Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 12 stycznia 2017r. sygn. akt III SA/Gd 521/16 oddalił skargę M.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 28 września 2015 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M.T. z dnia 1 września 2015 r., na podstawie m.in. art. 2, art. 8 ust. 3, art. 12, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., dalej w skrócie "u.p.s.") oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), odmówił przyznania wyżej wymienionej pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na żywność, leki, środki higieny, odzież, buty, opłaty za prąd i gaz, koszty przejazdu, koszty telefoniczne, koszty leczenia.
W uzasadnieniu decyzji powołał treść art. 2 ust. 1 u.p.s. określającego cele pomocy społecznej, art. 8 ust. 3 u.p.s. zawierającego definicję pojęcia dochodu i art. 6 pkt 14 u.p.s. definiującego pojęcie rodziny. Wskazał, że nie dał wiary wyjaśnieniom M.T. jakoby prowadziła ona odrębne (samodzielne i jednoosobowe) gospodarstwo domowe oraz że ojciec K.T. pozbawił ją środków do życia, mimo że sprawuje ona osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką I.T. Ustalił, że wnioskodawczyni mieszka z rodzicami, którzy ponoszą koszty utrzymania. Z wywiadu środowiskowego z dnia 16 września 2015 r. wynika, że rodzina korzysta wspólnie z posiadanych środków pieniężnych i ściśle wzajemnie współpracuje w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu. Dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 2.552,20 zł. Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej kryterium dochodowe dla rodziny wynosi 1824 zł.
Ponadto organ podał, że w grudniu 2014 r. i w kolejnych miesiącach rodzina T. otrzymała wypłatę zaległego i bieżącego świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 32.487 zł przyznanego K.T. nad niepełnosprawną córką A. Rodzina posiada zatem środki finansowe mogące służyć zaspokojeniu potrzeb bytowych przez wiele miesięcy.
W konsekwencji Prezydent Miasta [...] stwierdził, że przekroczenie kryterium dochodowego skutkuje odmową przyznania M.T. pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego. Ponadto wskazał, że w niniejszej sprawie nie zachodzi również "szczególnie uzasadniony przypadek", który uzasadniałyby przyznanie jej pomocy finansowej w postaci specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s.
Na skutek wniesienia przez M.T. od powyższej decyzji odwołania sprawę rozpoznawało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, które decyzją z dnia 25 stycznia 2016 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej w skrócie "K.p.a.") w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 oraz art. 106 ust. 1 u.p.s., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji stwierdziło, że organ pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że skarżąca nie prowadzi odrębnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego, nie jest osobą samotnie gospodarującą, tylko jest osobą pozostającą w rodzinie. Organ odwoławczy, dokonując analizy pojęcia "wspólnego gospodarowania" wskazał, że nie chodzi jedynie o wspólne zamieszkiwanie, ale związane z tym wspólne zaspokajanie potrzeb życiowych, w tym wzajemną współpracę w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, zarobkowaniem i pozostawaniem w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi.
Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku podało, że jest mu znana sytuacja życiowa rodziny T., albowiem K.T. – ojciec M.T. nieprzerwanie od listopada 2011 r., co miesiąc, a M.T. regularnie od marca 2015 r., ubiegają się o pomoc społeczną. M.T. nie posiada własnego dochodu. Mieszka z rodzicami i siostrą w trzypokojowym mieszkaniu stanowiącym własność rodziców. Nie ma swojego pokoju, nie posiada żadnych własnych sprzętów gospodarstwa domowego. Rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych, otrzymuje też dodatek mieszkaniowy. M.T. sprawuje opiekę nad matką, przygotowuje posiłki, sprząta, pierze – dla całej rodziny, rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń, robi zakupy, korzysta z magazynu odzieży.
W ocenie organu odwoławczego, oświadczenia K.T. i A.T., że nie będą łożyli na składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne na rzecz M.T. nie stanowi o tym, że prowadzi ona odrębne gospodarstwo domowe, albowiem opłacanie składek ubezpieczeniowych nie stanowi o utrzymaniu członka rodziny. Przedmiotowe składki są bowiem związane z tytułem do ubezpieczenia wynikającym z zabezpieczenia socjalnego samej wnioskodawczyni, a nie z dochodem innych członków rodziny. Nieopłacanie składek ZUS i NFZ przez innych członków rodziny, którzy nie są do tego zobowiązani, nie ma znaczenia dla ustalenia, że w świetle zebranego materiału dowodowego cała rodzina wspólnie zamieszkuje i gospodaruje, tworząc rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku nie dało wiary oświadczeniom M.T., że jest ona osobą samotnie gospodarującą. Złożone przez nią wyjaśnienia pozostają w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.
Zdaniem organu odwoławczego, zmiana w sytuacji M.T., polegająca na rzekomym prowadzeniu przez nią odrębnego gospodarstwa domowego, wynika nie z rzeczywistego stanu rzeczy, lecz z działań jej ojca K.T., próbującego uzyskać w ten sposób dostęp do kolejnych świadczeń z pomocy społecznej. On sam, po otrzymaniu stałego świadczenia pielęgnacyjnego oraz zaległych świadczeń w wysokiej kwocie, nie może uzyskać kolejnych świadczeń z pomocy społecznej w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego, wobec czego prawdopodobnie próbuje uzyskać dostęp do kolejnych zasiłków, poprzez manipulację wyjaśnieniami co do sytuacji rodziny, w tym córki M.. K.T. ma ogromny wpływ na wnioskodawczynię. Z tego względu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku uznało, że twierdzenia K.T. o zaprzestaniu utrzymywania córki M. i prowadzeniu przez nią odrębnego gospodarstwa domowego są niewiarygodne. Podobnie oświadczenia A.T., chorującej na [...] i niepełnosprawnej [...] w stopniu znacznym, pozostającej pod całkowitym wpływem ojca, nie zasługują na to, aby dać im wiarę.
W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że skoro M.T. jest osobą pozostającą w rodzinie, w której dochód na osobę przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s., to organ pierwszej instancji zasadnie, przy uwzględnieniu treści art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., odmówił przyznania jej zasiłku celowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku podzieliło również stanowisko organu pierwszej instancji, że brak jest podstaw do przyznania M.T. specjalnego zasiłku celowego, bowiem w sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek". Rodzina wyżej wymienionej, na skutek wypłaty w ciągu zaledwie czterech miesięcy zaległych świadczeń socjalnych w łącznej kwocie ponad 35.000 zł znajduje się w znacznie lepszej sytuacji, niż przeciętna rodzina objęta pomocą Ośrodka Pomocy Społecznej. W rodzinach tych są także osoby niepełnosprawne. Strona nie prowadząc własnego gospodarstwa domowego nie jest zobowiązana do opłacania rachunków za media, bowiem te wystawiane są na jej rodziców. Rodzina może zaspokoić potrzeby bytowe przy pomocy środków będących w jej posiadaniu. Przez cały 2014 rok rodzina korzystała też z pomocy rzeczowej – magazynów odzieży. Kwestia wydatków związanych z leczeniem skręconej nogi była już przedmiotem postępowania w sprawie udzielenia zasiłku celowego, a kosztów innych niż z nim związane nie wykazała.
M.T. nie wykazała także konieczności ponoszenia wydatków na dojazd. W ocenie organu odwoławczego, skoro strona przebywa w domu i nie pracuje to przedmiotowe żądanie nie ma uzasadnionych podstaw. Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wskazało, że w pierwszych czterech miesiącach 2015 r. Ośrodek udzielił pomocy w formie zasiłku celowego i specjalnych zasiłków celowych 58 rodzinom w wysokości niecałych 100 zł na miesiąc, co nie pozwala na przyznawanie specjalnych zasiłków celowych osobom w rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe i dysponujących znacznymi zasobami finansowymi.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M.T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w której zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, polegający na bezzasadnym przyjęciu, że nie prowadzi odrębnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego oraz że nie znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie zasiłku celowego. W związku z powyższym organ błędnie ustalił dochód rodziny i uznał, że przekracza on kryterium dochodowe, uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej. W ocenie skarżącej, sam fakt zamieszkiwania wspólnie z rodzicami nie uprawnia do zaliczenia danej osoby w poczet członków rodziny.
Ponadto M.T. podała, że sama musi zaspokajać swoje potrzeby, przeznaczając na to swój dochód. Nie istnieje element współpracy i wspólnego gospodarowania pomiędzy nią a jej krewnymi. Nie czerpie wspólnych korzyści z gospodarstwa domowego i nie ma możliwości zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb bytowych. Z uwagi na to, że nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, musi ponosić w pełnym wymiarze koszty częstych wizyt lekarskich (również związane z tym koszty dojazdu) i wykupu drogich, nierefundowanych leków.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku podał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W niniejszej sprawie, podstawą odmowy przyznania M.T. zasiłku celowego było ustalenie, że jest osobą pozostającą w rodzinie, w której dochód na osobę przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. W ocenie skarżącej, w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej jest ona osobą samotnie gospodarującą.
Z art. 6 pkt 14 u.p.s. wynika, że osoby spokrewnione ze sobą w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowią "rodzinę", o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a także pozostają w związku faktycznym. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, taka sytuacja występuje w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca mieszka z rodzicami i siostrą w trzypokojowym mieszkaniu, stanowiącym własność rodziców. Nie ma swojego pokoju, ani własnych sprzętów gospodarstwa domowego. Korzysta ze sprzętu gospodarstwa domowego, jaki znajduje się w mieszkaniu oraz nie ma własnego dochodu. Cała rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. Wydatki mieszkaniowe są opłacane z dodatku mieszkaniowego i dochodów innych członków rodziny. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką, gotuje obiady, przygotowuje inne posiłki, sprząta mieszkanie, robi pranie wspólnie dla całej rodziny, a nie tylko dla siebie.
Rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego. Organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że wyjaśnienia skarżącej, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe są niewiarygodne i nakierowane na chęć otrzymania dalszej pomocy. Podnoszona przez nią okoliczność, że członkowie rodziny nie będą finansować składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne nie ma w sprawie znaczenia, gdyż nie stanowi o utrzymaniu członka rodziny. Składki te są związane z tytułem do ubezpieczenia samej skarżącej, a nie z dochodem innych członków rodziny. Poza tym, niezależnie od zakresu wzajemnego wspierania się skarżącej i jej rodziny, o wspólnym gospodarowaniu, poza faktem wspólnego zamieszkiwania, świadczy jej sytuacja finansowa – nie osiąga ona własnego dochodu. Okoliczność ta pozwala na stwierdzenie, że M.T. – wbrew swoim twierdzeniom – cały czas pozostaje na utrzymaniu rodziców.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekraczał kwoty 456 zł (od dnia 1 października 2015 r. – 514 zł). Z akt sprawy wynika, że dochód czteroosobowej rodziny skarżącej, ustalony na podstawie art. 8 ust. 3 i 4 ustawy, wyniósł 2.552,20 zł. Składały się na niego renta socjalna A.T. w kwocie 643,02 zł, dwa zasiłki pielęgnacyjne na rzecz A.T. i I.T. – po 153 zł, świadczenie pielęgnacyjne otrzymywane przez K.T. w kwocie 1.200 zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie 387,78 zł oraz dodatek energetyczny w kwocie 15,40 zł. Dochód osoby w rodzinie skarżącej wyniósł 638,06 zł i przekraczał w/w kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Organy zatem zasadnie przyjęły, że zasiłek celowy nie mógł zostać skarżącej przyznany.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zaaprobował również stanowisko organów, które uznały, że skarżącej nie mógł być także przyznany specjalny zasiłek celowy o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Powołany przepis ma zastosowanie jedynie w sytuacjach nadzwyczajnych.
Sąd pierwszej instancji podzielił pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 90/15, że "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 u.p.s. ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. nie może prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności).
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, sytuacja M.T. nie może być uznana za "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu omawianego przepisu. W przypadku skarżącej i jej rodziny nie doszło bowiem do żadnych zdarzeń, które można określić jako "szczególne". Skarżąca, domagając się różnego rodzaju pomocy związanej z codziennymi, bieżącymi potrzebami, uzasadnia je twierdzeniem, że prowadzi odrębne, jednoosobowe gospodarstwo domowe, a nie podlegając obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu musi ponosić koszty wizyt lekarskich, dojazdów i leków. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, że sprawa przyznania M.T. pomocy pieniężnej na koszty leczenia związane ze skręceniem nogi została zakończona decyzją ostateczną z dnia 25 stycznia 2016 r. nr [...], wobec czego koszty leczenia i leków, o których mowa w wydanej obecnie decyzji, dotyczą innych kosztów leczenia i leków, a tych skarżąca nie wykazała, jak też nie wykazała potrzeby ponoszenia kosztów dojazdów.
Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy traktować wąsko i odnosić do zaspokajania wyłącznie podstawowych potrzeb bytowych. Potrzeby zgłoszone przez skarżącą w większości nie należą do potrzeb bytowych, bez zaspokojenia których zagrożona byłaby jej egzystencja, a ich pokrycie ze środków publicznych nie ma uzasadnienia.
Z powyższych względów Sąd pierwszej instancji uznał, że wydane w sprawie decyzje prawa nie naruszają i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), skargę oddalił.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła M.T., reprezentowana przez adwokata i zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zarzuciła:
- 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że rodzinę w rozumieniu tego przepisu stanowią "osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące" w tym znaczeniu, iż czynnik wspólnego gospodarowania nie obejmuje pozostawania na utrzymaniu osób, z którymi się wspólnie gospodaruje, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do stwierdzenia, że definicja wspólnego gospodarowania zawiera w sobie także i tę cechę, a w konsekwencji tego błędu przyjęcie, że skarżąca współtworzy z rodzicami i siostrą rodzinę w rozumieniu w/w ustawy, gdyż wspólnie z nimi zamieszkuje i współpracuje przy załatwianiu spraw bieżących, mimo iż została ona pozbawiona środków utrzymania ze strony rodziny i okoliczność tę zgłaszała od początku trwającego postępowania administracyjnego, a także opisywała w skardze do Sądu pierwszej instancji, co samoistnie przesądza o braku możliwości wspólnego gospodarowania skarżącej i pozostałych członków rodziny;
- 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a w związku z art. 80 K.p.a., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez oddalenie skargi na decyzję, mimo że ta podlegała uchyleniu z uwagi na uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez organy wydające decyzje w pierwszej i drugiej instancji, a polegające na ustaleniu, z przekroczeniem zasady swobody oceny dowodów, iż zeznania skarżącej są niewiarygodne w części, w jakiej zaprzecza ona wspólnemu gospodarowaniu z pozostałymi zamieszkującymi z nią członkami rodziny na tej tylko podstawie, że – w ocenie organu – zeznania strony nie są zeznaniami samodzielnymi, a złożonymi z inspiracji ojca skarżącej K.T., przy czym wniosek ten oparto nie na analizie treści wyjaśnień skarżącej a na "znanej" organom postawie ojca skarżącej w licznych inicjowanych przez niego postępowaniach, a zatem ustalenia tego dokonano z całkowitym pominięciem analizy dowodu z uwzględnieniem zasad logiki i doświadczenia życiowego i w konsekwencji w sposób dowolny uznano, iż dowód nie stanowi wiarygodnego źródła ustaleń, co spowodowało błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na stwierdzeniu, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i siostrą oraz tworzy z nimi rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy z zeznań skarżącej oraz oświadczeń wspólnie zamieszkujących z nią krewnych wynika stanowczy wniosek, iż osoby te rozdzieliły gospodarstwa domowe i obecnie prowadzą je oddzielnie.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. Ponadto wniosła o przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kosztów świadczenia pomocy prawnej z urzędu, powiększonych o należny podatek VAT, w wysokości ustalonej według norm przepisanych, ponieważ koszty te nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części. Ponadto oświadczyła, iż zrzeka się rozprawy w przedmiocie rozpoznania skargi kasacyjnej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, argumentując w/w zarzuty, wskazała na wadliwość ustaleń dotyczących prowadzenia przez nią wspólnego gospodarstwa z rodzicami i siostrą. Ponadto stwierdziła, że w rozpoznawanej sprawie dokonano nieprawidłowej oceny wiarygodności przeprowadzonych dowodów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia prawa materialnego, bowiem zarzut naruszenia przepisów postępowania stanowi procesową konsekwencję dokonanej przez Sąd pierwszej instancji, zakwestionowanej przez autora skargi kasacyjnej, wykładni przepisu prawa materialnego, a więc jest odzwierciedleniem procesowym koncepcji materialnej przedstawionej przez skarżącą kasacyjnie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku dokonał prawidłowej wykładni art. 6 pkt 14 u.p.s. Przepis ten stanowi, że rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Faktyczny związek, o jakim mowa w tym przepisie, oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Wspólne zamieszkiwanie oznacza dzielenie lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólnie gospodarować oznacza wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 618/13, CBOSA).
Na okoliczność wspólnego gospodarowania składają się różne elementy, jak ponoszenie kosztów i opłat za mieszkanie, opieka udzielana w chorobie, wykonywanie zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, dysponowanie wspólnym dochodem z przeznaczeniem na zaspokojenie potrzeb życiowych. Wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że M.T., jej rodzice i siostra stanowią rodzinę o której mowa w art. 6 pkt 14 u.p.s. Skarżąca kasacyjnie zamieszkuje wspólnie z nimi w trzypokojowym mieszkaniu. Rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. Otrzymuje także dodatek mieszkaniowy i dodatek energetyczny. Wydatki mieszkaniowe są opłacane z dodatku mieszkaniowego i dochodów innych członków rodziny. M.T. faktycznie prowadzi z nimi również wspólne gospodarstwo domowe. Sprawuje opiekę nad matką, gotuje obiady, przygotowuje inne posiłki, sprząta mieszkanie, robi pranie dla całej rodziny. Wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego, robi zakupy i korzysta z magazynu odzieży. Nie posiada jednak własnego dochodu. Pozostaje na utrzymaniu osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe.
Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej w orzecznictwie przyjmuje się, że czynnik wspólnego gospodarowania obejmuje pozostawanie na utrzymaniu osób, z którymi się wspólnie gospodaruje (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2836/12 i z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 801/13, publ. CBOSA).
W konsekwencji, określając status M.T. jako osoby pozostającej w rodzinie, a nie jako osoby samotnie gospodarującej, prawidłowo odmówiono przyznania jej wnioskowanej pomocy w postaci zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego.
Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 lit.c P.p.sa. w zw. z art. 80 K.p.a. przyjął, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na wstępie zauważyć należy, iż ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera przepisu art. 145 § 1 lit. c, a jedynie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. Powyższa nieprawidłowość nie skutkowała jednak niemożnością rozważenia zasadności tego zarzutu. Istota tego zarzutu sprowadza się do zakwestionowania zaaprobowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku dokonanej przez organy oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, organy dokonując ustaleń statusu M.T. jako osoby pozostającej w rodzinie, a nie osoby samotnie gospodarującej oparły się na całokształcie zebranych w sprawie dowodów, a wyjaśnienia wyżej wymienionej i oświadczenia zamieszkujących z nią członków rodziny stanowiły tylko jedne z nich.
Zauważyć jednak należy, iż w sytuacji, gdy skarżąca kasacyjnie nie ma własnego dochodu, wspólnie zamieszkuje z rodzicami i siostrą oraz pozostaje na ich utrzymaniu oraz poprzez opiekę nad matką i wykonywanie zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wspólnie z nimi gospodaruje – jej wyjaśnienie oraz wyjaśnienia pozostałych członków rodziny, że jest ona osobą samotnie gospodarującą, prawidłowo uznano za niewiarygodne.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 w związku z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a. podlega oddaleniu.
Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącej o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej na zasadzie prawa pomocy, wyjaśnić należy, iż wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 P.p.s.a.), który przyznaje je w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 P.p.s.a.