Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1175/08, oddalił skargę B. P. na decyzję Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby kandydackiej oraz przyznał pełnomocnikowi skarżącego tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł oraz kwotę 52,80 zł stanowiącej 22 % podatku VAT.
W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...], Komendant - Rektor Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych im. Tadeusza Kościuszki, działając na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) zwolnił B. P. ze służby kandydackiej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że Sąd Rejonowy Wydział [...] Karny w G. zawiadomił o skazaniu B. P. na karę 12 miesięcy ograniczenia wolności z zobowiązaniem do wykonywania prac na cele społeczne - Urzędu Miasta w G., w wymiarze 30 godzin miesięcznie z warunkowym zawieszeniem wykonywania kary na okres 2 lat.
W odwołaniu od powyższej decyzji B. P. podniósł, że wyrok Sądu Rejonowego w G. zapadł w dniu [...] lutego 2008 r., a odnosił się czynu popełnionego w lipcu 2003 r. Podał, że art. 134 ust. 1 pkt 8a powołanej ustawy, będący podstawą prawną decyzji o zwolnieniu ze służby kandydackiej, wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2008 r. Wskazał, że wydając powyższą decyzję organ naruszył zasadę lex severior retro non agit, zgodnie z którą, nie można zaostrzać odpowiedzialności sprawcy w stosunku do tej, jaką by poniósł pod rządem ustawy obowiązującej w czasie, gdy popełnił czyn zabroniony. Zarzucił również błędną interpretację wskazanego wyżej przepisu, który stanowi, iż żołnierza pełniącego służbę kandydacką zwalnia się ze służby kandydackiej wskutek skazania prawomocnym wyrokiem na karę ograniczenia wolności. Podniósł, że przepis ten nie ma zastosowania w jego sytuacji, ponieważ został on skazany prawomocnym wyrokiem na karę ograniczenia wolności, ale z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres 2 lat.
Dowódca Wojsk Lądowych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 8 ust. 1 i art. 132 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podtrzymując argumentację organu pierwszej instancji, Dowódca Wojsk Lądowych stwierdził, że zasada lex severior retro non agit jest typowa dla prawa karnego, a nie dla pragmatyki służbowej, którą jest ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Ponadto wyjaśnił, że wprowadzenie od dnia 1 stycznia 2008 r. nowej podstawy zwolnienia ze służby kandydackiej, w związku z prawomocnym ukaraniem karą ograniczenia wolności, było podyktowane tym, że przyszli oficerowie kształcący się w szkole wojskowej nie mogliby być promowani na pierwszy stopień oficerski oraz powołani do zawodowej służby wojskowej, ponieważ zachodziłyby przeszkody natury formalnej w postaci braku posiadania nieposzlakowanej opinii (art. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych).
Na powyższą decyzję organu drugiej instancji B. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 107 § 1 K.p.a. przez wydanie decyzji bez podstawy prawnej. Zdaniem skarżącego, jest to skutkiem błędnej interpretacji art. 134 ust. 1 pkt 8a ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.).
W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że okolicznością niesporną w rozpoznawanej sprawie jest skazanie skarżącego prawomocnym wyrokiem na karę ograniczenia wolności, zawierającym zobowiązanie do wykonywania prac na cele społeczne - Urzędu Miasta w G. w wymiarze 30 godzin miesięcznie z warunkowym zawieszeniem wykonywania kary na okres 2 lat. Wobec więc zaistnienia przesłanki określonej w art. 134 ust. 1 pkt 8a, obowiązkiem organu było zwolnienie skarżącego ze służby kandydackiej. Sąd wskazał, że bez znaczenia jest tu okoliczność, iż czyn, za który skarżący został skazany, był popełniony w 2003 r. Wskazany przepis stanowi bowiem, że przesłanką skutkującą obligatoryjnym zwolnieniem ze służby kandydackiej jest skazanie prawomocnym wyrokiem, a nie popełnienie czynu, za który żołnierz zostaje następnie skazany na tę karę. Przepis art. 134 ust. 1 pkt 8a powołanej ustawy obowiązuje od dnia 1 stycznia 2008 r. Wyrok zaś, na mocy którego skarżący został skazany, wydano w dniu [...] stycznia 2008 r. Przesłanka skutkująca zwolnieniem skarżącego ze służby kandydackiej zaistniała więc w okresie, w którym przepis ten już obowiązywał.
Dodatkowo Sąd wyjaśnił, że pkt 8a dodany został w art. 134 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych na mocy ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 176, poz. 1242). W zawartych w tej ustawie przepisach przejściowych nie ma żadnych regulacji wyłączających zastosowanie art. 134 ust. 1 pkt 8a do żołnierzy pełniących służbę kandydacką, którzy popełnili czyn przed dniem 1 stycznia 2008 r., a skutkujący następnie skazaniem na karę ograniczenia wolności
Od opisanego wyżej wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł B. P. Zaskarżając wyrok w części dotyczącej oddalenia skargi, jako podstawy kasacyjne wskazał: naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 134 ust. 1 pkt 8a ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, polegającą na nieprawidłowym przyjęciu przez Sąd pierwszej Instancji, jakoby przepis ten miał zastosowanie do skarżącego skazanego prawomocnym wyrokiem na karę ograniczenia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, podczas gdy przepis ten odnosi się jedynie do wypadku skazania żołnierza prawomocnym wyrokiem na bezwzględną karę ograniczenia wolności.
W konkluzji skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego ponownie wskazał, że zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 8a ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierza pełniącego służbę kandydacką zwalnia się ze służby kandydackiej wskutek skazania prawomocnym wyrokiem na karę ograniczenia wolności. W niniejszej zaś sprawie skarżący w dniu 30 stycznia 2008 r. został skazany prawomocnym wyrokiem na karę ograniczenia wolności, ale z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Stosując zatem literalną wykładnię wskazanego przepisu stwierdzić należy, że nie reguluje on kwestii zwolnienia żołnierza ze służby kandydackiej wskutek jego skazania prawomocnym wyrokiem na karę ograniczenia wolności z zastosowaniem środka probacyjnego w postaci warunkowego zawieszenia wykonania kary, a jedynie skazanie na bezwzględną karę ograniczenia wolności. Tym samym art. 134 ust. 1 pkt 8a ww. ustawy nie może mieć zastosowania do zaistniałego stanu faktycznego.
Również przy zastosowaniu wykładni celowościowej wskazanego przepisu nie można przyjąć, aby mógł on stanowić podstawę zwolnienia skarżącego z pełnionej przez niego służby kandydackiej. Zakładając racjonalność ustawodawcy oraz fakt, że katalog przyczyn zwolnienia żołnierza ze służby kandydackiej wymienionych w art. 134 ustawy ma charakter katalogu zamkniętego, stwierdzić należy, że gdyby intencją ustawodawcy było wyłączenie możliwości pełnienia tej służby przez osobę skazaną prawomocnym wyrokiem na karę ograniczenia wolności z warunkowym jej zawieszeniem, z pewnością ten rodzaj kary zostałby expressis verbis wskazany w treści komentowanego artykułu. Za takim wnioskiem przemawia chociażby treść punktu 8 art. 134 ustawy, który stanowi, że żołnierza pełniącego służbę kandydacką zwalnia się z tej służby wskutek skazania prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności lub aresztu wojskowego, w tym również z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.
Przyjąć, zatem należy, że ustawodawca w sposób wyraźny rozróżnił wypadek skazania na bezwzględną karę pozbawienia wolności od wypadku skazania na ten rodzaj kary, ale z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby. Uzasadnia to stanowisko, że ustawodawca będąc konsekwentnym w swym działaniu w katalogu enumeratywnie wymienionych przyczyn zwolnienia żołnierza ze służby kandydackiej, umieściłby również fakt skazania na karę ograniczenia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Brak wyszczególnienia w art. 134 ustawy tej przyczyny świadczy więc o tym, że nie było intencją ustawodawcy pozbawianie na tej podstawie żołnierza prawa do pełnienia służby kandydackiej.
Abstrahując od powyższego podniesiono również, że rozróżnienie pomiędzy bezwzględną karą ograniczenia wolności oraz karą ograniczenia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania ma również doniosłe znaczenie dla oceny możliwości promocji skarżącego na pierwszy stopień oficerski oraz powołania go do zawodowej służby wojskowej, jako osoby o nieposzlakowanej opinii. Oczywistym jest bowiem, że zgodnie z art. 107 § 4 Kodeksu karnego zatarcie skazania w razie skazania na bezwzględną karę ograniczenia wolności następuje z mocy prawa z upływem 5 lat od jej wykonania.
Z kolei uważa się za niebyłe skazanie na karę ograniczenia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat z upływem 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Wówczas też usuwa się wpis do rejestru o takim skazaniu (art. 76 § 1 oraz art. 106 Kodeksu karnego). W odniesieniu do skarżącego zatarcie jego skazania nastąpi już w sierpniu 2010 r. W wypadku natomiast skazania na bezwzględną karę ograniczenia wolności zatarcie nastąpiłoby dopiero w lutym 2013 r. Tym samym w chwili ukończenia służby kandydackiej, skarżący wskutek zatarcia skazania miałby nieposzlakowaną opinię, w konsekwencji czego uzyskałby promocję na pierwszy stopień oficerski.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, ogólnie określonymi w art. 174 P.p.s.a. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.
Przedmiotowa skarga kasacyjna została oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego, polegającym na błędnej wykładni art. 134 ust. 1 pkt 8a ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przez przyjęcie, że przepis ten znajduje zastosowanie w razie skazania żołnierza pełniącego służbę kandydacką prawomocnym wyrokiem na karę ograniczenia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, podczas gdy wskazaną normę prawną zastosować można jedynie w wypadku skazania żołnierza prawomocnym wyrokiem na bezwzględną karę ograniczenia wolności.
Ustosunkowując się do przytoczonego zarzutu, zwrócić należy uwagę, że wskazany art. 134 w ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wymienia w pkt 1-9 przyczyny, dla których żołnierza pełniącego służbę kandydacką zwalnia się obligatoryjnie ze służby kandydackiej. W punkcie 8a, stanowiącym podstawę zwolnienia skarżącego, wymieniono skazanie żołnierza prawomocnym wyrokiem na karę ograniczenia wolności. W regulacji tej nie przewidziano żadnych ograniczeń w jej stosowaniu ze względu na warunkowe zawieszenie wykonania tej kary. Warunkowe zawieszenie wykonania kary ograniczenia wolności nie zmienia faktu, że istnieje nadal skazanie na karę ograniczenia wolności, z tym że skazany poddany jest okresowi próby, jakiego nie ma przy skazaniu na karę ograniczenia wolności bez zawieszenia. Funkcją warunkowego zawieszenia jest zapobieżenie popełnieniu ponownego przestępstwa przez sprawcę oraz naruszaniu przez niego porządku prawnego.
Warunkowe zawieszenie kary, jak już sama nazwa wskazuje, nie należy do katalogu kar, lecz środków probacyjnych. W przeciwieństwie do samej kary jest orzekane fakultatywnie i orzeczenie go nie wpływa na zmianę rodzaju i istoty wymierzonej kary.
Wbrew zarzutom skarżącego, nie doszło do naruszenia prawa materialnego, będącego następstwem błędnej jego wykładni, bowiem Sąd pierwszej instancji nie nadał innego znaczenia treści zastosowanego przepisu i nie zrozumiał błędnie poszczególnego zwrotu lub treści zawartej w tym przepisie.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.