Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 3 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 82/22 oddalił skargę A.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 15 października 2021 r., znak SKO. Al./4112/87/2021 w sprawie ustalenia kwoty świadczeń z funduszu alimentacyjnego jako świadczenia nienależnie pobranego.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku A.R. wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, wskazując, że nie dysponuje żadnymi środkami pozwalającymi na uregulowanie kwoty należności oraz odsetek, zaś brak wstrzymania wykonania decyzji spowoduje wymierną szkodę majątkową, która nie zostanie w żaden sposób skompensowana w przyszłości, ponieważ jedyną możliwością uzyskania finansów w celu wykonania zobowiązania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia byłoby skorzystanie z pożyczki, tzw. chwilówki, która spowodowałaby powstanie spirali zadłużenia.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje
Wniosek skarżącej kasacyjnie podlegał uwzględnieniu. Zgodnie z art. 61 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259; dalej p.p.s.a.) wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Po przekazaniu sądowi skargi, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (art. 61 § 3 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 16 kwietnia 2007 r., I GPS 1/07, przyjął, że na podstawie powołanego przepisu dopuszczalne jest wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu także w postępowaniu kasacyjnym, wszczętym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku oddalającego skargę.
Przyznanie stronie skarżącej ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od ogólnej reguły wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Przesłanki, jakimi powinien kierować się sąd przy rozstrzyganiu takiego wniosku w sposób wyczerpujący zostały określone w art. 61 § 3 p.p.s.a., w myśl którego są nimi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przesłanki te należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie na skutek uwzględnienia skargi akt ten zostanie wzruszony. Wykazanie podstaw do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu spoczywa na wnioskodawcy, sąd bierze jednak pod uwagę nie tylko okoliczności wskazane we wniosku ale też wszelkie okoliczności i dokumenty znane Sądowi z urzędu, zgromadzone w aktach sprawy.
Jakkolwiek podkreślenia wymaga, że świadczenie pieniężne jest świadczeniem odwracalnym i - co do zasady - nie można z wykonaniem aktu zobowiązującego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wiązać bezpośrednio niebezpieczeństwa powstania skutku trudnego do odwrócenia, to wysokość zobowiązania bądź konkretna sytuacja życiowa wnioskodawcy, jak w zawisłej sprawie, może wskazywać, że z wykonaniem aktu wiązać będą się takie skutki, których dotkliwość może uzasadniać wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Uwzględniając okoliczności wskazane przez skarżącą kasacyjnie we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji i materiał zgromadzony w aktach sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wstrzymanie wykonania decyzji jest uzasadnione. Wykonanie zaskarżonej decyzji przed prawomocnym skontrolowaniem jej zgodności z prawem wiązałyby się dla skarżącej z obciążeniem, którego skutki byłyby trudne do odwrócenia. Wykonanie zaskarżonej decyzji mogłoby spowodować poważne konsekwencje finansowe dla gospodarstwa domowego skarżącej kasacyjnie. Znaczenie w sprawie ma, że skarżąca ma na wyłącznym utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, a jej źródło utrzymania w znaczącej mierze stanowią środki publiczne. Wysokość kwoty podlegającej zwrotowi w relacji do sytuacji majątkowej rodziny skarżącej wskazuje, że wydatkowanie tych środków nie jest możliwe z posiadanych zasobów, jak też z bieżących wpływów. Wykonanie decyzji – zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego mogłoby zatem spowodować znaczące i na tyle dotkliwe pogorszenia sytuacji finansowej rodziny skarżącej, że powrót do stanu poprzedniego - w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej - byłby znacznie utrudniony. Naczelny Sąd Administracyjny odnotował także fakt, iż skarżąca składała przed organem wniosek o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, traktując także tę okoliczność jako argument przemawiający za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wskazać trzeba, że wstrzymanie wykonania decyzji ma charakter tymczasowy.
Z przedstawionych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.