Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 10 marca 2006 r. sygn. akt II SA/Ke 946/05 oddalił skargę A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] Nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] – po rozpatrzeniu odwołania A. C. od decyzji Organu I instancji z dnia 2 września 2004 r., którą przyznano stronie zasiłek celowy w miesiącu wrześniu w kwocie 250 zł z przeznaczeniem na zakup żywności, witamin, środków czystości opłatę energii i gazu oraz na zakup zamka do drzwi; oraz odmówiono przyznania zasiłku celowego w kwocie 95 zł na zakup 50 biletów MPK lub wydania takiej samej ilości biletów oraz w kwocie 40 zł na uruchomienie telefonu komórkowego – na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy.
W uzasadnieniu Organ odwoławczy ustalił, iż A. C. jest osobą bezrobotną, zamieszkuje razem z byłą żoną, jego źródło dochodu stanowi zasiłek okresowy w wysokości 93 zł, przyznany na okres od maja do grudnia 2004 r. Ponadto korzysta on z gorących posiłków w barze Jagienka we wszystkie dni tygodnia. Organ rozpatrujący wniosek uznał za konieczną pomoc w zakresie podstawowych potrzeb tj. żywności, opłat za mieszkanie. W kwestii zamka do drzwi pokoju, to zadeklarowana przez A. C. kwota 85 zł jest zawyżona, ponieważ ceny zamków kształtują się od 30 do 100 zł, w związku z czym zasiłek celowy w kwocie 250 zł obejmuje również tę potrzebę. Natomiast zdaniem organu uruchomienie telefonu komórkowego nie odpowiada celom pomocy społecznej określonych w art. 3 ust 4 oraz 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 kwietnia 2004 r. o pomocy społecznej. Jakkolwiek kwota uzyskanej pomocy jest niewystarczająca dla A. C. i nie rozwiązuje jego trudnej sytuacji materialnej, to jednak okoliczności sprawy wskazują, że organ I instancji wydając decyzję nie naruszył przepisów prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Dlatego też Samorządowe Kolegium odwoławcze uznało odwołanie, w którym skarżący zarzucał, iż przyznana kwota jest niewystarczająca a odmowa przyznania biletów MPK i pomocy w uruchomieniu telefonu komórkowego pozbawia go mobilności, za nie zasługujące na uwzględnienie. Również za niesłuszne organ ten uznał wyznaczenie rozprawy administracyjnej, czego domagał się odwołujący, wskazując, iż zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający dla podjęcia decyzji przez organ II instancji a rozprawa nie spowodowałaby przyspieszenia lub uproszczenia postępowania i że jej przeprowadzenia prawo nie wymaga.
W skardze na tę decyzję A. C. zarzucił naruszenie przepisów art. 6, 7, 10, 89 §1, 127 k.p.a. przez to, iż została ona podjęta bez przeprowadzenia postępowania odwoławczego, skoro nie brał on w nim udziału i nie miał możliwości zabrania głosu, co godzi w jego podstawowe prawa jako człowieka i obywatela. Wskazał, że na rozprawie chciał ustnie uzasadnić konieczność wstawienia zamka jak i uruchomienia telefonu komórkowego, które to kwestie dotyczą jego najbardziej osobistych spraw, dla których forma pisemna byłaby naruszeniem jego sfery prywatności.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wskazał, iż, A. C. z uwagi na swoją trudną sytuację materialną, wynikającą z wieloletniego braku zatrudnienia, wymaga wsparcia ze strony opieki społecznej i taką zresztą opieką jest objęty od kilku lat. W niniejszej sprawie został mu przyznany zasiłek celowy w wysokości 250 zł, która to kwota, zgodnie z utrzymaną w mocy decyzją organu I instancji, została przyznana z przeznaczeniem m. in. na zakup zamka do drzwi. W tej sytuacji zawarte w skardze zarzuty, dotyczące niemożności wypowiedzenia się przed organem II instancji na okoliczność konieczności poniesienia przez skarżącego tego "nadzwyczajnego wydatku" zdają się być bezprzedmiotowe. Organy obu instancji uznały jedynie, iż kwota 85 zł, jakiej na ten cel domagał się skarżący, jest wygórowana, w związku z tym, że na rynku dostępne są zamki w cenie dużo niższej i z taką oceną należy się zgodzić. Pozostałe żądania skarżącego dotyczą przyznania zasiłku celowego na uruchomienie telefonu komórkowego oraz na zakup biletów MPK. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 kwietnia 2004 r. o pomocy społecznej, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z kolei w myśl art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z brzmienia cytowanego przepisu, wynika po pierwsze, iż kwestia przyznania zasiłku i jego wysokości została pozostawiona uznaniu organu administracyjnego, a po drugie, że katalog wydatków objętych zasiłkiem celowym nie został wyczerpująco określony.
Dlatego też rozważenia wymaga, czy taka potrzeba jak uruchomienie telefonu komórkowego mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej. Sąd przyjął, iż koszty uruchomienia telefonu komórkowego nie mieszczą się w tym pojęciu. Taki wniosek należy wyciągnąć nie tylko z porównania celów wymienionych w ust.2 powołanego przepisu, na które organy mogą przyznać taki zasiłek ale również i z tego, że możliwość posługiwania się telefonem komórkowym nie jest niezbędna do normalnego życia.
Rozważając zaś skargę w zakresie nieprzyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup biletów MPK Sądu uznał, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze władne było uznać, że w sprawie nie zachodzi konieczność wyznaczenia rozprawy administracyjnej. Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o Samorządowych Kolegiach Odwoławczych (t.j. Dz. U. Nr 79 poz. 856 ze zm.) dopuszcza się wydawanie orzeczeń na posiedzeniach niejawnych. Okoliczności, na jakie skarżący chciał, aby zostali przesłuchani Prezydent miasta, jego zastępca oraz dyrektor Ośrodka Pomocy były tego rodzaju, że Organ władny był tych wniosków nie uwzględnić. Zgodnie bowiem z art. 75 §1 k.p.a. jako dowód należy uwzględnić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Dowód na okoliczność wywiązywania się przez prezydenta z obietnic wyborczych, na okoliczność "przyczyn uporczywego odmawiania prawa do życia" i wpływ, jaki ma na to fakt, że wiceprezydent był w przeszłości pracodawcą skarżącego i wydalił go ze służby a także dowód na okoliczność jak skarżący ma się utrzymać z otrzymywanych z opieki społecznej pieniędzy nie mógł mieć wpływu na decyzje w przedmiocie tego, czy A. C. ma prawo do poruszania się środkami komunikacji miejskiej z funduszów, jakimi dysponuje ośrodek pomocy. Dlatego też Sąd za nieuzasadniony uznał zarzut naruszenia art. 6,7,10, 89 §1 i 127 k.p.a., albowiem organy w niniejszej sprawie działały na podstawie obowiązujących przepisów prawa, podjęły niezbędne kroki w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy, przy podjęciu decyzji miały na względzie zarówno interes skarżącego jak i interes społeczny. Organ II instancji nie uzupełniał materiału dowodowego, w związku z czym zarzut naruszenia art. 10 kpa także nie jest uzasadniony, a skoro skarżący wniósł odwołanie i zostało ono rozpoznane, bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 127 k.p.a.
A. C. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając "mogące mieć wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez nieuwzględnienie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, mimo iż zapadła ona z rażącym naruszeniem przepisów postępowania a w szczególności art. 7 i 10 § 1 i 2 kpa".
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano przede wszystkim, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nie dokonało wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz nie zapewniono stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zgłaszanych żądań. Jest to rażące naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na treść wyroku.
Nie dokonano żadnej analizy czy wysokość żądanych biletów jest zasadna. Wnioskodawca pokonuje codziennie wielokilometrowe odległości na co nie ma sił ze względu na swoja chorobę. Bilety ułatwiłyby mu możliwość przemieszczania się co związane jest z poszukiwaniem pracy. Uzupełnienie kart telefonicznej umożliwiło by mu tani i łatwy sposób komunikowania się.
Nie można również przyjąć, że katalog wymieniony w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 kwietnia 2004 r. o pomocy społecznej, nie obejmuje żądań wymienionych przez A. C. Katalog wydatków objętych zasiłkiem celowym nie został wyczerpująco określony, dlatego też zakres znaczeniowy tego pojęcia musi być za każdym razem indywidualnie określony w toku postępowania.
Okoliczności te mogły zostać wyjaśnione gdyby Kolegium dało możliwość pełnego wypowiedzenia się skarżącemu i przedstawieniu przez niego swoich racji - co mogło nastąpić jedynie na rozprawie. Art. 10 k.p.a. nakazuje zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, zaś odstępstwo od tej zasady możliwe jest tylko w wypadkach określonych w art. 10 § 2 k.p.a. - które w niniejszej sprawie nie zachodziły.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy.
Postawiony przez skarżącego zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy uznać za nietrafny. Zgodnie bowiem z tym przepisem, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla taki akt w całości lub w części, jeżeli stwierdzi inne (niż przewidziane pod lit. a i b tego artykułu) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem może orzekać na podstawie powyższej normy tylko w przypadku, kiedy uzna, że w sprawie naruszono przepisy postępowania, w sposób mający wpływ na rozstrzygnięcie. W sytuacji zaś oddalenia skargi na decyzję można zarzucić Sądowi I instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu wyłącznie wówczas, gdy sąd ten stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mimo to sąd nie spełni dyspozycji tej normy prawnej i nie uchyli zaskarżonej decyzji. Jeśli z uzasadnienia orzeczenia wynika, że Sąd nie dopatrzył się wskazanego naruszenia przepisów postępowania, to Naczelny Sąd Administracyjny nie może zarzucić oddalającemu skargę sądowi I instancji naruszenia omawianego przepisu, gdyż rozstrzygnięcie zgodne jest z dyspozycją stosowanej przez sąd normy prawnej.
Stąd z uwagi na treść rozstrzygnięcia oddalającego w niniejszej sprawie skargę A. C., jak i treść jego uzasadnienia, za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nawet w powiązaniu z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.
Bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny Kielcach oddalając skargę A. C. wskazał, iż Organy administracyjne nie dopuściły się – przy wydawaniu decyzji – naruszenia prawa i biorąc pod uwagę wszelkie istotne okoliczności uznał, że nie została przekroczona granica swobodnego uznania administracyjnego, jak podnosiła strona.
W związku z powyższym, niezasadnym pozostaje zarzut skargi kasacyjnej dotyczący nieuchylenia przez Sąd decyzji, mimo iż – w ocenie skarżącego – została ona wydana z naruszeniem art. 7 i 10 § 1 i2 k.p.a. Wbrew twierdzeniom A. C., Sąd I instancji rozważył w sposób należyty zarzuty skargi oraz skontrolował legalność decyzji, mając na uwadze obowiązek Organu przestrzegania: zasady prawdy obiektywnej przewidzianej w art. 7 k.p.a., który stanowi, m.in. o konieczności dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i interesu obywateli, a także zasady wysłuchania stron (art. 10 k.p.a.). Należy bowiem podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, że kwestia przyznania wnioskowanego przez stronę zasiłku i jego wysokości została pozostawiona organu administracyjnego. Uznanie administracyjne nie pozwala wprawdzie organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela, w tym przesłuchania świadków, których zeznania nie przyczyniłyby się do wyjaśnienia sprawy. Właściwe wyważenie obydwu wskazanych wyżej interesów wymaga sięgnięcia do przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę uznaniowego działania organu, gdzie zawarte są z reguły, co najmniej ogóle wskazania kierunkujące ocenę.
Na marginesie należy zaznaczyć, że poza przytoczeniem podstaw kasacyjnych, uzasadnienie wniesionej w sprawie skargi kasacyjnej sprowadza się w istocie do kwestionowania działań Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], a nie Sądu, którego wyrok został zaskarżony. Podczas, gdy Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając środki zaskarżenia od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych dokonuje kontroli legalności tychże orzeczeń. Stąd prawidłowo skonstruowana skarga kasacyjna winna zawierać zarzuty naruszenia przepisów przez Sąd I instancji.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.