Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 stycznia 2005 r., II SA 928/04 oddalił skargę Justyny P. - przedstawicielki ustawowej małoletniego Michała M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 kwietnia 2004 r., (...) w przedmiocie odmowy świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu swego orzeczenia Sąd stwierdził, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki, niezbędne - świetle art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./ - do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Nie można bowiem uznać, że tylko wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione przez zmarłego, ojca skarżącego - Krzysztofa M., warunki uzasadniające uzyskanie prawa do renty na zasadach ogólnych. Wszak zmarły na przestrzeni 38 lat życia udokumentował 14 lat 9 miesięcy i 27 dni okresu ubezpieczenia, przy czym ostatni okres opłacania składek przypadał na dzień 5 września 1998 r., a więc ponad 4 lata i 7 miesięcy przed śmiercią, przy czym z akt sprawy nie wynika, żeby wobec niego orzeczono całkowitą niezdolność do pracy. Ponadto wnosząca skargę nie wykazała, że zmarły posiadał status bezrobotnego, który w dodatku aktywnie poszukiwał pracy, nie można zatem uznać podnoszonej przez nią okoliczności, że zmarły zamieszkiwał w miejscowości o trudnej sytuacji na rynku pracy.
Skargą kasacyjną z dnia 18 lipca 2004 r. zaskarżono powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przez błędną jego wykładnię.
Wskazując na powyższe podstawy zaskarżenia wniesiono o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uwzględnienie skargi ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu podniesiono, że:
- 1. Zmarły był zawodowym żołnierzem, który po odejściu z wojska zamieszkiwał w G., a więc w Gminie objętej strukturalnym bezrobociem, gdzie pomimo starań nie mógł znaleźć stałego zajęcia. WSA nie wziął tego pod uwagę, ograniczając się do stwierdzenia, że zmarły nie posiadał statusu bezrobotnego.
- 2. Michał M. jako małoletni i uczący się człowiek nie może podjąć pracy, natomiast posiada oczywiste dla tego wieku potrzeby związane z nauką i utrzymaniem. Jego dochód wynosi 170 zł, a nie 500 jak przyjął Sąd. Ta sytuacja materialna uzasadnia przyznanie mu świadczenia w drodze wyjątku, pomimo że jego ojciec w chwili śmierci nie spełniał warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty.
Reasumując stwierdzono: "W niniejszej sprawie jej stan faktyczny jest nie kwestionowany przez żadną ze stron i prawidłowy ustalony przez sąd I instancji. Nie ma również naruszeń istotnych przepisów postępowania, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 par. 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim /art. 175 par. 1-3 p.p.s.a./. Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia.
Złożona w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna odpowiada przedstawionym wymogom jedynie w formalnym tego słowa znaczeniu.
Niezasadny jest zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przez błędną jego wykładnię. Przytoczony przepis stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Orzekanie w tych sprawach następuje zatem na zasadach uznania administracyjnego, które oparte jest na następujących przesłankach:
- 1. świadczenie może być przyznane ubezpieczonemu oraz członkowi jego rodziny,
- 2. niespełnienie wymagań dających prawo do "zwykłej" emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami,
- 3. ubiegający się o świadczenie w drodze wyjątku nie może podjąć pracy lub działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku,
- 4. osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przesłanki te w dodatku muszą być spełnione łącznie - por. wyrok NSA z 22 października 2002 r., II SA 1452/02 /Lex nr 142365/, co oznacza, że nie spełnienie chociażby jednej z nich obliguje organ administracji do wydania decyzji odmownej.
Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię polega na mylnym rozumieniu treści określonej normy prawnej. Jednakże wnoszący skargę kasacyjną nie zanegował żadnej z tych przesłanek, warunkujących przyznanie w drodze wyjątku świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przeciwnie, zgadza się np. że zmarły w chwili śmierci nie spełniał warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Twierdzi natomiast, że było to wynikiem szczególnych okoliczności /zamieszkiwanie w G., a więc w Gminie objętej strukturalnym bezrobociem/, podczas gdy WSA w Warszawie w swoim wyroku, przyjął, że ta okoliczność nie została udowodniona.
W świetle tego wywodu, jest rzeczą oczywistą /wbrew temu, co stwierdzono w podsumowaniu skargi kasacyjnej/, że zakwestionowano w niej przyjęty w zaskarżonym wyroku stan faktyczny sprawy. Niemniej jednak nie postawiono zarzutu naruszenia przepisów postępowania, poprzez błędne ustalenie /czy też przyjęcie błędnego/ stanu faktycznego sprawy. To zaś oznacza, że NSA będąc związany granicami skargi kasacyjnej nie mógł w ogóle badać, czy tego rodzaju uchybienie rzeczywiście zaistniało. Tym bardziej, że - jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie - próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych poprzez sąd I instancji nie może nastąpić poprzez zarzut naruszenia prawa materialnego /art. 174 pkt 1/. Ewentualnie może być ona skuteczna, tylko w ramach podstawy kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 - wyrok NSA z 6.07.2004 r., FSK 192/04 - ONSAiWSA 2004 Nr 3 poz.
68. I odwrotnie zresztą, zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczenia poczynionych w sprawie ustaleń - wyrok NSA z 16 września 2004 r., FSK 471/04 - ONSAiWSA 2005 Nr 5 poz. 96.
W następstwie takiego sformułowania skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny będąc związany granicami skargi kasacyjnej /art. 183 par. 1 p.p.s.a./ mógł jedynie uznać, że zarzut naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez błędną jego wykładnię jest oczywiście bezzasadny.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za bezzasadną i na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.