Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 maja 2005 r. sygn. akt 4 II SA/Ka 2114/03 oddalił skargę U. G. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...], odmawiającą przyznania świadczenia emerytalnego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przyjął, że decyzje odmawiające U. G. prawa do świadczenia emerytalnego organy obu instancji oparły o przepis art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, wymagający, aby strona okres uprawniający do emerytury osiągnęła w trakcie trwania stosunku pracy. U. G. wykonywała pracę na rzecz Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "S." w oparciu o stosunek członkowski, określony w art. 155 § 1 ustawy z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 z późn. zm.).
W skardze na decyzję ostateczną U. G. zarzuciła, że będąc członkiem RSP była jednocześnie jej pracownikiem, a więc była zatrudniona w ramach spółdzielczego stosunku pracy, który został rozwiązany na podstawie ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy na skutek likwidacji stanowiska pracy, co potwierdza wydane jej świadectwo pracy członka. Zdaniem skarżącej, jej praca nie różniła się od wykonywanej w oparciu o stosunek pracy, powinny więc służyć jej takie same uprawnienia.
Wojewoda Śląski wniósł o oddalenie skargi, powołując się na pisma Prezesa RSP "S." potwierdzające, iż obowiązek skarżącej świadczenia pracy wynikał ze stosunku członkostwa.
W dodatkowym piśmie z dnia 25 sierpnia 2004 r. skarżąca wniosła o rozważenie przez Sąd możliwości skierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego w kwestii zgodności art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu z art. 2 i 67 Konstytucji RP.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, że wobec uznania skarżącej za osobę bezrobotną w lutym 2003 r., ocena jej uprawnień winna być rozstrzygnięta według stanu prawnego obowiązującego od 6 lutego 2003 r. (art. 4 ust. 6 i art. 5 ustawy z 20 grudnia 2002 r., nowelizującej ustawę o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. z 2003 r. Nr 6, poz. 65). Krąg osób uprawnionych do świadczenia przedemerytalnego określał wówczas art. 37k ust. 1 ustawy. Skarżąca nie spełniała warunków przewidzianych w pkt 1 i 3-5 tego przepisu. Za trafne uznał Sąd ustalenia organów, że nie zostały również spełnione przesłanki z pkt 2 wskazanego przepisu. Dotyczy on bowiem osób, z którymi został rozwiązany stosunek pracy lub stosunek służbowy, podczas gdy (mimo pewnych podobieństw) wykonywanie przez skarżącą pracy w charakterze członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie doprowadziło do powstania, odrębnego od stosunku członkostwa, stosunku pracy (tak też np. wyrok Sądu Najwyższego z 16.11.2000 r. sygn. akt I CKN 311/00, zbiór Lex nr 52413).
Na gruncie powoływanej ustawy brak jest podstaw do objęcia pojęciem "stosunku pracy" wykonywania pracy w ramach stosunku członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej. Takie stanowisko potwierdza również okoliczność, że o ile ustawodawca chciał z faktem wykonywania takiej pracy wiązać jakieś uprawnienia, to wyraźnie to w omawianej ustawie przewidział (por. art. 2 ust. 1 pkt 16 i art. 23 ust. 1 pkt f).
Z pisma skarżącej z dnia 25.08.2004 r. wynika, że i ona odstąpiła od wcześniej prezentowanego stanowiska.
Sad nie dopatrzył się także przesłanek do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z postulowanym przez stronę pytaniem prawnym.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła U. G., reprezentowana przez radcę prawnego M. L. i zaskarżając wyrok w całości zarzuciła naruszenie art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu przez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych, realizujący obowiązek świadczenia pracy na rzecz tychże spółdzielni, nie są objęci zakresem stosowania tego przepisu i tym samym nie przysługuje im uprawnienie do uzyskania świadczenia przedemerytalnego.
Skarżąca domaga się uchylenia wyroku w całości i uwzględnienia skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podnosi się, że interpretacja art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy jest niezgodna z art. 2 i 67 ust. 2 Konstytucji. W myśl art. 2 Konstytucji Rzeczpospolita Polska jako demokratyczne państwo prawne urzeczywistnia zasady sprawiedliwości społecznej. Jednym z jej przejawów jest prawo obywatela, pozostającego bez pracy nie z własnej woli oraz nie mającego innych środków utrzymania, do zabezpieczenia społecznego określonego ustawą. Takim aktem jest niewątpliwie ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, określająca najbardziej podstawowy zakres uprawnień przysługujących osobom, które z przyczyn od siebie niezależnych utraciły źródło utrzymania. Jej przepisy powinny być interpretowane zgodnie z jej podstawowym celem. W przedmiotowej sprawie Sąd ograniczył się tylko do literalnej wykładni art. 37k, odnosząc "pojęcie stosunek" pracy wyłącznie do pracowniczych stosunków zatrudnienia, tracąc z pola widzenia cel ustawy.
Stosunek prawny łączący stronę ze spółdzielnią ustał z przyczyn od niej niezależnych, a w jej wieku znalazła się w trudnej sytuacji, bez zabezpieczenia, które przysługiwałoby jej, gdyby była pracownikiem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę.
Skarżąca nie dopatruje się różnic w sytuacji osoby, która utraciła pracę świadczoną na podstawie umowy, z osobą, która jest członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej. W świetle art. 2 Konstytucji różnicowanie sytuacji tych osób musiałoby znajdować uzasadnienie w szczególnych korzyściach, jakie w porównaniu z pracownikiem musiałby osiągać członek RSP. Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 155 Prawa spółdzielczego świadczenie pracy jest obowiązkiem członka spółdzielni. W realiach zmienionych po 1989 r. trudno mówić o korzyściach, a sytuacja członków RSP po utracie pracy jest gorsza niż pracowników w razie utraty źródła utrzymania.
Przytoczone okoliczności zdają się więc przemawiać za tym, iż pogląd Sądu, że osoby świadczące pracę na rzecz RSP nie są objęte zakresem zastosowania art. 37k, nie znajduje uzasadnienia w aktualnie obowiązującym systemie prawnym i ukształtowanych przy jego pomocy realiach gospodarczych i narusza konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Wskazany w skardze kasacyjnej jako naruszony przepis art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514) przewiduje świadczenie przedemerytalne dla osoby spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, jeżeli do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, kobieta ukończyła co najmniej 50 lat oraz osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet.
Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że może on mieć zastosowanie tylko do tych osób, które oprócz pozostałych warunków przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy były zatrudnione w zakładzie pracy na podstawie stosunku pracy lub stosunku służbowego, który został rozwiązany z przyczyn zakładu pracy.
Trafnie w zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny za organami administracyjnymi przyjął, że w zakresie omawianego przepisu nie mieści się stosunek cywilnoprawny członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, w ramach którego członek tejże spółdzielni świadczy osobistą pracę na jej rzecz.
Wykładnia przepisu art. 37 k ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, zamieszczona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, powołująca się na utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego jest prawidłowa. Nie można także dopatrzeć się w zróżnicowaniu sytuacji prawnej osób świadczących pracę na podstawie stosunku pracy czy służbowego z członkami rolniczych spółdzielni produkcyjnych naruszenia zasad konstytucyjnych, ponieważ zarówno zasady świadczenia pracy, jak i uzyskiwania korzyści są w obu tych przypadkach odmienne.
Ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie pozbawiła członków RSP świadczeń zabezpieczających w przypadku utraty pracy, skoro w art. 23 ust. 1 pkt 2 lit. f przewidziała dla tych osób prawo do zasiłku dla bezrobotnych, zaś świadczenie przedemerytalne na warunkach określonych w art. 37k ust. 1 pkt 1 ustawy.
Z powyższych względów, uznając podniesione zarzuty za chybione, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).