Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi G. K. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 11 stycznia 2021 r., nr DSZ-V.5321.6145.2020.AC, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wyrokiem z 27 października 2021 r., I SA/Wa 919/21, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Małopolskiego z 27 listopada 2020 r., nr WP-XIV.9950.7.11772.2020, i zasądził od Ministra Rodziny i Polityki Społecznej na rzecz skarżącej G. K. kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrok ten, podobnie jak i inne przywołane niżej wyroki sądów administracyjnych, dostępny jest w internetowej bazie orzeczeń - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie wniósł Minister Rodziny i Polityki Społecznej, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", tj.:
- 1. art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111), zwanej dalej "u.ś.r.", poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji bezpodstawne niezastosowanie, polegające na przyjęciu, że sprawę skarżącej należało załatwić z pominięciem ww. przepisu, który w ocenie sądu pierwszej instancji został uznany za niekonstytucyjny, a zatem niemający mocy obowiązującej w tej konkretnej sprawie, podczas gdy w istocie Trybunał Konstytucyjny, zwany dalej również "Trybunałem" lub "TK", w uzasadnieniu swojego wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. poz. 1443), zwanego dalej "wyrokiem w sprawie K 38/13", wyraźnie stwierdził, że ww. przepis pozostaje w mocy do czasu jego zmiany przez ustawodawcę;
- 2. art. 71 ust. 3 w związku z art. 67 ust. 2 oraz art. 73 ust. 1 obowiązującej w dniu wydania wyroku w sprawie K 38/13 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643, ze zm.), poprzez ich bezpodstawne pominięcie w procesie wykładni przedmiotowego wyroku Trybunału, a w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, że organy obu instancji nieprawidłowo zinterpretowały ww. wyrok w sprawie K 38/13.
W oparciu o powyższe zarzuty na podstawie art. 176 p.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a., albo ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.
Ponadto wniesiono o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie zwrotu od skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a., w tym kosztów zastępstwa procesowego.
G. K., reprezentowana przez radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie od Ministra Rodziny i Polityki Społecznej na rzecz G. K. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna jest oczywiście niezasadna.
Zgodnie z art. 183 § p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji.
Istota sporu sprowadza się do kwestii dopuszczalności przyznania skarżącej G. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem S. K. Należy przypomnieć, że ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że w dniu 25 sierpnia 2020 r. skarżąca złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w B. wniosek o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem S. K., urodzonym [...] 1989 r.
Wojewoda Małopolski (dalej: "organ I instancji", "Wojewoda") decyzją z 27 listopada 2020 r. odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem, w okresie od 1 sierpnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. w wysokości 1830 zł miesięcznie, a w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 30 września 2024 r. w wysokości 1971 zł miesięcznie. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia był brak spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r., czyli wieku, w jakim powstała niepełnosprawność syna, tj. po uzyskaniu przez niego pełnoletności.
Minister Rodziny i Polityki Społecznej (dalej: "Minister", "organ odwoławczy") zaskarżoną decyzją z 11 stycznia 2021 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.
Sąd pierwszej instancji uznał, że skarga wniesiona przez Skarżącą zasługuje na uwzględnienie. Wskazał, że organy orzekające błędnie uznały, że wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności może być podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.", poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji bezpodstawne niezastosowanie, a w konsekwencji naruszenie art. 71 ust. 3 w związku z art. 67 ust. 2 oraz art. 73 ust. 1, obowiązującej w dniu wydania wyroku w sprawie K 38/13, ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.), poprzez ich bezpodstawne pominięcie w procesie wykładni przedmiotowego wyroku Trybunału, a w rezultacie bezpodstawne przyjęcie, że organy obu instancji nieprawidłowo zinterpretowały ww. wyrok w sprawie K 38/13.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie 8 części III uzasadnienia ww. wyroku w sprawie K 38/13 wskazał, że skutkiem tego wyroku w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest stwierdzenie, że opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być przez ustawodawcę traktowani jako podmioty należące do tej samej klasy. Nie mogą być zatem - co do zasady - traktowani w sposób odmienny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe stwierdzenie Trybunału Konstytucyjnego oznacza, że po ogłoszeniu ww. wyroku nie jest dopuszczalne zróżnicowanie traktowania opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Taki skutek ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie wymaga podjęcia działań legislacyjnych. Powyższe stwierdzenie zostało bowiem zaadresowane do organów stosujących prawo i jego celem jest określenie wskazówek co do dalszego stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. po stwierdzeniu jego niekonstytucyjności w zakresie określonym w ww. wyroku Trybunału.
Zaprezentowana przez Sąd pierwszej instancji interpretacja skutków ww. wyroku w sprawie K 38/13 jest zatem w pełni zgodna z wywodami zawartymi w jego pisemnym uzasadnieniu. Zarzuty naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię w związku z wyrokiem w sprawie K 38/13, jak również naruszenia art. 71 ust. 3 w związku z art. 67 ust. 2 oraz art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.), nie mogą być zatem uwzględnione.
Na marginesie należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny wskazał dalej w uzasadnieniu ww. wyroku, że nie podważył założenia, że okres życia, w którym pojawia się niepełnosprawność, może mieć związek z oceną posiadania przez daną osobą majątku pozwalającego na samodzielne zapewnienie sobie godziwej egzystencji. Ustawodawca zobowiązany jest precyzyjnie określić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Za punkt wyjścia musi jednak przyjąć jednakowe traktowanie takich opiekunów niezależnie od istniejącego już w ustawie preferencyjnego traktowania opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Niewątpliwie w takim zakresie wykonanie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego wymaga podjęcia działań ustawodawczych.
Nie można jednak wywodzić, że wyrok ten jako wyrok zakresowy jest skierowany w całości wyłącznie do ustawodawcy i nie wywiera żadnego wpływu na stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. po stwierdzeniu jego niekonstytucyjności w zakresie określonym w ww. wyroku Trybunału.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 tej ustawy.