Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2006 r. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wskazano w uzasadnieniu, iż w czasie wydawania opisanych wyżej decyzji, kwestie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności regulował art. 1 wskazany w podstawie prawnej ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności stanowiący, że osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r, oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi (współużytkownikami wieczystymi) nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne, nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna (ust.
- oraz że prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1 (ust.2). Stwierdzono, iż z przytoczonej wyżej normy prawnej wynika, że w dacie wydania decyzji zarówno przez organ pierwszej, jak i drugiej instancji nie było podstaw prawnych do nieodpłatnego przekształcenia dotychczasowego prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Było to konsekwencją zmiany wprowadzonej do ustawy w dniu 16 lipca 2003 r. - art. 15 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz, 592). Przepis art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., po dokonanej poprawce, miał przytoczone wyżej brzmienie, w którym ustawodawca pominął słowo "nieodpłatnie". Z przepisu tego wynika, że uprawnienie do przekształcenia dotychczasowego prawa użytkowania wieczystego w prawo własności dotyczy również osób fizycznych będącymi następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1 (art. 1 ust. 2). Nie kwestionowaną w sprawie okolicznością jest, że skarżący był współużytkownikiem wieczystym opisanej na wstępie nieruchomości w okresie od 26 maja 1990 r. do 24 października 2001 r. Zmieniała się jedynie wielkość udziału, który posiadał. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko zajęte przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu w decyzji z dnia 20 maja 2003 r. (OSS 2003/4/88), zgodnie z którym nie można przyjąć takiej interpretacji art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., która dawałaby podstawę do stwierdzenia, że zamiarem ustawodawcy było wyłączenie z kręgu podmiotów uprawnionych do przekształcenia takich osób, które w okresie między dniem 26 maja 1990 r. a dniem 24 października 2001 r. zmieniły wielkość swojego udziału w prawie użytkowania wieczystego na skutek różnych zdarzeń, takich jak dziedziczenie lub rozporządzenie dokonane pomiędzy współuprawnionymi. Użycie przez ustawodawcę spójnika "oraz" w treści art. 1 ust. 1 powołanej ustawy, skłoniło orzekające organy do przyjęcia stanowiska prezentowanego również w doktrynie prawniczej (por. K. Kaszubowski - glosa do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 grudnia 2004 r. - LEX Nr 48366), że uprawnioną do nabycia prawa własności we wskazanym wyżej trybie, będzie tylko ta osoba, której przysługiwało prawo użytkowania wieczystego we wskazanym wyżej przedziale czasowym. Sąd I instancji podał, że jakkolwiek literalna wykładnia może wskazywać na takie rozumienie omawianego przepisu, to jednak Sąd orzekający w niniejszej sprawie, skłania się do takiej interpretacji powołanego przepisu, jaką przyjął i szczegółowo uzasadnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie II SA/Gd 1491/03. Podano dalej, że każda wykładnia (nie tylko językowa) zmierza do wyjaśnienia sensu przepisu. Sąd stosujący prawo musi rozstrzygać na podstawie norm obowiązujących w każdej prawidłowo wniesionej sprawie. Po dokonaniu analizy przepisów ustaw regulujących przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, począwszy od ustawy z dnia 4 września 1997 r., Sąd stanął na stanowisku, że istota sprawy nie leży w tym, że użytkownikiem wieczystym jest określona osoba, ale w tym, ażeby osoba fizyczna (a nie inny podmiot) była użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r. i w dniu 24 października 2001 r. Zdaniem Sądu, brak jest racjonalnych przesłanek, zgodnie z którymi należałoby przyjąć, że następcy prawni osoby fizycznej, którzy wstąpili w stosunek prawny czy to w drodze sukcesji generalnej czy singularnej po użytkowniku wieczystym, ale w okresie pomiędzy 26 maja 1990 r. a 24 października 2001 r. nie mogli korzystać z przekształcenia.
Wskazano, że w dalszym postępowaniu w niniejszej sprawie organy administracji będą zobowiązane do uwzględnienia nowego stanu prawnego, będącego konsekwencją wejścia w życie w dniu 13 października 2005 r. ustawy z dnia 29 lipca 2005 r, o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, a w szczególności art, 8 tej ustawy.
W skardze kasacyjnej na to postanowienie wskazano na naruszenie prawa materialnego, a mianowicie przepisu art. 1 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz.1209 ze zm.), poprzez błędną jego wykładnię polegającą, na uznaniu, że zawarte w art. 1 ust. 1 ustawy określenie podmiotu, uprawnionego do nabycia prawa własności, użytkowanej wieczyście nieruchomości jako osoby fizycznej, będącej w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikiem wieczystym lub współużytkownikiem wieczystym nieruchomości, nie zawiera wymogu tożsamości użytkownika wieczystego w obydwu tych datach, ale polega na tym, by osoba fizyczna (a nie inny podmiot) była użytkownikiem wieczystym w jednej z tych dat albo następcą prawnym takiej osoby. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i merytoryczne rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania. Wskazano, iż treść przepisu art. 1 ust. 1 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości należy interpretować w ten sposób, że aby skorzystać z nabycia prawa własności nieruchomości w trybie ustawy z 2001 r. należało być użytkownikiem wieczystym lub współużytkownikiem wieczystym w obydwu tych datach. W konsekwencji, jak podano, wskazanym w ust. 2 tego przepisu następcą prawnym osoby, o której mowa w ust. 1 mogła być tylko ta osoba, która nabyła prawo użytkowania wieczystego po dniu 24 października 2001 r. od osób, które spełniały przesłanki do nabycia prawa własności w trybie art. 1 ust. 1 ustawy w ten sposób, że to osoba fizyczna (a nie inny podmiot) powinna być użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r. i w dniu 24 października 2001 r., a zatem przepisy te odnoszą się do następców prawnych niezależnie od formy następstwa oraz czasu, w którym ono nastąpiło. W ocenie Kolegium do interpretacji powyższego przepisu należało zastosować wykładnię językową. Skarżący podniósł ponadto, iż w uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podkreślił, iż M. C. był współużytkownikiem wieczystym nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r. i w dniu 24 października 2001 r. Zmieniała się jedynie wielkość jego udziału w tym użytkowaniu, a zatem przysługuje mu prawo nabycia własności przedmiotowej nieruchomości w stosownym udziale. Kolegium podziela ten pogląd Sądu. Wskazano przy tym, iż współużytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości poza skarżącym są: J. i B. S., Z. Z., G. S. oraz J. S.. J. S. złożył odrębny wniosek o przekształcenie, przysługującego mu stosownego udziału prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w trybie przepisów ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz. U. Nr 120, poz.1299 z 2001 r. ze zm.). Wspólny natomiast wniosek o stwierdzenie nabycia prawa własności nieruchomości w trybie przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości złożyli pozostali współużytkownicy wieczyści, także G. S., który jako następca prawny F. S., użytkowanie wieczyste nabył w dniu 17 września 1998 r. Nie spełnia on warunku bycia współużytkownikiem wieczystym w obu wskazanych w ustawie datach, bo nie był współużytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r.; nie jest też następcą prawnym osoby fizycznej, która spełniałaby warunek bycia współużytkownikiem wieczystym w obu wskazanych w ustawie datach, bo F. S., którego jest następcą prawnym nie był współużytkownikiem wieczystym w dniu 24 października 2001 r. Skoro zatem nie wszyscy wnioskodawcy w sprawie nabycia prawa własności nieruchomości spełniają wymóg ustawowy, wynikający z dyspozycji art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy, to żadnemu z nich, również skarżącemu M. C., prawo nabycia własności przedmiotowej nieruchomości nie przysługuje.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy.
Zarzut naruszenia art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.) jest nieusprawiedliwiony.
Wprawdzie literalne brzmienie art. 1 ust. 1 powyższej ustawy wydaje się potwierdzać prezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko, jednak już okoliczność, że o nabycie prawa własności nieruchomości mogą ubiegać się również następcy prawni (art. 1 ust, 2), prowadzi do odmiennego wniosku.
Nie można bowiem przyjąć, że sytuacja prawna spadkobierców pierwotnego użytkownika wieczystego jest różna, w zależności od chwili nabycia spadku, gdyż dla każdej osoby fizycznej, która była użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r., rozpoczął się okres prowadzący do nabycia własności i wstępujący w miejsce tej osoby spadkobierca staje się nie tylko użytkownikiem wieczystym, lecz zarazem kontynuatorem wszelkich uprawnień związanych z wykonywaniem użytkowania wieczystego przez swojego poprzednika.
Wbrew zatem twierdzeniom skargi kasacyjnej G. S., który w drodze dziedziczenia po F.e S. nabył w dniu 17 września 1998 r. prawo współużytkowania wieczystego nieruchomości, spełnia przesłankę do nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości.
Z uwagi na powyższe, na mocy art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.