Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2021 r. (sygn. akt II SA/Po 212/20), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu – orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") – oddalił skargę A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2019 r. [...] o odmowie skierowania A. L. do mieszkania chronionego.
W skardze kasacyjnej, A. L. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 53 ust. 1 i w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r. poz. 1876 z późn. zm.) - przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie jest obowiązkiem pomocy społecznej zapewnienie miejsc w mieszkaniach chronionych oraz przyjęciu, że okolicznością uzasadniającą odmowę przyznania mieszkania chronionego jest brak miejsc w tego typu placówkach.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Poznaniu do ponownego rozpoznania.
Reprezentujący skarżącego pełnomocnik z urzędu wnosił również o przyznanie mu zwrotu kosztów udzielonej pomocy prawnej, oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte ani w całości, ani w części.
Ponadto skarżący wnosił o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zwracano głównie uwagę na fakt, że skarżący (cyt.): "znajduje się w bardzo trudnej sytuacji osobistej, w której niepełnosprawność faktycznie bardzo utrudnia mu ułożenie spraw życiowych w płaszczyźnie zarobkowej, organizacyjnej (także organizacji opieki zdrowotnej), jak i rodzinnej".
Ponadto twierdzono też, iż mieszkanie chronione może być przyznane każdej osobie fizycznej znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, spełniającej ogólne przesłanki otrzymania pomocy, która ponadto wymaga wsparcia w codziennej egzystencji.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2019, poz. 2325), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.
Zarzuty te oparte zostały wyłącznie na podstawie kasacyjnej, określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. to jest na obrazie prawa materialnego, w postaci błędnej wykładni art. 53 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r. poz. 1876, z późn. zm., dalej "u.p.s.").
Przedmiotowa sprawa dotyczyła wniosku A. L. z dnia 22 lipca 2019 r., w którym wnioskodawca wnosił o umieszczenie go w mieszkaniu chronionym, gdyż – jak twierdził – stan jego zdrowia się pogorszył i pobyt w mieszkaniu chronionym umożliwi mu łatwiejsze niż ze schroniska w Domaniewie, dotarcie do lekarza. Wymienionymi na wstępie decyzjami organy wniosku tego jednak nie uwzględniły, gdyż uznały, że udzielona wnioskodawcy pomoc w formie umieszczenia go w ośrodku wsparcia (w schronisku dla osób bezdomnych) była adekwatna do sytuacji życiowej zainteresowanego. Wskazano przy tym, że A. L. miał [...] lat, zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...]sierpnia 2015 r. [...] został on zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe i – jako osoba bezdomna - na mocy decyzji Prezydenta z dnia [...] czerwca 2019 r. [...], przebywał w schronisku dla bezdomnych mężczyzn w Domu [...] w [...].
Placówka ta zaś zapewniała wnioskodawcy możliwość: całodobowego przebywania, miejsce do spania, spożycie 3 posiłków dziennie i działań ukierunkowanych na wzmacnianie aktywności społecznej, wyjścia z bezdomności i uzyskania samodzielności życiowej. Ponadto nadmieniono, że strona miała czworo dorosłych dzieci, z którymi utrzymywała kontakty nieregularne i nie mogła liczyć na ich pomoc finansową. Z tego powodu A. L. miał przyznaną pomoc w formie zasiłku stałego w kwocie 548 zł miesięcznie oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 184,42 zł. Łączny jego dochód wynosił zatem 732,42 zł/mies. Ustalono także, że skarżący L., mimo poruszania się na wózku inwalidzkim, nie wymagał pomocy przy myciu i ubieraniu się. Bariery architektoniczne (np. schody) pokonywał zaś przy pomocy kul łokciowych. Był więc zdolny do samoobsługi a wymagał jedynie schronienia i pomocy w zarządzaniu czasem wolnym oraz zarządzaniu finansami.
W zaistniałej zatem sytuacji, zdaniem organów obu instancji, wprawdzie niewątpliwie udzielenie A. L. dalszej pomocy mogłoby przyczynić się do pewnej jego stabilizacji życiowej, to jednak skoro umieszczenie zainteresowanego w mieszkaniu chronionym stanowiło pomoc fakultatywną a Miasto [...] dysponowało jedynie nieliczną liczbą miejsc w tego rodzaju placówkach a przy tym - w dacie orzekania - dysponowało tylko jednym wolnym miejscem i to przeznaczonym dla kobiety (w pokoju dwuosobowym) to nie było obecnie możliwe uwzględnienie przedmiotowego wniosku.
Pogląd ten podzielił następnie Sąd Wojewódzki, który oddalając w zaskarżonym wyroku skargę A. L., wniesioną na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2019 r. o odmowie skierowania zainteresowanego do mieszkania chronionego, uznał, że skarga ta nie zawierała uzasadnionych podstaw. Sąd I instancji zgodził się bowiem wprawdzie ze skarżącym, że zapewnienie określonych zasobów niezbędnych do realizacji świadczeń z zakresu pomocy społecznej jest obowiązkiem gminy i jej zadaniem własnym, ale ocena realizacji przez jednostkę samorządu terytorialnego jej zadań dotyczyła jej działalności w całokształcie, jako wspólnoty działającej w uwarunkowaniach określonych ustawami samorządowymi i innymi dotyczącymi roli samorządu. Z niespornych zaś okoliczności niniejszej sprawy, wynikało, że Miasto [...] dysponowało miejscami w mieszkaniach chronionych, ale miejsca te (w odniesieniu do mężczyzn) były obecnie wszystkie zajęte.
Przede wszystkim zaś A. L. nie znajdował się również w sytuacji, która nakazywałaby organowi bezwzględnie dążyć do zapewnienia mu miejsca w tego rodzaju mieszkaniu. Z tego powodu choć – jak podkreślił Sąd Wojewódzki – sytuacja życiowa A. L. była oczywiście trudna, to z uwagi na fakt, że pomoc społeczna nie była w tym przypadku w stanie zadośćuczynić wszystkim, nawet usprawiedliwionym, wnioskom osób potrzebujących, to skarga jego nie mogła odnieść spodziewanego rezultatu.
Z tym stanowiskiem nie zgadzał się skarżący, który zarzucając Sądowi Wojewódzkiemu wadliwą wykładnię art. 53 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 12 u.p.s., twierdził, że obowiązkiem pomocy społecznej było zapewnienie miejsc w mieszkaniach chronionych a w związku z tym brak miejsca w tego rodzaju placówce nie stanowił okoliczności uzasadniającej odmowę przyznania wspomnianego wyżej miejsca.
W związku z powyższym skład orzekający pragnie wyjaśnić, że zgodnie z art. 53 ust. 1 u.p.s., osobie, która ze względu na trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebuje wsparcia w funkcjonowaniu w codziennym życiu, ale nie wymaga usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki, w szczególności osobie z zaburzeniami psychicznymi, osobie opuszczającej pieczę zastępczą w rozumieniu przepisów o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, zakład dla nieletnich, a także cudzoziemcowi, który uzyskał w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, może być przyznany pobyt w mieszkaniu chronionym. Odnosząc zatem treść w/w przepisu do sytuacji skarżącego – co do zasady – niewątpliwie mógłby on ubiegać się o przyznanie mu prawa do pobytu w mieszkaniu chronionym. Jednak w rozpoznawanym stanie faktycznym to nie powyższa okoliczność była rzeczą sporną, a pozostawała nią kwestia, czy w przypadku, w którym należałoby przyjąć, że wnioskodawca spełniał przesłanki warunkujące prawo do zamieszkania w mieszkaniu chronionym, organ był zobowiązany do bezwzględnego uwzględnienia wniosku strony.
Na tak zaś postawione pytanie – zdaniem składu orzekającego – należało udzielić odpowiedzi negatywnej. Skoro bowiem w przepisie art. 53 ust. 1 u.p.s., ustawodawca postanowił, że osobie spełniającej określone w tym przepisie wymagania (cyt.): "może być przyznany pobyt w mieszkaniu chronionym" to nie można było twierdzić, iż w każdym przypadku i niezależnie od jakichkolwiek okoliczności gmina była zobowiązana do uwzględnienia tego rodzaju wniosku.
Taki obowiązek nie wynika również z treści art. 17 ust. 1 pkt 12 u.p.s. Przepis ten stanowi jedynie, że prowadzenie i zapewnienie miejsc w mieszkaniach chronionych należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym. Z tego obowiązku gmina zaś wywiązuje się poprzez podjęcie przez radę gminy stosownej uchwały, mocą której zostaje wydzielona z gminnego zasobu mieszkaniowego część mieszkań z przeznaczeniem na mieszkania chronione i jednocześnie zostają określone zasady odpłatności za korzystanie z tego rodzaju lokali. Z powyższego przepisu nie wynika natomiast ani wymóg by rada gminy była zobowiązana do utworzenia określonej ilości mieszkań chronionych, ani też by w przypadku, w którym powstaje potrzeba zwiększenia liczby tych mieszkań, gmina była zobligowana do podjęcia w tym zakresie konkretnych działań.
W konsekwencji, skoro zabezpieczenie liczby lokali, pełniących funkcję mieszkań chronionych, ich eksploatacja i utrzymanie stanu technicznego, będące elementem związanym z utrzymaniem gminnego zasobu mieszkaniowego, stanowi zadanie własne gminy a więc jest finansowane z jej środków, to na liczbę lokali przeznaczonych w danej gminie na mieszkania chronione, mają także duży wpływ czynniki od danej gminy niezależne. Z tego też także powodu trudno zgodzić się ze skarżącym by organ gminy miał obowiązek przyznać mieszkanie chronione niezależnie od tego czy – w dacie orzekania – dana gmina dysponuje wolnymi miejscami w lokalach wydzielonych jako mieszkania chronione.
W rezultacie należało więc uznać, że wykładnia w/w przepisów prawa materialnego, dokonana przez Sąd Wojewódzki a wcześniej przez organy, była prawidłowa. Trafne było bowiem stanowisko Kolegium, że w przypadku skarżącego Miasto [...] wypełniło swoje obowiązkowe zadanie, wynikające z ustawy o pomocy społecznej, poprzez zapewnienie mu aktualnie pobytu w Domu [...] w [...] Nic też nie stało na przeszkodzie by skarżący w przyszłości (w przypadku zmiany uwarunkowań faktycznych) ponowił swój wniosek.
Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.
W przedmiocie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeknie Sąd Wojewódzki.