spisem kosztów, a w razie jego braku według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący kasacyjnie zrzekli się przy tym przeprowadzenia rozprawy.

Sądowi I instancji zarzucono naruszenie:

1. 1. prawa materialnego w postaci:
2. a) art. 28 k.p.a. przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie tego przepisu na skutek przyjęcia, że skarżący będący następcami prawnymi P. K. pozbawionego własności przedmiotowej nieruchomości na podstawie orzeczenia PPRN z 1956 r. nie posiadają interesu prawnego i uprawnień strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym stwierdzenia nieważności wskazanego orzeczenia PPRN z 1956 r., w części będącej w dacie przejęcia własnością ww., gdyż nie został wymieniony wprost z imienia i nazwiska w orzeczeniu PPRN z 1956 r., a orzeczenie PPRN z 1956 r. zawiera katalog zamknięty osób wymienionych z imienia i nazwiska, których pozbawiono własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa rzeczonym orzeczeniem,
3. b) art. 105 § 1 k.p.a. przez jego zastosowanie na skutek błędnego przyjęcia, że w niniejszej sprawie zachodziły podstawy do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, skoro skarżący będący następcami prawnymi P. K. jako osoby nieuprawnione domagały się wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia PPRN z 1956 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich w miejscowości Ł., w tym zdaniem skarżących, należących do ich poprzednika prawnego,
4. 2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy przez:
5. a) niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. polegającą na nieuzasadnionym oddaleniu skargi na zaskarżoną decyzję, pomimo tego, że przedmiotowa decyzja narusza art. 28 k.p.a. oraz art. 77 i 80 k.p.a.,
6. b) naruszenie art. 1 § 1 i 2 Prawo o ustroju sądów administracyjnych, na skutek uchylenia się od kontroli zaskarżonej decyzji i oparcie się wyłącznie na motywach zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu Rejonowego w Gorlicach Wydział I Cywilny z 30 grudnia 2014 r., sygn. akt I C 398/13, z których ma wynikać, że przedmiotowe nieruchomości należące do P. K. nie zostały przejęte na własność Skarbu Państwa kwestionowanym orzeczeniem PPRN z 1956 r.,
7. c) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, a przede wszystkim do zarzutów dotyczących błędnych ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracji publicznej w zakresie tego, że przedmiotowe nieruchomości należące do P. K. zostały przejęte orzeczeniem PPRN z 1956 r. pomimo tego, że nie został on z imienia i nazwiska wymieniony w tym orzeczeniu, co wprost wynika z dowodów z dokumentów przedłożonych do akt sprawy przez skarżących,
8. d) uznanie, że sąd administracyjny związany jest na podstawie art 365 § 1 k.p.a. motywami zawartymi w uzasadnieniu prawomocnego wyroku sądu powszechnego, z których ma wynikać, że przedmiotowe nieruchomości należące do P. K. nie zostały przejęte na własność Skarbu Państwa kwestionowanym orzeczeniem PPRN z 1956 r.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy przez organy administracji publicznej wynika wprost, że przedmiotowe nieruchomości poprzednika prawnego skarżących zostały przejęte na własność Skarbu Państwa orzeczeniem PPRN z 1956 r., pomimo tego, że nie został on wymieniony z imienia i nazwiska w skarżonym orzeczeniu. Sąd I instancji nie odniósł się przy tym w żaden sposób do tych dowodów z dokumentów, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że organy administracji publicznej prawidłowo uznały, że decydujące znaczenie w sprawie ma dokument pierwotny, tj. orzeczenie PPRN z 1956 r. oraz ustalenia zawarte w prawomocnym wyroku Sądu Rejonowego w Gorlicach. Jednakże ustalenie takie pozostaje w jawnej sprzeczności z treścią dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, z których jednoznacznie wynika, że nieruchomości należące w przeszłości do poprzednika prawnego skarżących zostały przejęte na własność Skarbu Państwa kwestionowanym orzeczeniem. Skarżący kasacyjnie podali, że nieruchomości, które uprzednio stanowiły własność P. K., a po przejęciu ich na własność Skarbu Państwa orzeczeniem PPRN z 1956 r. zmieniły oznaczenie, są następujące:

1. 1. działka nr [...] (powstała z części dawnej parceli gruntowej [...], [...] i [...] objętej Lwh [...] stanowiącej własność P. K.) – wpis prawa własności tej działki nastąpił na rzecz S. M. na podstawie orzeczenia PPRN w G. z [...] października 1956 r. znak: [...] i dokumentu nadania ziemi nr [...]. Działkę tę na podstawie umowy sprzedaży nr rep. [...] przeniesiono do księgi wieczystej nr KW [...] i wpisano na rzecz Z. i S.S.;
2. 2. działka nr [...] (powstała z części dawnej parceli gruntowej [...], [...] i [...], objętej Lwh [...] stanowiącej własność P. K.) – wpis prawa własności tej działki nastąpił na rzecz S. M. na podstawie orzeczenia PPRN z 1956 r. znak: [...] i dokumentu nadania ziemi nr [...]. Działkę tę na podstawie umowy sprzedaży nr rep. [...] przeniesiono do księgi wieczystej nr KW [...] na nazwisko J. i M. C. i następnie na podstawie umowy darowizny nr rep [...] działkę otrzymali S. i A. K.;
3. 3. działka nr [...] (powstała z części dawnej parceli gruntowej [...], [...] i [...] objętej Lwh [...] stanowiącej własność P. K.) – wpis prawa własności tej działki nastąpił na rzecz S. M. na podstawie orzeczenia PPRN z 1956 r. znak: [...] i dokumentu nadania ziemi nr [...]. Działkę tę na podstawie umowy darowizny nr rep. [...] otrzymał Z. M.
4. 4. działka nt [...] (powstała z dawnej parceli gruntowej [...] objętej Lwh [...] stanowiącej własność P. K.) – wpis prawa własności tej działki nastąpił na rzecz J. W. na podstawie orzeczenia PPRN z 1956 r., znak: [...] i dokumentu nadania ziemi nr [...]. Działkę tę na podstawie umowy sprzedaży nr rep. [...] wpisano na rzecz M. i M. Ł., a następnie na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego nr rep. [...] otrzymał J. Ł.,
5. 5. działka nr [...] (powstała z części dawnej parceli gruntowej [...], [...] i [...] objętej Lwh [...] stanowiącej własność P. K.) – wpis prawa własności tej działki nastąpił na rzecz J. G. na podstawie orzeczenia PPRN z 1956 r.. znak: [...] i dokumentu nadania ziemi nr [...]. Działkę tę na podstawie umowy darowizny nr rep. [...] wpisano na rzecz W. i K. G., a następnie na podstawie umowy sprzedaży nr rep. [...] działkę przeniesiono do KW [...] na nazwisko S. i E. R., a następnie na podstawie umowy darowizny nr rep. [...] działkę otrzymał na własność M. R.,
6. 6. działka nr [...] (powstała z części dawnej parceli gruntowej [...] objętej Lwh [...] stanowiącej własność P. K.) – wpis prawa własności tej działki nastąpił na rzecz J. G. na podstawie orzeczenia PPRN z 1956 r., znak: [...] i dokumentu nadania ziemi nr [...]. Działkę tę na podstawie umowy darowizny nr rep. [...] wpisano na rzecz W. i K. G., a następnie na podstawie umowy darowizny nr rep. [...] działkę przeniesiono do KW [...] i wpisano na rzecz E. G.,
7. 7. działka nr [...] (powstała z części dawnej parceli gruntowej [...] objętej Lwh [...] stanowiącej własność P. K.) – wpis prawa własności tej działki nastąpił na rzecz J. G. na podstawie orzeczenia PPRN z 1956 r., znak: [...] i dokumentu nadania ziemi nr [...]. Działkę tę na podstawie umowy darowizny nr rep. [...] wpisano na rzecz W. i K. G., a następnie na podstawie umowy darowizny nr rep [...] działkę przeniesiono do KW [...] i wpisano na rzecz K. G.,
8. 8. działka nr [...] (powstała z części dawnej parceli gruntowej [...] objętej Lwh [...] stanowiącej własność P. K.) – wpis prawa własności tej działki nastąpił na rzecz P. i M. S. na podstawie orzeczenia PPRN z 1956 r., znak: [...]. Działka ta powstała z podziału działki nr [...] i na podstawie umowy sprzedaży nr rep. [...] została wpisana na rzecz S. i L. K.,
9. 9. działka nr [...] (powstała z części dawnej parceli gruntowej [...] objętej Lwh [...] stanowiącej własność P. K.) – wpis prawa własności tej działki nastąpił na rzecz P. i M. S. na podstawie orzeczenia PPRN z 1956 r., znak: [...]. Na podstawie aktu własności ziemi nr [...] działkę tę przeniesiono do KW [...] i wpisano na rzecz S. G. Z przedstawionych okoliczności, które wskazano na podstawie dowodów z dokumentów zawartych w aktach postępowania prowadzonego przez organy administracji publicznej, bezsprzecznie wynika, że należące w przeszłości do poprzednika prawnego skarżącego nieruchomości objęte Lwh [...] przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie właśnie orzeczenia PPRN z 1956 r., pomimo tego, że nie został on wymieniony z imienia i nazwiska w tym orzeczeniu. W przywołanych księgach wieczystych wprost bowiem powołano się na podstawę wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa bądź osób fizycznych (otrzymujących te nieruchomości aktami nadania ziemi) właśnie na orzeczenie z 1956 r., a więc orzeczenie PPRN z 1956 r., znak: [...]. Zdaniem skarżących kasacyjnie Sąd I instancji zaniechał odniesienia się w zaskarżonym wyroku do zarzutów skarżących, że organy administracji publicznej pomimo, iż były do tego zobowiązane, nie przeprowadziły w całości postępowania dowodowego, a także nie odniosły się do wszystkich dowodów z dokumentów przedłożonych przez skarżących do akt sprawy. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wprost wynika, że organy administracji publicznej zaniechały przeprowadzenia dowodu z badania pierwotnych ksiąg wieczystych wskazanych w pismach skarżących (tj. dowodów z dokumentów znajdujących się we wskazanej księdze wieczystej nr KW [...]), która to księga została założona jako pierwsza m.in. na podstawie kwestionowanego orzeczenia PPRN z 1956 r. Postępowanie organu administracji było niezrozumiałe dla skarżących, a tym bardziej niezrozumiała jest postawa Sądu I instancji, który zaniechał odniesienia się w zaskarżonym wyroku do okoliczności związanych z zaniechaniami organów administracji prowadzących postępowanie. Jednakże z przeprowadzonych częściowo dowodów, w których wskazano nieruchomości należące uprzednio do P. K. wynika, że nieruchomości te zostały przejęte orzeczeniem PPRN z 1956 r., a więc odmiennie niż twierdzi Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Sąd I instancji błędnie przyjął za organami administracji publicznej, że w sytuacji gdy P. K. nie został wymieniony wprost z imienia i nazwiska w orzeczeniu PPRN z 1956 r., to tym samym organ rozpoznający sprawę nie jest władny domniemywać, że tym orzeczeniem zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości należące do niego. Skarżący wskazali we wniosku, a następnie przedstawili stosowne dowody świadczące o tym, że pomimo niewymienienia ich poprzednika prawnego w orzeczeniu PPRN, przedmiotowe nieruchomości zostały przejęte przez Skarb Państwa właśnie na podstawie tego orzeczenia. Skarżący przedstawili stosowną dokumentację geodezyjną oraz dokumentację własnościową wykazującą jakie nieruchomości były własnością P. K. i to, że te nieruchomości zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia PPRN. Jednakże Sąd I instancji wbrew zgromadzonym w sprawie dowodom (chociaż niepełnym) i dokonanym ustaleniom przyjął błędnie za organami, za nieudowodnione to, że poprzednik prawny skarżących utracił własność przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia PPRN z 1956 r. Zarówno Sad I instancji w wyroku jak i organy w swych decyzjach nie odnieśli się w ogóle do dokumentu w postaci "Badanie hipoteki – do wykazu zmian gruntowych dla Lwh [...] Ł." sporządzonego w dniu 3 października 2014 r. przez uprawnionego geodetę oraz do wnioskowanych przez skarżących dowodów do przeprowadzenia z dokumentów znajdujących się w księgach wieczystych, z którego to wprost wynika, że przedmiotowe nieruchomości poprzednika prawnego skarżącego zostały przejęte na podstawie orzeczenia PPRN z 1956 r. Sąd I instancji winien wyjaśnić dlaczego nie dał wiary temu dokumentowi i w całości pominął te okoliczności. Najistotniejszym zarzutem stawianym zaskarżonemu wyrokowi jest jednak błędne przyjęcie przez Sąd I instancji za organami, że orzeczenie PPRN z 1956 r. odnośnie katalogu wymienionych w orzeczeniu osób jest katalogiem zamkniętym i w związku z tym orzeczenie nie dotyczy osób niewymienionych w tym orzeczeniu. Jednakże wbrew twierdzeniu Sądu I instancji z uzasadnienia kwestionowanego orzeczenia wprost wynika co innego. Pomimo tego, że poprzednik prawny skarżących nie został wskazany wprost z imienia i nazwiska w przedmiotowym orzeczeniu, to na podstawie tego orzeczenia Skarb Państwa przejął na własność jego nieruchomości. Przy takiej treści uzasadnienia orzeczenia PPRN nie sposób przyjąć za Sądem I instancji, że katalog osób wymienionych w orzeczeniu jest katalogiem zamkniętym, bo gdyby tak było, to organ wydający to orzeczenie nie wskazywałby w uzasadnieniu, że przejmowana jest także na własność Skarbu Państwa reszta gruntów bez konkretnego oznaczenia stosunków dotyczącej każdej parceli z osobna, wg ogólnej powierzchni po osobach przesiedlonych do ZSRR, na Ziemie Zachodnie, niezamieszkałych w gromadzie i niewiadomych z miejsca pobytu. Sąd I instancji w żaden sposób nie uzasadnił swojego stanowiska, a przecież już z samego uzasadnienia orzeczenia PPRN z 1956 r. wynikają okoliczności, z których można i należy wysnuć twierdzenie, że orzeczeniem przejmuje się nieruchomości także innych osób niewymienionych wprost z imienia i nazwiska.

Zdaniem skarżących kasacyjnie Sąd I instancji błędnie przyjął również, że w niniejszej sprawie za tym, że ich poprzednik prawnych nie utracił w miejscowości Ł. własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia PPRN z 1956 r., ma przemawiać treść prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Gorlicach z 30 grudnia 2014 r., sygn. akt I C 398/13, uzgadniającym treść księgi wieczystej nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym oraz ustalenia zawarte w motywach wyroku. Wbrew twierdzeniom Sądu I instancji z przedmiotowego wyroku oraz dokonanych w postępowaniu sądowym ustaleń jednoznacznie wynika, że poprzednik prawny skarżących utracił na rzecz Skarb Państwa własność przedmiotowych nieruchomości na podstawie kwestionowanego orzeczenia. W uzasadnieniu wyroku Sądu Rejonowego w Gorlicach Wydział I Cywilny z 30 grudnia 2014 r., sygn. akt I C 398/13 wskazano, że grunt stanowiący przedmiot postępowania został przekazany na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o decyzję PPRN z 1956 r. Gdyby bowiem było inaczej to Sąd Rejonowy w Gorlicach nie uwzględniłby powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym odnośnie nieruchomości należących uprzednio do P. K., skoro podstawą założenia uzgadnianej księgi wieczystej nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym było orzeczenie PPRN z 1956 r., a przedmiotowa księga wieczysta w dziale I zawierała działki, które powstały m.in. z parcel gruntowych należących do P. K. Sąd Rejonowy w Gorlicach uwzględniając zatem powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej potwierdził, że P. K. utracił własność przedmiotowych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia PPRN z 1956 r., a z uwagi na to, iż nie został on z imienia i nazwiska wskazany wprost w tym orzeczeniu to Sąd uznał, że przejęcie własności nieruchomości nastąpiło nie z rażącym naruszeniem prawa lecz bez podstawy prawnej, ale w oparciu o orzeczenie PPRN z 1956 r. Gdyby bowiem nieruchomości należącego do P. K. w miejscowości Ł., a objęte powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie zostały przejęte na własność Skarbu Państwa orzeczeniem PPRN z 1956 r. to Sąd Rejonowy w Gorlicach oddaliłby powództwo skarżącego jako bezzasadne.

Zatem twierdzenia Sądu I instancji w powyższym zakresie należy uznać za całkowicie błędne i nielogiczne. Sąd I instancji sam wskazuje, że jest związany sentencją wyroku wydanego przez sąd powszechny, a także jego motywami, jednakże z sentencji wyroku, a w szczególności z uzasadnienia wyroku wynika, że P. K. został pozbawiony własności przedmiotowych nieruchomości na podstawie orzeczenia PPRN z 1956 r., jednakże wskutek nie wymienienia go z imienia i nazwiska, przejęcie to nastąpiło bez podstawy prawnej, lecz w oparciu o to orzeczenie PPRN. Konsekwencją błędnych ustaleń faktycznych Sądu I instancji przyjętych za organami, było to, że Sąd I instancji błędnie przyjął, że skarżący nie posiadają interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności orzeczenia PPRN z 1956 r., gdyż P. K. nie został w nim ujęty, to tym samym skarżący nie posiadają również uprawnień strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia PPRN.

Sąd I instancji dokonał tego ustalenia uznając za zasadne twierdzenia organów w zakresie tego, że skoro poprzednik prawny skarżących nie był stroną postępowania zakończonego wydaniem kwestionowanego orzeczenia PPRN z 1956 r., to obecnie ani on, ani jego spadkobiercy nie posiadają przymiotu strony postępowania o stwierdzenie nieważności pierwotnej decyzji. Przedmiotowe stanowisko jest błędne, gdyż pomimo niewymienienia z imienia i nazwiska P. K. w orzeczeniu PPRN, orzeczenie to rozstrzygało o jego prawach i obowiązkach (pozbawiało go własności nieruchomości) i obecnie jego następca prawny winien posiadać statusu strony postępowania administracyjnego w znaczeniu art. 28 k.p.a., w postępowaniu nadzorczym prowadzonym przez organ I instancji w przedmiocie stwierdzenia nieważności tego orzeczenia. Stanowisko przedstawione przez skarżących znajduje pełne potwierdzenie w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Także sądy administracyjne stoją obecnie na stanowisku, że stroną postępowania nieważnościowego może być podmiot, który nie był stroną w postępowaniu zwykłym jednak ma interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., aby być stroną w tym nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.

Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.

Nie są zasadne zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Sąd I instancji nie naruszył art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. Do naruszenia tych przepisów może dojść, gdyby Sąd I instancji odmówił rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa, nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych niż zgodność z prawem lub zastosował środek nieprzewidziany w ustawie. Gdyby nawet sąd naruszył przy rozstrzygnięciu sprawy prawo materialne czy procesowe to nie oznacza, że sąd ten uchybił wynikającemu z art. 1 p.u.s.a. zakresowi kontroli działalności administracji publicznej.

Chybiony jest również zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Na tej podstawie można kwestionować kompletność elementów uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną. Ewentualna wadliwość argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu, niż wskazany w uzasadnieniu, nie stanowi o naruszeniu przez sąd art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku zawiera wymagane elementy i sporządzone zostało w sposób umożliwiający zapoznanie się ze stanowiskiem Sądu I instancji, co umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej.

Nie uzasadnia uchylenia wyroku zarzut dotyczący art. 356 § 1 k.p.c., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zarzut ten został postawiony w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania i w kontekście prawidłowości ustaleń faktycznych dotyczących tego, czy orzeczenie z [...] października 1956 r. było podstawą pozbawienia poprzednika prawnego skarżących prawa własności nieruchomości położonych w miejscowości, której to orzeczenie dotyczyło, na co wskazuje uzasadnienie skargi kasacyjnej.

Sąd I instancji, analogicznie jak organy administracji, bynajmniej nie oparł konkluzji w tym zakresie wyłącznie na prawomocnym wyroku SR w przedmiocie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Rozstrzygając, czy orzeczenie z 1956 r. dotykało sfery interesu prawnego poprzednika prawnego skarżących, Sąd I instancji w pierwszej kolejności zajął aprobujące stanowisko wobec konkluzji organów, że ze względu na treść tego orzeczenia, nie było ono podstawą do przejęcia nieruchomości stanowiących własność P. K. Dopiero następczo Sąd I instancji odniósł się do wyroku SR w Gorlicach o sygn. I C 398/13 wskazując, że na skutek uzgodnienia treści księgi wieczystej KW [...] z rzeczywistym stanem prawnym doszło do odłączenia działek o nr ew. [...], [...], [...] i [...] i wpisania w dziale II nowo założonej księgi w miejsce Skarbu Państwa następców prawnych P. K. Powodem tego były okoliczności stwierdzone przez Sąd Rejonowy w uzasadnieniu tego wyroku, nie stanowi zatem odwołanie się do tego uzasadnienia naruszenia zakresu związania wynikającego z art. 356 § 1 k.p.c. Niewątpliwie, sentencja wyroku SR w przedmiocie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie potwierdza, aby poprzednik prawny skarżących na podstawie orzeczenia z [...] października 1956 r. utracił prawo własności nieruchomości wymienionych w tym wyroku na rzecz Skarbu Państwa.

Tezy stawiane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w tym zakresie stoją w sprzeczności z orzeczeniem wydanym w sprawie I C 398/13. Wpis prawa własności Skarbu Państwa został dokonany na podstawie orzeczenia z [...] października 1956 r., ale sąd cywilny nie przyjął przecież, że wpis ten był uzasadniony, skoro dokonał uzgodnienia treści księgi wieczystej na rzecz prawa następców prawnych poprzedniego właściciela. Błędna jest zatem teza skargi kasacyjnej, że wyrok sądu cywilnego potwierdza, jakoby P. K. utracił prawo własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o orzeczenie z [...] października 1956 r. Właśnie takie stanowisko, jak zaprezentowane w skardze kasacyjnej, narusza art. 365 § 1 k.p.c. To, że wpis prawa własności do księgi wieczystej został dokonany w oparciu o określony dokument, nie jest dowodem na to, że dokument ten rozstrzygał o prawie własności, skoro następnie doszło do uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, zgodnie z którym prawo własności nie przeszło z poprzedniego właściciela na inny podmiot.

Przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające i ocena dowodów nie naruszają art. 77 i art. 80 k.p.a. Faktem jest, że w odniesieniu do nieruchomości poprzednika prawnego skarżących dokonano wpisów w księgach wieczystych na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o orzeczenie z [...] października 1956 r. Przedmiotem postępowania nadzorczego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nie jest jednak prawidłowość wpisów w księgach wieczystych czy legalność dalszych rozporządzeń nieruchomościami przez Skarb Państwa, a jego celem nie jest zadośćuczynienie za ewentualnie nieuprawnione czynności i działania, lecz weryfikacja orzeczenia administracyjnego z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a.

Orzeczenie, którego stwierdzenia nieważności domagają się skarżący, zostało wydane na podstawie dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U Nr 46, poz. 339) oraz dekretu z 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz.U. Nr 59, poz. 318). Stronami postępowania nadzorczego są zatem osoby, których praw i obowiązków orzeczenie to dotyczyło i do których zostało skierowane, a także ich następcy prawni. W orzeczeniu z [...] października 1956 r. wymieniono dwie grupy osób: 79 właścicieli zagród, którzy zostali przesiedleni do ówczesnego ZSRR i których własność przeszła z dniem z 1 lipca 1945 r. na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu z 5 września 1947 r., oraz 111 właścicieli zagród przejętych w trybie dekretu z 27 lipca 1949 r., którzy zostali przesiedleni na Ziemie Zachodnie.

Właściciele nieruchomości wymienieni zostali z imienia i nazwiska, wedle liczby porządkowej i do każdego nazwiska przypisana była przejmowana zagroda. Poprzednik prawny skarżących w tej liczbie nie został wymieniony. Jak zauważono w skardze kasacyjnej, orzeczenie z 1956 r. operuje nadto jeszcze kategorią gruntów, wskazując, że jego przedmiotem są grunty o ogólnym obszarze 933 ha "według ogólnego i powierzchniowego oznaczenia tych gruntów", zaś "według szczegółowego oznaczenia" reszta gruntów tej wsi w rejestrach przedregulacyjnych starego stanu posiadania. Z pomocniczego rejestru pomiarowo-klasyfikacyjnego starego stanu posiadania gromady Ł., znajdującego się w aktach sprawy wynika areał i rodzaj gruntów należących do P. K., oznaczonego jako objętego wysiedleniem w ramach akcji "W". Orzeczenie z [...] października 1956 r. w pkt 2. orzeka o przejściu z mocy prawa z dniem 1 lipca 1945 r. gruntów i zagród wymienionych w pkt 1a jako należących do osób przesiedlonych do ZSRR.

Nie ustalono, aby poprzednik prawny skarżących był zakwalifikowany do tej grupy osób. Okoliczności sprawy, w tym oznaczenie ujawnione w pomocniczym rejestrze pomiarowo-klasyfikacyjnym wskazują, że P. K. został przesiedlony w ramach akcji "Wisła". W pkt 3. orzeczenia z 1956 r. stwierdzono natomiast, że przejęciu na podstawie dekretu z 27 lipca 1949 r. na własność Państwa podlegają zagrody i grunty "uznane wyżej, o ile one należą na prawie własności do osób wymienionych pod 1 b/ orzeczenia niniejszego". Oznacza to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że orzeczenie z 1956 r. w odniesieniu do gruntów przejmowanych na tej podstawie prawnej posłużyło się dwoma kryteriami identyfikacji – jakkolwiek nie zindywidualizowano przejmowanych gruntów (posługując się ogólną powierzchnią), to zastrzeżono, że przejęciu podlegają tylko te z ogólnej powierzchni, które należą "na prawie własności" do osób wymienionych w orzeczeniu, podlegających przesiedleniu na Ziemie Zachodnie.

Ta okoliczność uzasadnia wniosek i stanowisko Sądu I instancji, że brak wymieniania poprzednika prawnego skarżących wśród 111 osób objętych akcją wysiedlenia, stanowi dostateczny argument wskazujący, iż grunty do niego należące nie mogły przejść na własność Państwa w trybie dekretu z 1949 r., a wobec tego orzeczenie nie rozstrzygało o jego prawie własności. Ta okoliczność, związana bezpośrednio z brzmieniem pkt 3. orzeczenia z [...] października 1956 r. stanowi o tym, że w konsekwencji zbędne było w sprawie czynienie ustaleń, czy w ramach wskazanej w orzeczeniu ogólnej powierzchni gruntów, mieszczą się nieruchomości stanowiące uprzednio własność poprzednika prawnego skarżących. W pkt 3. orzeczenia wprost wszak postanowiono, że przejęciu podlegają tylko te z gruntów, które należą do osób wymienionych w pkt 1 b/.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela argumentacji przedstawionej w wyroku NSA z 15 marca 2019 r., I OSK 1213/17, nakierowanej na zasadność czynienia ustaleń, czy nieruchomości osoby niewymienionej w orzeczeniu z 1956 r., były objęte skutkami tego orzeczenia, mimo niewskazania konkretnych nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny podziela natomiast stanowisko wyrażone w wyrokach NSA z 16 marca 2018 r., I OSK 1075/16 i z 24 maja 2019 r., I OSK 1745/17.

Nie jest w konsekwencji skuteczny zarzut naruszenia prawa materialnego, art. 28 k.p.a. Sąd I instancji nie dokonał błędnej wykładni tego przepisu. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązki. Sąd I instancji nie naruszył też tego przepisu przez jego błędne zastosowanie. Skoro poprzednik prawny skarżących nie został pozbawiony prawa własności swoich nieruchomości na podstawie orzeczenia z 1965 r., albowiem nie miał do niego zastosowania pkt 3 tego orzeczenia, to orzeczenie to nie naruszało jego interesu prawnego, a w dalszej kolejności nie narusza interesu prawnego jego następców prawnych. W tej sytuacji zasadnie organy zastosowały przepis art. 105 § 1 k.p.a. i umorzyły postępowanie wszczęte wnioskiem osób, które nie mają przymiotu strony rozumieniu art. 157 § 2 w zw. z art. 28 k.p.a.

Sąd I instancji nie miał podstaw do zastosowania art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. i nie naruszył art. 151 p.p.s.a. oddalając skargę.

Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.