Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 marca 2006 r., sygn. akt II SA/Wr 678/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę A. i R. P., J. P., P. P. i W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy nabycia własności nieruchomości. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości znajdującej się w użytkowaniu wieczystym przysługuje tylko i wyłącznie osobie fizycznej, która w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy była użytkownikiem wieczystym. Następca prawny będzie mógł wystąpić z wnioskiem o nieodpłatne nabycie własności nieruchomości tylko i wyłącznie wtedy, gdy nabył użytkowanie wieczyste po dniu 24 października 2001 r. (dzień wejścia w życie ustawy), ponieważ w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy będzie zachowana tożsamość osoby fizycznej będącej poprzednikiem prawnym. Tym samym z kręgu podmiotów uprawnionych zgodnie z powyższym przepisem wyłączono osoby, które nabyły prawo użytkowania wieczystego przed datą wejścia w życie powołanej ustawy. Podano dalej, iż ustalony przez SKO w [...] stan faktyczny nie budzi wątpliwości Ustalenia poczynione przez Kolegium pozwoliły stwierdzić, iż wnioskodawcy nie spełnili wszystkich warunków do nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości. W. P. i P.P. stali się współużytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości w dniu 21 lipca 1992 r. natomiast P. P. - w październiku 1993 r. (w dniu otwarcia spadku). Nabycie prawa użytkowania wieczystego przez tych wnioskodawców nastąpiło zatem przed datą wejścia w życie ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, tj. przed dniem 24 października. W ten sposób nie został zachowany wymóg, aby poprzednik prawny osoby ubiegającej się o nabycie prawa własności był w obu tych datach, tj. w dniu 26 maja 1990 r. i w dniu 24 października 2001 r. użytkownikiem wieczystym nieruchomości. Wymóg ten został spełniony jedynie przez A. P. Wskazano również, iż uwzględnienie wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie jest możliwe w stosunku tylko do tych wnioskodawców, którzy wszystkie warunki wymienione w ustawie o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości spełnili. Nie można bowiem orzec o nabyciu przez nich prawa współwłasności do części nieruchomości. Sąd I instancji stwierdził dalej, iż ustalenia poczynione przez organ II instancji doprowadziły do przekonania, iż zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Zdaniem Sądu organ odwoławczy oparł swoje rozważania na prawidłowej wykładni art. 1 ust. 1 i ust, 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości.
W skardze kasacyjnej reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika A. P., J. P., P. P. i W. P. zarzucili Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie a w szczególności naruszenie art, 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.) poprzez błędne dokonanie wykładni przepisu, naruszenie art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, polegające na dokonaniu wykładni przepisów ustawowych w sposób naruszający zagwarantowaną we wskazanym przepisie konstytucyjną zasadę równości obywateli wobec prawa, art. 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. z 2005 r, Nr 175, poz. 1459) poprzez nieuwzględnienie faktu, iż do spraw wszczętych na podstawie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. i niezakończonych decyzją ostateczną stosuje się przepisy nowej ustawy. Wskazano w skardze kasacyjnej, iż należy za błędną uznać interpretację sądu odnośnie.- przepisu art. 1 przedmiotowej ustawy. W artykule tym nie ma mowy o tożsamości osób. Mówi się jedynie, iż osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi i zgodnie z ust. 2 tego artykułu osoby fizyczne, będące następcami prawnymi tych osób nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem w którym decyzja, o której mowa w ust. 3 stała się ostateczna. Różnicowanie następców prawnych na tych którzy mogą korzystać z dobrodziejstw ustawy, gdyż stali się następcami prawnymi po wejściu ustawy z 26 lipca 2001 r. w życie i tych, którzy stali się następcami prawnymi po wejściu przed tą datą jest sprzeczne z art. 32 Konstytucji RP i narusza zasadę równości obywateli wobec prawa. Podkreślić należy, iż cała ustawa odnosi się do stanów faktycznych mających miejsce przed wejściem jej w życie. Przytoczyć w tym miejscu należy także te uregulowania prawne, które miały miejsce przed 16 lipca 2003 r. odnośnie art. 1 przedmiotowej ustawy. Zgodnie z pierwotnym brzmieniem osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969 r. Nr 13 poz. 95 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668) 1) zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2) stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości. Ust. 2 powołanego artykułu brzmiał "na wniosek osoby, o której mowa w ust. 1, a także osoby fizycznej będącej jej następcą prawnym, złożony nie później niż w ciągu 4 lat od dnia wejścia w życie ustawy, starosta - w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa albo wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa - w odniesieniu do nieruchomości będącej własności jednostki samorządu terytorialnego, wydaje decyzję o nabyciu prawa własności nieruchomości. Zupełnie odmienna konstrukcja przepisu na dzień złożenia przez skarżących wniosku i wydania decyzji w odniesieniu do art. 1 ust. 1 i ust. 2 przedmiotowej ustawy nie pozwala na zawężające określenie kręgu osób uprawnionych. Taka wykładnia przepisu zdaniem skarżących narusza art. 32 ust. 1 Konstytucji ust. 1 RP. Aktualne są w tym przypadku wszystkie tezy zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 grudnia 2000 r. (K.10/2000) odnoszące się wprawdzie także do ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności ale w - odniesieniu do art. 1 ust. 5 pkt 2 ustawy z 4.09.1997 r., który został uznany za niezgodny z Konstytucją.. Różnicowanie następców prawnych na tych, którzy nabyli prawo użytkowania wieczystego pod dniu 24 października 2001 r (dzień wejścia ustawy w życie) i odmowa tego prawa następcom prawnym, którzy nabyli prawo użytkowania przed ta datą jest zdaniem skarżących wynikiem zarówno błędnie dokonanej wykładni przedmiotowego przepisu jak tez jest sprzeczne z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Wskazano dalej, iż przedmiotowa ustawa jest aktem incydentalnym, kompleksowo regulującym określoną procedurę, której zastosowanie dotyczy zamkniętego kręgu podmiotów i określonego z góry przedziału czasu. W rozpatrywanej sprawie aktualne pozostaje stwierdzenie TK, że zasada równości w rozpatrywanym przypadku w odniesieniu do następców prawnych osób fizycznych polega na tym, iż wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się dana cechą istotna (relewantną) w równym stopniu mają być traktowane równo. Z konstytucyjnej zasady równości wynika więc dla ustawodawcy i sądu dokonującego wykładni zdaniem skarżących, obowiązek równego traktowania następców prawnych będących osobami fizycznymi bez względu na datę, kiedy nimi się stali czy przed czy tez po dacie 24.10.2001 r. Zasada ta wiąże nie tylko, gdy ustawodawca czy sąd dokonujący wykładni ogranicza prawa lub obowiązki, ale także gdy przyznaje prawa lub nakłada obowiązki. Zdaniem skarżących zasada sprawiedliwości społecznej nakazująca równe traktowanie podmiotów jest zgodnie z art. 32 Konstytucji istotną cechą warunkująca sposób dokonywania wykładni przedmiotowej ustawy i jest racjonalnie uzasadniona. Jak podkreślono w tezach TK równość wobec prawa to także zasadność wybrania takiego, a nie innego kryterium różnicowania podmiotów prawa. Wskazano także, iż zgodnie z ustawą z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności zgodnie z art. 8 (Dz. U. z 2005 r., Nr 175, poz. 1459) do spraw wszczętych na podstawie ustaw z 4.09.1997 r (Dz. U. z 2001, Nr 120, poz. 1299) i ustawy z dnia 28.07. 2001 r. (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 z późn. zm) i niezakończonych decyzją ostateczną, stosuje się przepisy nowej ustawy. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Ustawa z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.) wprowadziła możliwość nabycia nieodpłatnego przez użytkowników wieczystych będących osobami fizycznymi prawa własności nieruchomości. Początkowo powołana ustawa przyznała to prawo użytkownikom wieczystym określonych rodzajowo nieruchomości położonych na obszarze Państwa Polskiego objętych działaniem dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340 ze zm.) i to pod warunkiem złożenia wniosku w ściśle zakreślonym ustawą terminie (art. 1 ust. 2 powołanej ustawy). Następnie w wyniku dokonanych w roku 2002 i 2003 nowelizacji ustawy, objęła ona swym zasięgiem terytorium całego kraju, a złożenie stosownego w tym względzie wniosku nie jest już ograniczone terminem. Według art. 1 ust. 2 powołanej ustawy nabycie prawa własności w trybie uregulowanym ustawą przysługuje również następcom prawnym osób, które były użytkownikami wieczystymi nieruchomości w okresie o jakim stanowi art. 1 ust. 1 tej ustawy. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że powołana ustawa miała na celu stworzenie możliwości uwłaszczenia dla stosunkowo szerokiego kręgu użytkowników wieczystych będących osobami fizycznymi.
Powołana ustawa z 26 lipca 2001 r. o nabyciu przez użytkowników wieczystych własności nieruchomości w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzji z [...] w art. 1 ust. 1 określała przesłanki podmiotowe i przedmiotowe jakie musiały być spełnione do uzyskania przez użytkownika (współużytkownika) wieczystego będącego osobą fizyczną roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości rodzajowo wymienionej w tej normie. Jedna,, z tych przesłanek było legitymowanie się przez wnioskodawcę prawem użytkowania wieczystego do nieruchomości zarówno w dniu 26 maja 1990 r. jak i w dacie wejścia w życie powołanej ustawy (24 października 2001 r.). Chodzi tu więc- o ciągłość podmiotową w osobie użytkownika wieczystego w obu tych datach. Nie ulega wątpliwości, że roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości na podstawie tej ustawy przysługiwało użytkownikowi wieczystemu (współużytkownikowi), który spełniał wszystkie przesłanki określone w art. 1 ust. 1, bądź zgodnie z ust. 2 tego przepisu jego następca prawny, tj. osoba, która w uprawnienia wieczystego użytkownika, o którym wyżej mowa, weszła po dniu wejścia w życie ustawy.
W rozpoznawanej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyłoniło się zagadnienie sprowadzające się do pytania, czy w sytuacji, gdy osoba będąca użytkownikiem wieczystym nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r. umarł przed dniem wejścia w życie ustawy (24 października 2001 r.) a więc nie był posiadaczem tego prawa w drugiej, wymienionej przez ustawę dacie - ale w dacie tej - użytkownikiem wieczystym nieruchomości był następca prawny tej osoby - jemu jako następcy prawnemu użytkownika wieczystego będzie przysługiwało przedmiotowe roszczenie.
Dokonując wykładni tego rozwiązania prawnego należy zważyć, że było to rozwiązanie wyjątkowe, obejmujące zakresem swojej dyspozycji jedynie następców prawnych w drodze sukcesji uniwersalnej.
Wbrew zatem twierdzeniom Sądu Wojewódzkiego w przedmiotowej sprawie wnioskodawcy W. P. i P. P., którzy w drodze dziedziczenia nabyli prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w dniu 21 lipca 1992 r. oraz P. P., który również w drodze dziedziczenia nabył prawo współużytkowania wieczystego w październiku 1993 r. spełnili wszystkie warunki do wystąpienia o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości,
W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie błędnej wykładni art. 1 ust. 2 powołanej ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników prawa własności nieruchomości, na mocy art. 188 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.