Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 stycznia 2005 roku, sygn. akt II SA/Wa 707/04, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę B. B. wniesioną na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...], nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.
Sąd I instancji ustalił, iż skarżący ppłk. B. B. pełnił służbę wojskową od 1974 roku, ostatnio zaś na stanowisku Adiunkt – zespół Pracowników Naukowo – Dydaktycznych – Wyższa Szkoła Oficerska im. Tadeusza Kościuszki.
Na podstawie rozkazu personalnego Szefa Sztabu Generalnego WP nr PF-332/Org/P1 z dnia 8 sierpnia 2002 roku w sprawie zmian organizacyjnych w jednostkach szkolnictwa wojskowego podległych Dowódcom Rodzaju Sił Zbrojnych, z dniem 1 października 2003 roku Wyższa Szkoła Oficerska im. Tadeusza Kościuszki uległa przeformowaniu na Wyższą Szkołę Oficerską Wojsk Lądowych, co spowodowało zmniejszenie stanu etatowego Wyższej Szkoły Oficerskiej im. Tadeusza Kościuszki o 147 stanowisk służbowych.
W dniu 5 czerwca 2003 roku przeprowadzona została rozmowa służbowa, w trakcie której poinformowano skarżącego o likwidacji jego stanowiska służbowego oraz o braku możliwości zaproponowania mu innego stanowiska służbowego. Następnie Komendant Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych wystąpił z wnioskiem o dokonanie wypowiedzenia stosunku służbowego przez organ wojskowy.
Z uwagi na znaczną nadwyżkę kadry zawodowej Dowódca Wojsk Lądowych wystąpił z wnioskiem do Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego Ministerstwa Obrony Narodowej w celu wykorzystania oficera poza Wojskami Lądowymi, a w przypadku braku takiej możliwości, o dokonanie wypowiedzenia stosunku służbowego.
Z uwagi na prowadzoną restrukturyzację Sił Zbrojnych RP i związane z tym procesem znaczne ograniczenie liczby stanowisk przewidzianych dla oficerów starszych, brak było możliwości wyznaczenia skarżącego na inne stanowisko służbowe.
Mając powyższe na względzie, Dyrektor Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego Ministerstwa Obrony Narodowej uznał zasadność wniosku Komendanta Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych i na podstawie art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz § 137 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 roku w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych - decyzją nr [...] z dnia [...] wypowiedział ppłk. B. B. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej.
Na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] z dnia [...], utrzymał w mocy wypowiedzenie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.
W ocenie Sądu I instancji, materialnoprawną podstawę wypowiedzenia skarżącemu ppłk. B. B. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stanowił art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 1997 roku, Nr 10, poz. 55 ze zm.), bowiem w myśl tego przepisu dokonanie wypowiedzenia stosunku służbowego przez właściwy organ wojskowy może nastąpić, jeżeli jednostka wojskowa, w której żołnierz zawodowy pełni zawodową służbę wojskową, podlega rozformowaniu lub zmniejszył się jej stan etatowy, a brak jest możliwości wyznaczenia go na inne stanowisko służbowe.
Na podstawie analizy dokumentów przedstawionych przez pełnomocnika organu oraz znajdujących się w aktach personalnych skarżącego Sąd stwierdził, iż w niniejszej sprawie zostały spełnione obie przesłanki wynikające z art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
W dalszej części uzasadnienia, Sąd odnosząc się do zarzutu skarżącego, iż wypowiedzenie zostało dokonane pomimo braku przesłanki wynikającej z art. 36 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 20 ust. 3, a także z art. 36 ust. 6 w zw. z art. 76 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych uznał, iż zarzut ten jest niezasadny, bowiem powołane przepisy nie stanowiły podstawy wypowiedzenia.
Ponadto Sąd I instancji stwierdził, iż zarzut skarżącego, że Dyrektor Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego Ministerstwa Obrony Narodowej nie był organem właściwym do dokonania wypowiedzenia jest bezzasadny, zgodnie bowiem z przepisem § 137 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 1997 roku, Nr 7, poz. 38 ze zm.), dokonanie wypowiedzenia stosunku służbowego przez organ wojskowy może nastąpić w przypadkach określonych w art. 78 ust. 2 ustawy na wniosek dowódcy jednostki wojskowej skierowany do organu zwalniającego żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Jeśli organ zwalniający (w odniesieniu do oficerów - dyrektor departamentu Ministerstwa Obrony Narodowej właściwego do spraw kadr) uznał zasadność wniosku, dokonuje wypowiedzenia stosunku służbowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podzielił również stanowiska skarżącego, iż przedmiotowe wypowiedzenie zostało dokonane w tej samej sytuacji prawnej, co wcześniejsze wypowiedzenie Dyrektora Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego z dnia 28 listopada 2002 roku, które to decyzją z dnia 15 kwietnia 2003 roku Minister Obrony Narodowej uchylił i umorzył postępowanie w pierwszej instancji, bowiem zmniejszenie stanu etatowego o 147 stanowisk służbowych nastąpiło dopiero z dniem 1 października 2003 roku.
Zdaniem Sądu I instancji z akt sprawy nie wynikało, aby skarżący po odbyciu rozmowy służbowej w dniu 5 czerwca 2003 roku, w trakcie której poinformowano go o braku możliwości wyznaczenia na inne, odpowiadające jego kwalifikacjom stanowisko służbowe i z przebiegu której sporządzona została notatka służbowa podpisana przez skarżącego w dniu prowadzenia rozmowy, zwracał się do organu prowadzącego postępowanie w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej z wnioskami, na które nie uzyskał odpowiedzi. Sąd zatem doszedł do przekonania, iż zarzut skarżącego naruszenia przepisów art. 9 i 10 kpa jest bezzasadny.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł B. B. reprezentowany przez małżonkę - sędziego Sądu Okręgowego we Wrocławiu E. B. Wyrok zaskarżony został w całości, a skarga kasacyjna zawiera żądanie jego uchylenia i rozpoznania skargi bądź uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Wyrok zaskarżony został na podstawie art. 173 i 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wobec naruszenia prawa materialnego tj. art. 36 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 20 ust. 3, a także art. 36 ust. 6 w związku z art. 76 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przez błędną ich wykładnię.
Skarżący podniósł, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał błędnej wykładni art. 36 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 20 ust. 3 i art. 36 ust. 6 w zw. z art. 76 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, stanowiących określenie trybu, który winien zostać zastosowany dla skuteczności dokonania wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
Skarżący zarzucił, iż w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wskazał przyczyn nie zastosowania wymienionych przepisów, podnosząc jedynie, iż nie stanowiły one podstawy wypowiedzenia.
Ponadto w skardze kasacyjnej skarżący zarzucił, iż pełnomocnik Ministra Obrony Narodowej nie jest w stanie wskazać dokumentu, na podstawie którego można byłoby stwierdzić, że właśnie jego stanowisko zostało zlikwidowane.
Ppłk. B. B. przyznał, iż materialnoprawną przesłanką wypowiedzenia stosunku służbowego stanowił art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, jednak niezachowanie trybu, o jakim mowa w art. 36 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 20 ust. 3, a także z art. 36 ust. 6 w zw. z art. 76 ust. 3 czyniło to wypowiedzenie bezskutecznym.
Zdaniem skarżącego tryb oznaczony w przepisach powołanej ustawy nakazywał w art. 36 ust, 1 pkt 3 w związku z art. 20 ust. 2 pkt 1 - zwolnić ze stanowiska żołnierza zawodowego, które zostało zlikwidowane. Zgodnie z § 48 w związku z § 54 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 roku w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych, oficerowie na stanowiskach etatowych ppłk/płk, wyznaczani byli i zwalniani indywidualną decyzją kadrową Ministra Obrony Narodowej. Wszelkie zatem działania jego podwładnego - Dyrektora Departamentu Kadr - bez takiej decyzji, były pozbawione podstawy prawnej i stanowią naruszenie uprawnień ministra.
Ponadto w opinii skarżącego Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni wskazanych przepisów przyjmując, iż w związku z unieważnieniem etatu Wyższej Szkoły Oficerskiej im. Tadeusza Kościuszki z dniem 1 października 2003 roku oraz przeformowaniem jej na Wyższą Szkołę Oficerska Wojsk Lądowych, nie wymagane było zwolnienie wszystkich żołnierzy zawodowych w trybie art. 36 ust. 1 pkt 3 wojskowej ustawy pragmatycznej.
Skarżący podniósł także, iż skarga złożona do Sądu nie dotyczyła podjęcia działań celem zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, lecz niewłaściwego trybu w jakim zostały one przeprowadzone, a w rezultacie braku podstawy prawnej jego dokonania.
Przeprowadzenie w dniu 5 czerwca 2003 roku rozmowy służbowej miało, jak to sam skarżący zauważył, charakter rozmowy uprzedzającej. Podkreśla, że przepisy powołanej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nakazują organowi wojskowemu przeprowadzenie rozmowy służbowej, uprzedzającej o zamiarze zwolnienia z zawodowej służby wojskowej jedynie w przypadku zwolnienia w trybie art. 76 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, natomiast w pozostałych przypadkach takiego wymogu ustawodawca nie przewidział.
Ponadto zdaniem skarżącego podstawą skargi był fakt, iż w istocie nigdy nie nastąpiło zwolnienie skarżącego ze stanowiska, na którym pełnił służbę.
Dokonanie wypowiedzenia stosunku służbowego w ocenie skarżącego było bezprawne i nie mogło nastąpić w świetle art. 36 ust. 6 w związku z art. 76 ust. 3, ponieważ w toku "rozmów uprzedzających" wyraził on chęć dalszego pełnienia służby, również na niższym stanowisku służbowym, czego mu nigdy nie proponowano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, a zawarty w niej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania jest słuszny.
Stosownie do treści art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W związku z regulacją zawartą w art. 183 powołanej ustawy, należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania z uwzględnieniem przesłanek określonych w § 2 tegoż artykułu. Związanie Sądu granicami kasacji oznacza konieczność wskazania w skardze kasacyjnej między innymi jej podstaw. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacji polega zaś na powołaniu konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem wnoszącego kasację - uchybił sąd oraz uzasadnieniu zarzutu ich naruszenia.
W konsekwencji takiego stanu rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny - wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania - zobligowany jest do ograniczenia swoich rozważań wyłącznie do zagadnienia prawidłowości zastosowania przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego, co do których podniesiono w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia, a także do kwestii trafności zarzutu naruszenia wskazanych przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Złożona w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna spełnia przedstawione wymogi, jednakowoż nie wszystkie przytoczone podstawy kasacyjne zasługują na uwzględnienie.
W szczególności niezasadny jest zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przepisów art. 36 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 20 ust. 3, a także z art. 36 ust. 6 w zw. z art. 76 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, bowiem powołane przepisy nie stanowiły podstawy wypowiedzenia w niniejszej sprawie. Decyzja Dyrektora Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego nr [...] z dnia [...] w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego wskazywała jako podstawę prawną art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz § 137 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 roku w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych.
Zgodnie z art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 1997 roku, Nr 10, poz. 55 ze zm.), organ wojskowy może dokonać wypowiedzenia stosunku służbowego żołnierzowi zawodowemu, jeżeli jednostka wojskowa, w której żołnierz zawodowy pełni służbę wojskową podlega rozformowaniu lub zmniejszył się jej stan etatowy, a brak jest możliwości wyznaczenia go na inne stanowisko służbowe.
Dla prawidłowości wypowiedzenia stosunku służbowego muszą być zatem spełnione łącznie dwa warunki: jednostka wojskowa, w której żołnierz zawodowy pełni służbę podlega rozformowaniu lub zmniejszył się stan etatowy i jest brak możliwości wyznaczenia żołnierza zawodowego na inne stanowisko służbowe. Przed dokonaniem zwolnienia organ wojskowy jest obowiązany wymagania te udowodnić i wykazać.
Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie niezasadnie przyjął, że organy wojskowe wykazały, iż w sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania powołanego przepisu jako podstawy wypowiedzenia stosunku służbowego skarżącemu.
B. B. pełnił służbę na stanowisku Adiunkt – Zespół Pracowników Naukowo – Dydaktycznych w Wyższej Szkole Oficerskiej im. Tadeusza Kościuszki. Na podstawie rozkazu Szefa Sztabu Generalnego WP nr PF-332/Org/P1 z dnia 8 sierpnia 2002 roku w sprawie zmian organizacyjnych w jednostkach szkolnictwa wojskowego podległych Dowódcom Rodzajów Sił Zbrojnych, Wyższa Szkoła Oficerska im. T. Kościuszki uległa przeformowaniu na Wyższą Szkołę Oficerską Wojsk Lądowych, co spowodowało zmniejszenie stanowisk etatowych o 147.
Tym samym spełniona została pierwsza przesłanka, o której mowa w art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 1997 roku, Nr 10, poz. 55 ze zm.) tj. zmniejszył się stan etatowy.
Niemniej jednak Sąd I instancji nie zbadał w sposób dostateczny istnienia drugiej przesłanki powołanego przepisu, czyli braku możliwości wyznaczenia na inne stanowisko służbowe.
Stosownie do treści art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, przez stanowisko służbowe rozumie się przewidziane w etacie jednostki organizacyjnej miejsce żołnierza zawodowego w hierarchii służbowej jednostki, z określoną dla tego stanowiska nazwą, stopniem wojskowym, wymaganiami kwalifikacyjnymi, korpusem osobowym, grupą i specjalnością wojskową ora grupą uposażenia.
Wskutek prowadzonej restrukturyzacji Sił Zbrojnych RP i związanym z tym procesem ograniczenia liczby stanowisk przewidzianych dla oficerów starszych, organ wojskowy stwierdził, iż brak jest możliwości wyznaczenia ppłk. B. B. na inne stanowisko służbowe.
Tymczasem z akt sprawy, w tym z akt osobowych, którymi dysponowały Sądy obu instancji nie wynika, że podjęte zostały starania wyznaczenia dla skarżącego innego stanowiska służbowego, w tym również niższego.
W aktach sprawy znajduje się notatka z rozmowy służbowej przeprowadzonej z ppłk. B. B. w dniu 5 czerwca 2003 roku uprzedzająca o zamiarze wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie z zawodowej służby wojskowej w trybie dokonania wypowiedzenia przez organ wojskowy.
Jak wynika z powyższej notatki służbowej zajmowane przez skarżącego stanowisko służbowe miało ulec likwidacji, a nie było możliwości zaproponowania żołnierzowi innego stanowiska służbowego.
Ponadto z notatki służbowej podpisanej przez osoby reprezentujące Wojska Lądowe, Akademie Wojskowe, Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej, Marynarkę Wojenną, Służby poza resortem Obrony Narodowej, SP ZOZ, Żandarmerię Wojskową i Dowództwo Garnizonu Warszawa, pozostałe jednostki organizacyjne resortu obrony narodowej, komórki organizacyjne MON i jednostki podległe, sądy wojskowe oraz wojskowe organizacje prokuratury wynika, iż brak jest możliwości wyznaczenia ppłk. B. B. na stanowisko służbowe stosownie do posiadanego stopnia wojskowego, kwalifikacji i doświadczenia zawodowego.
Jednakże nie wynika, żeby organ wojskowy podjął jakiekolwiek działania w przedmiocie znalezienia niższego stanowiska służbowego, zgodnie z wnioskiem skarżącego.
Brak ten stanowi istotne uchybienie, a odwołanie się wyłącznie do rozformowania macierzystej jednostki, przy braku wyczerpującego zbadania pozostałych możliwości nie stanowi wystarczającego uzasadnienia wypowiedzenia stosunku służbowego.
Sąd I instancji niezasadnie uznał, iż organ wojskowy, powołując się w decyzji o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku zawodowej służby wojskowej na spełnienie drugiej przesłanki z art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 1997 roku, Nr 10, poz. 55 ze zm.), wykazał okoliczności potwierdzające jej istnienie.
Mając na względzie powyższą argumentację, na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) sąd orzekł jak w sentencji.