Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 25 czerwca 2004 r. sygn. akt I SA 1954/02, oddalił skargę Z. SA i [...] Z. SA w [...], na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] uchylającą decyzję Wojewody [...], odmawiającą wznowienia postępowania uwłaszczeniowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił stan sprawy przytaczając decyzję Wojewody [...] z 23 lutego 1994 r., wydaną na podstawie art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 z późn. zm.), którą orzeczono o uwłaszczeniu [...] Z. w [...] działkami nr 72/5, 265/1, 686/1, 769/1, 1290/1 i 178/1 o łącznej powierzchni 634 ha 1170 m2, położonymi w [...].
W odniesieniu do tej decyzji, która stała się ostateczna, z wnioskiem o wznowienie postępowania pismem z 20 marca 1995 r. wystąpił Wojskowy Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo-Budowlany w [...], powołując się na to, iż część będącej przedmiotem uwłaszczenia nieruchomości (1,84 ha gruntów nieleśnych i 44,12 ha gruntów leśnych) na podstawie decyzji Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego 27 maja 1974 r. zostało przekazanych Ministrowi Obrony Narodowej w zarząd i użytkowanie z przeznaczeniem pod budowę osiedla wypoczynkowego, a następnie protokółem zdawczo-odbiorczym z 24 czerwca 1974 r. grunty stanowiące część działki nr 686/1, zostały przekazane MON.
Wojewoda [...], decyzją z 23 czerwca 1995 r. odmówił wznowienia uznając, że przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, nie pozwalają przyjąć istnienia zarządu MON.
Po uchyleniu tej decyzji przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, Wojewoda [...] wydał decyzję [...] ponownie odmawiając wznowienia postępowania uwłaszczeniowego, z powołaniem się na art. 149 § 3 k.p.a. i brak interesu prawnego Rejonowego Zarządu Infrastruktury w [...] w tej sprawie.
Na skutek odwołania Rejonowego Zarządu Infrastruktury, organ centralny decyzją z [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Z akt wynika, że Z. posiadał w dniu 5 grudnia 1990 r. prawo zarządu gruntów w [...] o pow. 638,01 ha, co potwierdzają decyzje Naczelnika Gminy [...] z 11 marca 1989 r. i 12 września 1989 r. o opłatach za zarząd. Wojewoda bezzasadnie odmówił przyznania przymiotu strony Rejonowemu Zarządowi Infrastruktury, gdyż wywodząc swe prawa z decyzji Ministra z 7 maja 1974 r., zezwalającej na wyłączenie z państwowego gospodarstwa leśnego i przekazanie w zarząd i użytkowanie MON gruntów o pow. 45,96 ha z oddziałów 237 i 240 Nadleśnictwa [...], posiada on niewątpliwie interes prawny. Nie zostało natomiast wyjaśnione, których działek w obrębie [...], dotyczy zezwolenia Ministra Leśnictwa z 1974 r.
Konieczne jest dokładne określenie granic dawnych oddziałów 237 i 240, a skomplikowany charakter sprawy może uzasadniać powołanie biegłego.
Skargi do NSA wniosły R. SA i Z. SA zarzucając: pierwszy ze skarżących, że organ dowolnie uznał potrzebę uzupełnienia postępowania, zaś Z. zarzucił naruszenie prawa polegające na pominięciu jego w postępowaniu, mimo, iż aktem notarialnym z 27 października 1994 r. nabył od R. prawo użytkowania wieczystego do działki nr 686/1.
Oddalając skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił stanowisko organu centralnego. Ustalenie, czy żądający wznowienia ma przymiot strony, zależy od wyjaśnienia jakie działki z dawnych oddziałów 237 i 240 były objęte decyzją Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 1974 r. Jeżeli istnieją wątpliwości co do znaczenia prawnego tej decyzji, to nie można przyjąć, - jak uczynił to Wojewoda – że Rejonowemu Zarządowi Infrastruktury nie przysługuje przymiot strony, a tym samym prawo żądania wznowienia postępowania uwłaszczeniowego.
W niniejszej sprawie Rejonowy Zarząd uprawdopodobnił, że ma interes prawny do żądania wznowienia postępowania.
Pominięcie Z. stanowiło uchybienie, ale nie miało ono wpływu na wynik sprawy, a uchylenie decyzji Wojewody i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania daje możliwość temu skarżącemu uczestniczenia w dalszym postępowaniu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł R. SA reprezentowany przez Radce prawnego R. G. zarzucając:
- naruszenie art. 28 i 29 k.p.a. przez uznanie, że jednostka organizacyjna Skarbu Państwa może być stroną postępowania, w którym organ administracji publicznej rozstrzyga sprawę mogącą nieść skutki cywilnoprawne dla Skarbu Państwa oraz że interes prawny ma podmiot, który nie może być uwłaszczony i który nie przedstawia dowodów na zarządzanie przedmiotowym gruntem, naruszenie art. 146 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. przez uznanie, że można prowadzić postępowanie gdy od dnia doręczenia decyzji minęło 5 lat,
- naruszenie art. 148 § 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie i uznanie, że jeżeli zostanie zarzucone uchybienie terminowi, możliwe jest wznowienie postępowania oraz naruszenie art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 28 k.p.a. przez uznanie, że może pozostać w obrocie prawnym decyzja wydana w warunkach uzasadniających wznowienie postępowania. Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi strona rozwijając postawione zarzuty twierdziła, iż Sąd nie uwzględnił, że wnioskujący o wznowienie nie ma osobowości prawnej. Wojskowy Zarząd jest jedynie statio fisci Skarbu Państwa. Organ administracji publicznej winien strzec interesów majątkowych Skarbu Państwa w tym znaczeniu, aby nie uwłaszczać podmiotów trzecich majątkiem będącym w ich zarządzie. Nie można nabyć z mocy prawa użytkowania wieczystego na rzecz jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa, jaką jest Wojskowy Zarząd. Z tego względu nie ma on interesu prawnego we wznowieniu postępowania. Nadto podstawą orzekania w tej sprawie winny być dane ewidencyjne, a nie nieokreślone oddziały leśne.
Wnioskujący nie przedstawił żadnych dowodów na to, że zarządzał oznaczonymi działkami, będącymi przedmiotem uwłaszczenia.
Prawidłowe rozumienie art. 146 k.p.a. i określonego tam terminu pięcioletniego jest takie, że nie można obecnie uchylić decyzji wydanej 23 lutego 1994 r. Nakazywanie wznowienia przez WSA jest więc bezzasadne. Zarzut skargi odnosił się do uchybienia miesięcznemu terminowi na wniesienie podania. Wnioskodawca nie udowodnił zachowania terminu, a WSA nie wziął powołanej okoliczności pod rozwagę. Sąd sprzecznie z prawem ocenił brak udziału w postępowaniu administracyjnym użytkownika wieczystego, co uzasadnia wniesienie skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna Z. prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2005 r. została odrzucona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Sąd odwoławczy, stosownie do art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że strona wyznacza zakres rozpoznania sprawy wskazując podstawy kasacyjne. Związane Sądu granicami skargi kasacyjnej oraz wprowadzony przymus adwokacko-radcowski przy jej sporządzeniu powodują, iż podstawy skargi kasacyjnej winny być sformułowane w sposób prawidłowy, zapewniający dokonanie kontroli instancyjnej.
Podstawy kasacyjne wymienia przepis art. 174 powołanej ustawy, a w przypadku zarzutu naruszenia przepisów postępowania, strona winna wskazać naruszony przepis ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz na czym polegało jego naruszenie i wykazać, że miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W skardze kasacyjnej strona nie wskazała przepisu omawianej ustawy, którą stosował Wojewódzki Sąd Administracyjny, lecz mimo tej usterki Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż skarga odpowiada wymaganiom z art. 176 i rozpoznał ją odnosząc się do zarzutów w niej zamieszczonych.
Sąd nie uznał za trafne zarzutów naruszenia art. 28 i 29 k.p.a. przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji przez Sąd I instancji.
W myśl art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Rejonowy Zarząd Infrastruktury, będący następcą prawnym Wojskowego Rejonowego Zarządu Kwaterunkowo-Budowlanego, takim interesem prawnym wykazał się, co trafnie przyjął zarówno organ centralny jak i Sąd.
Znajdująca się w aktach sprawy decyzja Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 7 maja 1974 r. potwierdza, że część gruntów o pow. 45,96 ha z oddziałów 237 i 240 Nadleśnictwa [...], została przekazana Ministerstwu Obrony Narodowej w zarząd i użytkowanie z przeznaczeniem na ośrodek wypoczynkowy. Potwierdza to protokół zdawczo-odbiorczy z 24 czerwca 1974 r., przekazujący te grunty MON.
W myśl ówcześnie obowiązującej ustawy z 20 grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym (Dz. U. Nr 63, poz. 494 z późn. zm.) Minister Leśnictwa uprawniony był do wyłączania z państwowego gospodarstwa leśnego gruntów leśnych i przekazywania ich pod zarząd innych ministrów (art. 14). Decyzja taka wraz z protokółem zdawczo-odbiorczym stanowiła tytuł prawny do władania nieruchomościami.
Szczegółowe zasady obowiązujące przy wyłączaniu gruntów regulowało rozporządzenie Ministra Leśnictwa Przemysłu Drzewnego z 27 stycznia 1972 r. w sprawie wyłączania gruntów z pgl i włączania gruntów do tego gospodarstwa (Dz. U. Nr 5, poz.
- oraz akty prawne, do których rozporządzenie odsyła.
Rejonowy Zarząd Infrastruktury, będący państwową jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej mieści się w katalogu podmiotów wymienionych w art. 29 k.p.a., określającym kto może być stroną.
Zasadnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, że wnioskujący uprawdopodobnił, iż posiada interes prawny do żądania wznowienia postępowania, zaś obowiązkiem organu było wyjaśnienie jakie działki z dawnych oddziałów 237 i 240, objęte decyzją Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 1974 r., stały się przedmiotem uwłaszczenia, stwierdzonego decyzją Wojewody [...] z 23 lutego 1994 r. W przypadku stwierdzenia, iż decyzja Wojewody objęła także obszar gruntu przekazany w 1974 r. w zarząd organom wojskowym, interes prawny wnioskodawcy jest niewątpliwy.
Jest oczywistym, że państwowa jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej nie może zostać uwłaszczona mieniem Skarbu Państwa.
Jednakże posiadanie przez nią tytułu prawnego do mienia Skarbu Państwa może stać na przeszkodzie do stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków przez przedsiębiorstwo państwowe. W takim ujęciu państwowa jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej może być stroną postępowania uwłaszczeniowego, chociaż sama prawa użytkowania wieczystego i własności nie nabywa.
Za chybiony uznał Naczelny Sąd Administracyjny zarzut naruszenia art. 146 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 148 § 2 k.p.a. gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stosował tych przepisów. Nie były one także stosowane przez organ centralny, który zlecił przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego dla ustalenia, czy wnioskująca jednostka organizacyjna posiada interes prawny. Błędnie skarżący z treści art. 146 k.p.a. wyprowadza wniosek co do prowadzenia postępowania w sprawie wznowienia mimo upływu okresu pięciu klat od doręczenia decyzji, podczas gdy przepis ten zawiera jedynie zakaz uchylenia decyzji, nie zaś zakaz wznowienia postępowania.
W kwestii naruszenia terminu przewidzianego w art. 148 § 2 k.p.a. zarzut ten należy ocenić jako bezpodstawny, skoro kwestia zachowania bądź też uchybienia terminowi przewidzianemu w art. 148 § 1 i 2 k.p.a. nie była przedmiotem badania, wobec odmowy wznowienia postępowania przez organ I instancji i mogła być dopiero wyjaśniona w postępowaniu przed tym organem, nie zaś w toku postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.