Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1820/07 oddalił skargę J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z dnia [...] września 2007 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.
Wyrok powyższy został wydany w następujących okolicznościach sprawy.
Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2007 r. J. O. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Radzanowie o udzielenie pomocy finansowej z przeznaczeniem na bieżące potrzeby oraz na zakup odzieży i obuwia dla dwóch córek, które rozpoczynają nowy rok szkolny 2007/2008. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Radzanowie decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. przyznał J. O. zasiłek celowy w wysokości [...] zł na dofinansowanie zgłoszonych potrzeb, uzasadniając wysokość przyznanej pomocy ograniczoną ilością środków, jakie posiada na ten cel Ośrodek oraz dużą liczbą osób oczekujących na taką pomoc.
Od powyższej decyzji J. O. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie, podnosząc, że przyznana pomoc finansowa jest zbyt niska, aby pokryć bieżące wydatki na rozpoczęcie roku szkolnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ciechanowie decyzją z dnia [...] września 2007 r., sprostowaną postanowieniem z dnia [...] października 2007 r., utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Radzanowie z dnia [...] sierpnia 2007 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryteriów określonych w art. 8 ust. 1 tej ustawy. Organ ustalił, że dochód zainteresowanego wynosi [...] zł, a więc nie przekracza kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, tj. 477 zł, co świadczy o tym, że J. O. spełnia warunki do objęcia go pomocą pieniężną. Kolegium zauważyło, że użyte w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej sformułowanie "może być przyznany zasiłek celowy" wskazuje, iż organ pomocy społecznej działa według uznania administracyjnego. Oznacza to, że ma on prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w zależności od okoliczności sprawy. Przepis ten nie określa wysokości w jakiej ma być przyznany zasiłek celowy. Organ pomocy społecznej
Sygn. akt I OSK 970/08 musi zatem przy podejmowaniu decyzji rozważyć, czy w obrębie jego działania są także osoby znajdujące się w podobnej, a nawet trudniejszej sytuacji materialnej.
Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z dnia [...] września 2007 r. J. O. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu podniósł, że przy rozpatrywaniu sprawy organ naruszył art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ przyznana kwota jest zbyt niska, aby jego dwie córki mogły rozpocząć nowy rok szkolny 2007/2008. Skarżący podał, że nie został poinformowany przez pracowników pomocy społecznej o możliwości skorzystania z innej formy pomocy, takiej jak artykuły spożywcze w przeznaczeniem dla osób potrzebujących. Oświadczył, że wykorzystał wszystkie możliwe środki w sprawie swego zatrudnienia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ciechanowie wniosło ojej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, że podstawę prawną niniejszej decyzji stanowi art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści powołanego przepisu wynika, że organ prowadzący postępowanie o przyznanie zasiłku celowego wydaje decyzję w ramach tzw. uznania administracyjnego, swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek, uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje użyty w tym przepisie zwrot "zasiłek może (a więc nie musi) być przyznany".
W ocenie Sądu I instancji, w sprawie załatwionej decyzjami Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Radzanowie z dnia [...] sierpnia 2007 r. i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z dnia [...] września 2007 r. nie doszło do przekroczenia granic "uznania administracyjnego", ponieważ organ pomocy społecznej, jak i organ odwoławczy w uzasadnieniu kwestionowanych decyzji przedstawiły argumenty świadczące o celowości przyznania J. O. pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w wysokości [...] zł. Organy wskazały, że wysokość świadczenia na zaspokojenie bieżących potrzeb skarżącego oraz kosztów zakupu obuwia i odzieży dla dwóch córek jest limitowana przez ilość osób
Sygn. akt I OSK 970/08 pobierających tego rodzaju świadczenie i ograniczony budżet Ośrodka opiewający na kwotę 35 000 zł przyznaną w 2007 r. (średnio 2900 zł na miesiąc), która przeznaczana jest na pokrycie zasiłków celowych i zasiłków celowych specjalnych oraz koszty sprawienia pogrzebu.
Zdaniem Sądu, nie można również odmówić racji organom, które wydały kwestionowane decyzje, że organ pomocy społecznej nie ma obowiązku przyznania świadczenia w wysokości uznanej przez stronę za odpowiednią, w celu dostarczania jej środków utrzymania. Z art. 2, art. 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, że celem pomocy społecznej jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokojeniu ich niezbędnych potrzeb oraz zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuację życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się rodzin, a nie do zapewnienia im dożywotniego utrzymania bądź podwyższenia istniejącego niskiego dochodu.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę.
Od powyższego wyroku J. O. wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego - art. 39 ust. 1 i 2 w związku z art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w niezasadnym przyjęciu, iż w niniejszej sprawie nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego poprzez przyznanie skarżącemu jedynie kwoty [...] zł tytułem zasiłku celowego, choć taka suma jest zdecydowanie za niska w stosunku do potrzeb związanych z edukacją córek.
Wskazując na powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie i uchylenie zaskarżonej decyzji organu administracji w całości; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny wydając zaskarżone orzeczenie nietrafnie przyjął, iż w niniejszej sprawie organ administracji poruszając się w granicach uznania administracyjnego trafnie przyznał skarżącemu zasiłek celowy w kwocie [...] zł na potrzeby związane z rozpoczęciem edukacji przez córki skarżącego. Taka kwota, podzielona między córki skarżącego, ma charakter symboliczny. Dochody skarżącego są na tyle skromne, iż
Sygn. akt I OSK 970/08 sam fakt utrzymywania uczących się dzieci musi stanowić dla budżetu jego rodziny ogromne obciążenie, zaś potrzeby edukacji powinny być pod szczególną ochroną władzy publicznej, zwłaszcza w sferze pomocy społecznej. Środki budżetowe gminy w kwocie nawet [...] zł z całą pewnością są skromne, lecz na pewno nie uzasadniają tylko symbolicznego wsparcia skarżącego w zakresie przez niego wnioskowanym. Również warunki osobiste J. O. - jego stan zdrowia i wiek wskazuje, że powinien być on w szczególnym zainteresowaniu organów przyznających pomoc społeczną, tak aby pomóc mu w kształceniu córek.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, które zostały wskazane enumeratywnie w § 2 powołanego artykułu, dlatego też sprawa została rozpoznana w granicach wyznaczonych przez skargę kasacyjną.
Artykuł 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Przepis ten nie precyzuje jednak wysokości takiego zasiłku. Natomiast na mocy art. 3 ust. 4 powołanej ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Tak więc wysokość przyznawanego zasiłku każdorazowo determinowana jest możliwościami pomocy społecznej. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z brzmienia art. 39 powołanej ustawy o pomocy społecznej i użytego w nim zwrotu "może" wynika, że decyzja w zakresie pomocy społecznej podejmowana przez organ administracyjny, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z oczekiwaniami. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).
Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań, a także wysokość środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości, co dotyczy również pomocy na potrzeby związane z edukacją. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków.
Mając powyższe na uwadze oraz okoliczności wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że kwestionowana decyzja nie narusza prawa. Przyznając świadczenie pieniężne w ramach pomocy społecznej w wysokości [...] zł organ wskazał z jakich powodów udzielił skarżącemu wsparcie w takiej wysokości, przedstawił jakimi środkami dysponuje na taki cel, zaznaczając, że skarżący jest jedną z wielu osób korzystających ze wsparcia materialnego tego Ośrodka. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 39 ust. 1 i 2 w związku z art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej jest nieuzasadniony, bowiem organy orzekające w sprawie niniejszej nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, na której to zasadzie zostały oparte przepisy regulujące przyznawanie zasiłków celowych.
Z tych względów skarga kasacyjna jako oparta na nieusprawiedliwionych podstawach podlegała na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddaleniu.
Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Należne wynagrodzenie od Skarbu Państwa dla pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym
Sygn. akt I OSK 970/08 w przepisach art. 258-261 powołanej ustawy, po złożeniu przez pełnomocnika stosownego oświadczenia.