Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 11 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1481/21 oddalił skargę M.M. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej (dalej także: organ) z 2 września 2021 r., nr SKO.IV/424/3187/863/2021 w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podkreślił, że zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Ustroń z dnia 15 lipca 2021 r. nr FA.5521.5.2021 (powinno być: FA.5521.6.2021 - przyp. NSA), orzekającą w przedmiocie uchylenia w całości decyzji ostatecznej tego organu z dnia 17 października 2017 r. przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uprawnionym dzieciom w wysokości po 500 zł na każde z dzieci od dnia 1 października 2017 r. do dnia 31 października 2017 r. i przyznania uprawnionym dzieciom prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 300 zł w okresie od dnia 1 października 2017 r. do dnia 31 października 2017 r. W ocenie Sądu decyzja ta jest prawidłowa, skoro doszło do wyeliminowania z obrotu prawnego orzeczenia sądu, w oparciu o które została wydana ostateczna decyzja.
Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, w której w pierwszej kolejności zgłosiła wniosek o jego uchylenie i stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735; dalej: k.p.a.) "Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 2 września 2021 r., która utrzymała niedotyczącą niniejszej sprawy decyzję z 15 lipca 2021 r. o numerze FA.5521.6.2021", a w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku, o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej oraz umorzenie postępowania ze względów wskazanych w zarzutach skargi.
W kolejnym wniosku skargi kasacyjnej skarżąca wniosła o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Sądowi I instancji zarzucono:
- naruszenie art. 7, art. 8, art. 10 § 1 oraz art. 77 § 1 k.p.a. przez nieuwzględnienie przez organy administracji publicznej w toku postępowania twierdzeń zawartych w wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy-Pragi Południe z 29 lipca 2020 r., sygn. akt V RC 309/19 podwyższającego alimenty orzeczone na małoletnich do kwoty 600 zł na każde z dzieci,
- naruszenie art. 16 § 1 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 8, art. 146 § 2 oraz art. 151 § 1 k.p.a. przez niewystarczająco wnikliwe zbadanie okoliczności faktycznych i błędne stwierdzenie podstawy do ponownego wszczęcia postępowania,
- naruszenie zasady opisanej w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz zasadę trwałości decyzji administracyjnej, na podstawie której strona nabyła prawo lub ekspektatywę prawa, czyli art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor stwierdził, że Sąd I instancji w wyroku powielił ustalenia faktyczne organów, które stoją w sprzeczności z rzeczywistością oraz twierdzeniami skarżącej. Decyzją Burmistrza skarżącej przyznane zostały świadczenia. Wysokość świadczenia wyznaczona została w oparciu o wysokość alimentów orzeczonych przez Sąd Rejonowy w Cieszynie wyrokiem z dnia 13 listopada 2014 r. Wyrok ten został uchylony, jednak kwota alimentów została ponownie podwyższona wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy-Pragi Południe z dnia 29 lipca 2020 r. Orzeczenie w sprawie wysokości alimentów z 29 lipca 2020 r. nie zostało uwzględnione przez Sąd ani żaden z organów w trakcie postępowania, a powinno mieć wpływ na decyzję wydaną we wznowionym postępowaniu. Organ nie tylko nie podjął jakichkolwiek starań w celu ustalenia obowiązującego stanu prawnego i faktycznego, opierając się jedynie na ugodzie zawartej przed Sądem Rejonowym w Cieszynie z 7 marca 2013 r., ale też nie zapewnił skarżącej możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem nowej decyzji, naruszając tym samym art. 10 k.p.a. Wyrok Sądu Rejonowego Warszawa Praga-Południe podnoszący wysokość alimentów orzeczonych na rzecz małoletnich do kwoty po 600 złotych był prawomocny w chwili wznowienia przez organ postępowania i powinien być uwzględniony przy wydawaniu decyzji w sprawie wysokości świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego. W związku z powyższym, nawet w świetle uchylenia wyroku będącego podstawą wydania decyzji przez organ, po wznowieniu postępowania w sprawie mogłaby zapaść decyzja jedynie zgodna z dotychczasową, jako że orzeczona przez Sąd Rejonowy Warszawa Praga-Południe w Warszawie kwota alimentów mieści się w kwocie świadczenia przyznanego pierwotną decyzją, co stanowi przesłankę negatywną wznowienia postępowania zawartą w art. 146 § 2 k.p.a.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie została sporządzona w sposób niestaranny. Jako podstawę kasacyjną wskazano wyłącznie art. 174 pkt 1 p.p.s.a, odnoszący się do naruszenia prawa materialnego, natomiast zarzuty z pkt 1 i 2 skargi kasacyjnej dotyczą przepisów postępowania. W odniesieniu zaś do zarzutu z pkt 3 skargi kasacyjnej nie wskazano formy naruszenia, o jakich stanowi art. 174 pkt 1 p.p.s.a.
Niestarannie zostały też sformułowane wnioski skargi kasacyjnej. Pierwszy z nich dotyczy uchylenia wyroku i stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji i decyzji ją poprzedzającej ze względu na przesłankę z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ale nie wskazuje na czym polegać miałaby ta wada, teza, że Kolegium utrzymało w mocy decyzję niedotyczącą niniejszej sprawy nie znajduje potwierdzenia, wskazana decyzja z 15 lipca 2021 r. nr FA.5521.6.2021 jest decyzją organu I instancji. Kolejny wniosek dotyczy uchylenia wyroku, uchylenia decyzji organów obu instancji i umorzenia postępowania, nie wskazuje jednak w zarzutach na żadną przesłankę bezprzedmiotowości postępowania, uzasadniającą umorzenie. Z tego względu wniosek skargi kasacyjne nie koreluje z jej zarzutami i nie jest jasne, dlaczego został postawiony. Jedynie wniosek o uchylenie wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania można uznać za poprawnie postawiony.
Natomiast uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno wyjaśniać istotę stawianych zarzutów i umożliwiać sądowi kasacyjnemu odniesienie się do podniesionych w skardze kasacyjnej uchybień. Uzasadnienie zarzutów skargi kasacyjnej powinno być zatem sformułowane w taki sposób, aby można było powiązać je z konkretnymi przepisami prawa, które wnoszący skargę kasacyjną uznaje za naruszone w okolicznościach rozpatrywanej sprawy. Jakkolwiek przepisy p.p.s.a. nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności zarzutów postawionych w ramach podniesionej podstawy, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu usprawiedliwienie przytoczonej podstawy kasacyjnej. Także w tym zakresie skarga kasacyjna nie odpowiada standardom staranności, poszczególne argumenty ani nie zostały formalnie przyporządkowane do postawionych zarzutów, ani nie dają się jednoznacznie pod względem treści połączyć z poszczególnymi zarzutami.
Rozpoznana w granicach zgłoszonych zarzutów skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.
Nie są uzasadnione zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 10 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. postawione w nawiązaniu do wyroku SR z 29 lipca 2020 r., V RC 309/19. Tak postawione zarzuty dotyczą dwóch kwestii. Pierwsza związana jest z zarzutem naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Druga związana jest z pozostałymi zarzutami naruszenia przepisów k.p.a. regulujących postępowanie dowodowe.
Istotnie, przed wydaniem decyzji, zarówno przez organ I instancji, jak i przez organ odwoławczy, do strony nie wystosowano wezwania w trybie art. 10 § 1 k.p.a. Strona była natomiast zawiadomiona o wznowieniu postępowania przez doręczenie postanowienia z 25 czerwca 2021 r. o wznowieniu postępowania, w którym wyraźnie określono powody wznowienia, wskazując na uchylenie wyroku alimentacyjnego z 13 listopada 2014 r. przez wyrok z 23 kwietnia 2015 r. Z akt nie wynika, aby po wznowieniu postępowania organ prowadził jakiekolwiek postępowanie dowodowe. Odwołanie od decyzji organu I instancji, w której jasno określono przyczyny zmiany dotychczasowego rozstrzygnięcia, zostało wniesione przez zawodowego pełnomocnika, będącego radcą prawnym, który nie powołał się na wydanie wyroku alimentacyjnego z 2020 r. Także organ odwoławczy nie prowadził dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Również w skardze do Sądu I instancji istnienie tego wyroku została przemilczane. Na istnienie tego wyroku strona po raz pierwszy powołała się dopiero w skardze kasacyjnej, przy skardze kasacyjnej wyrok ten nie został jednak dołączony, nie jest zatem wiadome, czy zasądza on alimenty także za okres, którego dotyczą decyzje, czyli za październik 2017 r., twierdzenia takiego nie zawiera też wprost skarga kasacyjna.
Warunkiem skuteczności zarzutu naruszenia przepisów postępowania jest wskazanie, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, warunek taki wynika zarówno z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), jak i z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. We wskazanych powyżej okolicznościach wpływ taki nie został w żaden sposób uwiarygodniony. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. należy stwierdzić, że strona uczestniczyła w postępowaniu, w tym z udziałem kwalifikowanego pełnomocnika. Całość zebranego materiału dowodowego została stronie przedstawiona w postanowieniu o wznowieniu postępowania, została zatem z ustaleniami organu zaznajomiona i nie wniosła żadnych uwag ani dodatkowych informacji, w szczególności nie poinformowała o fakcie wydania wyroku z 2020 r. Reprezentowana przez pełnomocnika fakt ten mogła podnieść zarówno na etapie odwołania, jak i skargi do Sądu I instancji, czego zaniechano. Brak zawiadomienia w trybie art. 10 ust. 1 k.p.a. nie daje się w tych warunkach zakwalifikować jako naruszenie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podobnie wygląda sprawa w przypadku zarzutów naruszenia pozostałych wskazanych przepisów k.p.a. Nie można skutecznie postawić organom zarzutu, że pominęły dowód w sprawie, skoro aż do etapu skargi kasacyjnej strona tego dowodu nie zgłaszała, choć znała powody wznowienia postępowania. Nie można też ocenić, czy dowód ten miał istoty wpływ na wynik postępowania, skoro treść wyroku nie została ujawniona i nie potwierdzono, że dotyczy on alimentów za październik 2017 r.
Nie jest w konsekwencji powyższego skuteczny zarzut naruszenia art. 16 § 1 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 8, art. 146 § 2 k.p.a. Decyzja z 17 października 2017 r. przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego była wydana w oparciu o ustalenie, że egzekucja alimentów prowadzona na podstawie wyroku z 13 listopada 2014 r., III RC 433/14 okazała się bezskuteczna. Skoro ujawniono, że wyrok ten został uchylony wyrokiem z 23 kwietnia 2015 r., III RC 433/14, a powództwo o podwyższenie alimentów oddalone, to zasadnie organy stwierdziły, że zaistniała przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., albowiem decyzja dotychczasowa została wydana w oparciu o orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone. Okoliczności sprawy nie potwierdzają, że w wyniku wznowienia postępowania mogła zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej, albowiem nie potwierdzono, że za okres objęty rozstrzygnięciem alimenty odpowiadały kwocie co najmniej 500 zł na każde z dzieci.
Nie poddaje się natomiast rozpoznaniu zarzut naruszenia art. 151 § 1 k.p.a., albowiem przepis ten ma złożoną strukturę, normy z pkt 1 i 2 tego przepisu dotyczą przy tym alternatywnych rozstrzygnięć. Brak wskazania, która z nich została naruszona uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do zarzutu.
Nie uzasadnia uwzględnienia skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390) nie miała w niniejszej sprawie zastosowania, przepis ten nie był w postępowaniu powoływany, a w skardze kasacyjnej nie określono, z jakiego powodu zasada ta miałaby w sprawie być stosowana.
Pozbawiony związku z przedmiotem sprawy jest także zarzut dotyczący art. 156 § 2 k.p.a., postępowanie nie dotyczyło stwierdzenia nieważności decyzji, zatem przesłanka negatywna do stwierdzenia nieważności określona w tym przepisie nie ma żadnego zastosowania w sprawie.
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1. sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. O sprostowaniu z urzędu oczywistej omyłki w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji w zakresie numeru decyzji organu I instancji postanowiono na podstawie art. 156 § 1 i § 3 p.p.s.a. Jak potwierdzają akta administracyjne, decyzja organu I instancji opatrzona jest numerem FA.5521.6.2021.
Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.