Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 lutego 2005 r. sygn. akt I SA 2681/03 oddalił skargę J. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] nr [...], odmawiającą wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej.
Z uzasadnienia wyroku wynika, iż organ nadzoru ustalił, że Wojewoda [...] decyzją z 9 grudnia 1994 r., wydaną na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 4 ustawy z 10 maja 1994 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) przekazał na własność Gminie Miejskiej [...] zabudowaną działkę gruntu o powierzchni 3836 m2, położoną w [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów obręb 1 nr 1485. Stan prawny nieruchomości był uregulowany – stanowiła ona własność Skarbu Państwa, co wynikało z treści księgi wieczystej KW nr 8106, prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...].
Wnioskiem z dnia 3 września 2002 r. J. C. wniósł o stwierdzenie nieważności tej decyzji zarzucając jej rażące naruszenie prawa, gdyż skomunalizowana nieruchomość (a dokładniej jej część) nie była własnością Skarbu Państwa, w związku z tym nabycie jej własności przez Gminę Miejską [...] było bezpodstawne. Podnosił, że część tej nieruchomości stanowiła własność jego ojca J. C., który w 1939 r. kupił udział w przedmiotowej nieruchomości. Jako następca prawny ojca, ma interes prawny do wystąpienia z żądaniem wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia 9 grudnia 1994 r.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] (utrzymaną następnie w mocy decyzją z [...]) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z 9 grudnia 1994 r. Organ nadzoru uznał, że J. C. nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu komunalizacyjnym, gdyż nie wykazał on, że skomunalizowana nieruchomość stanowiła jego własność i tym samym nie podlega komunalizacji. Przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, co potwierdzała treść księgi wieczystej KW nr 8106, a więc komunalizacja nastąpiła prawidłowo. J. C. nie przysługuje w tej sprawie przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. C. wnosił o uchylenie decyzji wywodząc, że jako następca prawny rodziców i posiadacz tej nieruchomości ma interes prawny.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał się na przepis art. 28 kpa, w myśl którego stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O istnieniu interesu prawnego rozstrzygają zaś przepisy prawa materialnego.
Stronami postępowania zakończonego decyzją Wojewody Bialskopodlaskiego z dnia 9 grudnia 1994 r. był Skarb Państwa i Gmina Miejska [...]. Wynika to wyraźnie z utrwalonego poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego, że stronami postępowania komunalizacyjnego są tylko Skarb Państwa, jako dotychczasowy właściciel i właściwa gmina. Natomiast J. C., który jest spadkobiercą J. C., nie jest stroną tego postępowania. Jak wynika bowiem z akt sprawy, przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności J. C., a następnie jego syna J., tylko Skarbu Państwa. Skarb Państwa stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 3 lipca 1959 r. sygn. akt I NS 561/58 o zasiedzeniu i postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 14 czerwca 1966 r. sygn. akt I Ns 608/64 o dziale spadku i zniesieniu współwłasności. Na podstawie tych postanowień Skarb Państwa został wpisany jako właściciel nieruchomości w księdze wieczystej KW nr 8106. Wniosek J. C. o stwierdzenie zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości został oddalony przez Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z dnia 13 lipca 1995 r. sygn. akt I Ns 113/95. Skoro skarżący nie legitymował się tytułem prawnym do nieruchomości, to brak było podstawy do przyjęcia, że w niniejszej sprawie przysługuje mu przymiot strony legitymujący go, w myśl art. 157 § 2 kpa w związku z art. 28 kpa, do wystąpienia z żądaniem wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Bialskopodlaskiego z dnia 9 grudnia 1994 r. Sąd podkreślił, że organy administracji państwowej działają na podstawie przepisów prawa – art. 6 kpa. Skoro z treści księgi wieczystej wynika, kto jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości, to fakt ten jest wiążący dla organów. Organ nie może samodzielnie ustalać tytułu własności nieruchomości. Spory o prawo własności nieruchomości może rozstrzygać tylko sąd powszechny, na podstawie przepisów prawa cywilnego.
Prawidłowo zatem Wojewoda [...] odmówił wszczęcia postępowania nadzorczego na wniosek J. C., z uwagi na brak legitymacji prawnej do żądania wszczęcia takiego postępowania.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. C., reprezentowany przez adw. M. C. i na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy – art. 28 kpa przez uznanie, że skarżącemu nie przysługuje przymiot strony, podczas gdy odmienny stan faktyczny wynika z treści orzeczenia Sądu Rejonowego Wydział Cywilny w [...] sygn. akt Ns 20/59 oraz naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 6, 7 i 8 kpa.
Uzasadniając ten zarzut skarga kasacyjna podnosi, że Sąd nie rozważył treści orzeczenia Sądu Powiatowego w [...] sygn. akt Ns 20/59, z którego wynika, że Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie 8/18 części nieruchomości położonej przy dawnej ul. [...] oznaczonej nr hip. 128, stanowiącej uprzednio współwłasność pięciu osób narodowości żydowskiej w tym M. E. M. (od którego ojciec skarżącego w 1939 r. nabył 1/18 część nieruchomości aktem notarialnym), zaś pozostałe 10/18 części niepodzielnych należało do spadkobierców J. i W. C. i J. i J. M. Pomimo że 7/18 części nieruchomości nie były własnością J. C. od 31 marca 1937 r. cała nieruchomość o pow. 0,5441 ha była w jego posiadaniu, a od 1944 r. w posiadaniu skarżącego.
Odnaleziony przez skarżącego akt notarialny, potwierdzający nabycie 19 kwietnia 1939 r. 1/18 część nieruchomości świadczy o tym, że postanowienie Sądu Powiatowego Ns 20/59 posiadało wady, ponieważ stwierdzało zasiedzenie także 1/18 części nieruchomości, jako należącej do M. E. M., którą to część J. C. nabył aktem notarialnym z 19 kwietnia 1939 r. Do części tej nie mógł mieć zastosowania dekret z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich tak jak do mienia pozostałych osób narodowości żydowskiej. Łącznie powierzchnia tej nieruchomości wynosiła 1752 m2. Skarżący jako spadkobierca i posiadacz posiada interes prawny określony w art. 28 kpa w postępowaniu dot. tej nieruchomości.
Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W postępowaniu kasacyjnym stosownie do art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd odwoławczy związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, iż rozpoznaje sprawę tylko w granicach podniesionych w skardze zarzutów, to zaś wymaga prawidłowego ich sformułowania ze wskazaniem naruszonych przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (przy zarzucie z art. 174 pkt 2) wraz z uzasadnieniem i wykazaniem, iż miało ono istotny wpływ na wynik sprawy. Wniesiona skarga kasacyjna zawiera w tym względzie braki, bowiem ograniczono się w niej tylko do zarzutu naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, których Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stosował, a jedynie oceniał stosowanie ich przez organ prowadzący postępowanie.
Ocenie tej nie sposób zarzucić naruszenia prawa skoro zarówno organ jak i Sąd w sposób wyczerpujący wykazały, że skarżącemu, nielegitymującemu się tytułem prawnym do spornej nieruchomości, skomunalizowanej decyzją Wojewody z 9 grudnia 1994 r., nie przysługiwał przymiot strony, upoważniający do żądania wszczęcia postępowania nadzorczego.
Z przyjętych przez Sąd ustaleń wynikało, że objęta decyzją Wojewody nieruchomość, oznaczona nr działki 1485 o pow. 3836 m2, stanowiła mienie Skarbu Państwa, co potwierdzał wpis w księdze wieczystej KW nr 8106, dokonany w oparciu o orzeczenie sądu stwierdzające nabycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia oraz zniesienia współwłasności.
Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, iż strona swój interes prawny upatruje w posiadaniu spornej nieruchomości, kwestionując przy tym prawidłowość nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia 1/18 części nieruchomości, oznaczonej dawnym nr hip. 128.
W myśl art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.) w odniesieniu do wpisanego w księdze wieczystej prawa własności Skarbu Państwa obowiązywało domniemanie, że zostało wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.
Przeciwko takiemu domniemaniu wyłączone jest powoływanie się na domniemanie wynikające z posiadania (art. 4 powołanej wyżej ustawy).
Ewentualna niezgodność, istniejąca między stanem prawnym nieruchomości a jej rzeczywistym stanem prawnym, może być usunięta tylko w drodze orzeczenia sądu powszechnego (art. 10 ust. 1 w zw. z art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).
Powoływanie się przez stroną na posiadanie nieruchomości i wadliwy wpis do KW nie mogło być jednak uwzględnione przez sąd administracyjny jak również organ nadzoru, gdyż posiadanie nie stanowi tytułu prawnego wyłączającego komunalizację mienia, zaś w postępowaniu komunalizacyjnym oraz w trybach nadzwyczajnych nie jest możliwa weryfikacja prawomocnych orzeczeń sądu powszechnego.
Zasadnie Sąd I instancji ocenił, iż spór o własność może być rozstrzygnięty tylko przed sądem powszechnym.
Z powyższych względów uznając, iż skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw a zaskarżony wyrok odpowiada prawu Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.