Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 9 lutego 2006 r., IV SA/Po 263/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę D. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Decyzją z dnia [...], Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...], wydaną na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b oraz art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., nr 71, poz. 838 ze zm.), w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 98, poz. 602 ze zm.) oraz rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. nr 44, poz. 432) obciążającą D. S. karą pieniężną w wysokości 1560 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że pomiaru nacisku dokonano na wadze dynamicznej typu RPT 97-114, posiadającej ważne świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze, a wagi tego typu zostały zatwierdzone decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów.
Skargę na powyższą decyzję wniósł D. S. twierdząc, że towar był załadowany poprawnie oraz podnosząc, że dopuszczalna masa pojazdu nie została przekroczona. Stwierdził też, że na terenie kraju brak jest odpowiedniej ilości wyznaczonych punktów ważenia, a te, które istnieją są oddalone od miejsc załadunku nawet kilkaset kilometrów. Koszt takiej usługi po przemnożeniu przez ilość kursów czyni działalność przewozową nieopłacalną. Generalnie ustawodawca nałożył na obywateli obowiązki, które z przyczyn obiektywnych nie mogą być wykonane.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę zważył, iż podstawowy zarzut strony skarżącej sprowadza się do kwestionowania poprawności ważenia i sposobu przeprowadzenia postępowania od strony formalnej. Zdaniem Sądu nie znajdują podstaw zarzuty dotyczące rzekomych uchybień formalnych polegających na zastosowaniu niewłaściwej procedury, czy też nie ustosunkowaniu się do zastrzeżeń kierowcy wobec sposobu ważenia i żądania ponownego przeważenia. Z uwagi na jakość techniczną wagi, jej wyposażenie w szereg zabezpieczeń gwarantujących prawidłowość procesu ważenia, a także świadectwa legalizacji stwierdzono, że żądanie ponownego ważenia było bezzasadne i organ nie miał obowiązku dokonywania kolejnego pomiaru. Zdaniem Sądu słusznie przyjęto za podstawę ustaleń faktycznych zaskarżonej decyzji protokół przedmiotowej kontroli. Art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że nałożenie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia jest obligatoryjne. Jest ono również niezależne od ewentualnej winy sprawcy przekroczenia ciężaru czy też od zachowania wymaganej masy całkowitej pojazdu, a jedynym i decydującym kryterium nałożenia kary jest fakt stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnego nacisku na oś pojazdu. Dla odpowiedzialności właściciela pojazdu za przekroczenie dopuszczalnych norm nie ma też znaczenia brak możliwości sprawdzenia nacisku osi pojazdu na drogę po załadunku. Ze sformułowania art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy o drogach publicznych wynika, że ustawodawca jako odrębne przesłanki odpowiedzialności administracyjnej traktuje przekroczenie masy, nacisków na osie lub wymiarów określonych w odrębnych przepisach. Zatem brak przekroczenia masy całkowitej nie mógł skutkować zwolnieniem z odpowiedzialności za przekroczenie nacisku na oś. W świetle omawianej regulacji ustawowej niesprzeczne z konstytucyjnym porządkiem prawnym jest obligatoryjne pobieranie kar pieniężnych za przejazd pojazdów z parametrami przekraczającymi dopuszczalne normy bez stosownego zezwolenia. Wprowadzając art. 13 ust. 2 b do ustawy o drogach publicznych ustawodawca przymusza podmioty korzystające z dróg publicznych do wypełniania przewidzianych przepisami obowiązków. Przepis ten jest restrykcyjny, ale taki zamiar wynika z wyraźnej woli ustawodawcy, który w ten sposób zabezpiecza drogi publiczne przed ich postępującą degradacją. Przedstawione regulacje wbrew sugestiom skarżącego nie zostały zakwestionowane prze Trybunał Konstytucyjny jako niezgodne z ustawą zasadniczą. Nie budziły też wątpliwości Sądu, gdyż Trybunał Konstytucyjny orzekając o niezgodności z konstytucyjnym porządkiem prawnym tych przepisów wykonawczych ustawy, które uprzednio były podstawą wymierzenia najpierw podwyższonych opłat, a później i kar za przejazd pojazdami ponadnormatywnymi samej zasadny ponoszenia ujemnych konsekwencji za przejazdy pojazdów "nienormatywnych" bez zezwolenia nie podważał. Generalnie też doktryna i orzecznictwo dopuszcza możliwość ograniczenia wolności gospodarczej i poddania jej w konstytucyjnie określonych sytuacjach interwencji państwa (np. polegającej na możliwości pobierania opłat za korzystanie z dróg publicznych i nakładania kar w warunkach niedochowania stosownych normatywów) w celu ochrony interesu publicznego i innych praw jednostek.
W skardze kasacyjnej D. S. zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej powoływanej jako p.p.s.a.) naruszenie:
- art. 2 Konstytucji RP przez błędne zastosowanie, polegające na orzeczeniu kary administracyjnej za przejazd pojazdem nienormatywnym w sytuacji, gdy skarżący nie miał możliwości sprawdzenia, czy po załadowaniu przez niego ładunku pojazd nie przekracza dozwolonego obciążenia na każdą z osi pojazdu, albowiem żadna z instytucji publicznych nie zapewnia dostępu przewoźnikom do wag dynamicznie mierzących wartość obciążenia osi w pojazdach ciężarowych;
- art. 193 Konstytucji RP w związku z art. 188 ust. 1 Konstytucji RP, mające istotny wpływ na treść orzeczenia, polegające na nieprzedstawieniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu, co do zgodności aktu normatywnego, tj. art. 40b ust. 2, art. 13 ust. 2b i ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych oraz art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, co do zgodności wymienionych norm prawnych z art. 2 Konstytucji RP, do czego Wojewódzki Sąd Administracyjny był zobowiązany na podstawie (a contrario) art. 188 Konstytucji RP.
Jak podniesiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nałożenie na przewoźnika obowiązku przestrzegania norm obciążenia poszczególnych osi w pojeździe bez stworzenia prawnych i faktycznych mechanizmów umożliwiających takiemu przedsiębiorcy wypełnianie nałożonego na niego obowiązku jest niezgodne z art. 2 Konstytucji RP. Wraz z wprowadzeniem przepisów, które nałożyły taki obowiązek na przewoźników, organy państwa powinny zadbać, aby zostało stworzone odpowiednie zaplecze techniczne, które umożliwiłoby spełnienie takiego obowiązku. W praktyce przewoźnik może zweryfikować tylko i wyłącznie wagę przyjmowanego ładunku, dzięki temu może określić masę całego zestawu (samochód + ładunek). W ten sposób może jedynie zapobiec przekroczeniu dozwolonej masy całkowitej pojazdu. Nie ma jednak możliwości sprawdzenia, w jaki sposób towar na jego samochodzie ma być ułożony, aby nie przekroczyć dopuszczalnych norm obciążeniowych na każdą z osi pojazdu. Innymi słowy, wypełnienie obowiązku wynikającego z przywołanych przepisów mogłoby mieć miejsce tylko wtedy, gdyby w Polsce istniała sieć wag do ważenia pojazdów, tak aby możliwe było ustalenie obciążenia każdej z osi pojazdu. Możliwa jest bowiem taka sytuacja, iż cały ładunek zabrany przez pojazd nie przekracza dozwolonych norm dotyczących masy całkowitej pojazdu, jednak któraś z osi pojazdu jest przeciążona. Niestety przewoźnik nie ma możliwości takiego rozmieszczenia ładunku w pojeździe, aby mieć pewność, że nie przekroczy zakreślonych przepisami norm obciążeniowych dla poszczególnych osi pojazdu. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien był, zdaniem skarżącego, powziąć wątpliwość, co do konstytucyjności określonych w zarzucie przepisów prawa i w związku z tym zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego z zapytaniem, czy w/w normy prawne zgodne są z Konstytucją RP.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sposób sformułowania przez skarżącego pierwszego z podniesionych zarzutów - naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 2 Konstytucji RP, stanowiącego, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej - nie pozwala na jego merytoryczne rozpoznanie. Po pierwsze skarżący formułując ten zarzut powołał się na art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – dalej określana jako p.p.s.a.), a więc naruszenie przepisów Konstytucji błędnie uznał za naruszenie przepisów postępowania. Po drugie zaś, skarżący nie wskazał, który z przepisów ustawowych, na podstawie, których podjęta została zaskarżona decyzja, miałby być sprzeczny z normą konstytucyjną, a jego wywody odnośnie naruszenia art. 2 Konstytucji stanowią w istocie postulat pod adresem ustawodawcy i organów administracji stworzenia prawnych i faktycznych możliwości wypełniania przepisów ustawowych zakazujących ponadnormatywnego obciążania samochodów ciężarowych w szczególności stworzenie zaplecza technicznego (wagi dynamiczne), w którym byłoby możliwe dokonanie pomiarów obciążenia osi załadowanego samochodu ciężarowego. Należy jednak zauważyć, iż jak wskazał Sąd I instancji powołując się na wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 1998 r., II SA 1421/97, brak możliwości sprawdzenia nacisku osi pojazdu na drogę po załadunku nie stanowi okoliczności wyłączającej odpowiedzialności właściciela pojazdu za przekroczenie dopuszczalnych norm.
Skarżący zarzucając Sądowi naruszenie przepisu art. 193 Konstytucji RP polegające na nieprzedstawieniu pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu wskazał, które przepisy ustawy o drogach publicznych oraz ustawy prawo o ruchu drogowym powinny być zbadane pod kątem ich zgodności z Konstytucją, ale nie sformułował bezpośrednio zarzutu ich niezgodności z Konstytucją, a skarga kasacyjna w tym zakresie nie zawiera także stosownego uzasadnienia, dlaczego wymienione przepisy ustaw, zdaniem skarżącego, miałyby być sprzeczne z Konstytucją RP. Naczelny Sąd Administracyjny związany stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. granicami skargi kasacyjnej nie może domniemywać intencji czy też woli składającego skargę kasacyjną. Skoro żadne przesłanki skargi kasacyjnej nie wskazują na to, aby przepisy te pozostawały w sprzeczności z Konstytucją nie można zasadnie formułować zarzutu owej sprzeczności.
W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2004 r., OSK 533/04 – ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 11, sformułowano pogląd, iż wywody skargi kasacyjnej o charakterze postulatu, iż Sąd I instancji mógł zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym nie mogą stanowić podstawy skargi kasacyjnej. Pogląd ten podziela skład orzekający w niniejszej sprawie.
Mając na uwadze podniesione wyżej względy na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.