Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 marca 2005 r. oddalił skargę Z. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy swoja wcześniejszą decyzję z dnia [...], którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach w Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1188) odmówił Z. S. działającej w imieniu małoletniego M. W. (ur. 12 czerwca 1988 r.) przyznania renty rodzinnej po jego zmarłym w dniu 28 maja 1999 r. ojcu W. W. (ur. 22 sierpnia 1957 r.). W uzasadnieniu decyzji podał, że zmarły w wieku 41 lat ojciec dziecka udokumentował okres ubezpieczenia wynoszący 15 lat, 11 miesięcy i 20 dni. W wykonywaniu pracy na przełomie lat 1976/1978 wystąpiła niczym nieuzasadniona 18-miesięczna przerwa. Ostatnio udowodniony okres ubezpieczenia przypada na dzień 14 lipca 1995 r., zaś uznanie go za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji nastąpiło od dnia 17 października 1998 r. Stąd też nie dopatrzono się żadnych szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie przez niego warunków do przyznania renty na zasadach ogólnych.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Z. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o jej uchylenie. Skarżąca podniosła, że okres odprowadzania składek przez jej zmarłego męża był dostatecznie długi.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 marca 2005 r. skargę tę oddalił.
W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż małoletni M. W., syn zmarłego W. W. ze względu na wiek nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Ponadto z uwagi na trudną sytuację finansową wychowującej go matki nie ma niezbędnych środków utrzymania. Te warunki upoważniałyby go do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Jednakże kolejnym niezbędnym warunkiem do przyznania tego świadczenia jest wykazanie, że niespełnienie przez zmarłego ojca dziecka warunków do uzyskania prawa do renty na warunkach ogólnych nastąpiło wskutek szczególnych okoliczności. Ten warunek nie został w tej sprawie spełniony.
Analizując przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Wskazał, iż Wiesław Woźny na przestrzeni 41 lat życia udokumentował jedynie 15 lat, 11 miesięcy i 20 dni okresu ubezpieczenia. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby przez pozostały okres aktywności zawodowej pozostawanie bez pracy oraz nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne nastąpiło z powodu niezawinionych przez niego i niezależnych od jego woli sytuacji. Do dnia 17 października 1998 r. był on zdolny do pracy i dopiero od tego dnia orzeczono wobec niego całkowitą niezdolność do jej wykonywania i samodzielnej egzystencji. Organ orzekający zatem słusznie uznał, że w okresie poprzedzającym orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy nie było żadnych przeciwwskazań do jej świadczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie. Nie została zatem spełniona przesłanka umożliwiająca przyznanie dziecku skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.
Od powyższego wyroku Z. S. reprezentowana przez radcę prawnego wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego i zaskarżając wyrok w całości zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Wskazując na powyższą podstawę wiosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że przerwanie przez W. W. pracy w 1995 r. było spowodowane jego niewydolnością psychiczną, gdyż z tytułu choroby psychicznej posiadał on wojskową kategorię "E" – całkowicie niezdolnego do służby wojskowej. Z powodu tej choroby leczył się i podjęcie przez niego pracy nie było możliwe. Wskazała także, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę przyznał, że skarżąca dołączyła zaświadczenie, z którego wynikało, że wraz z mężem była zarejestrowana w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Zarejestrowanie w urzędzie pracy wskazywało zatem na zamiar jej podjęcia, do czego nie doszło w wyniku szczególnych okoliczności spowodowanych brakiem pracy odpowiadającej kwalifikacjom W. W. i jego predyspozycjom psychicznym. Dorywcze prace w formie zatrudnienia "na czarno" bez potwierdzenia ich dokumentami nie dawały możliwości wykazania niezbędnego świadczenia pracy powodującego określone uprawnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędupod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w § 2 art. 183. W tej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności wymieniona w powołanym przepisie. Związanie podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, których naruszenia dopuścił się Sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienie zarzutu naruszenia, a w przypadku zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazanie dodatkowo, że wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik spaw. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami, sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1-3 ustawy). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia. Oceniając skargę kasacyjną wniesioną w rozpoznawanej sprawie należy na wstępie zauważyć, że skarżąca nie powołała art. 174 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co jednak nie stanowiło przeszkody do nadania jej prawidłowego biegu, gdyż treść zarzutu wskazuje, że oparła ona skargę kasacyjną na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 ustawy. Przepis art. 174 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewiduje naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Pierwsza postać naruszenia polega na mylnym zrozumieniu, a więc wadliwej interpretacji treści normy prawnej wynikającej z przepisu objętego zarzutem naruszenia. Naruszenie prawa przez niewłaściwe jego zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego.
Pełnomocnik skarżącej w podstawie skargi kasacyjnej wskazał naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Jenakże w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zakwestionowała dokonaną przez organ i przyjętą przez Sąd I instancji ocenę zebranego w spawie materiału dowodowego, dotyczącą uznania, iż w tej sprawie nie wykazano, by niespełnienie przez zmarłego ojca dziecka warunków ustawowych do uzyskania świadczeń było następstwem szczególnych okoliczności.
Podważanie w skardze kasacyjnej oceny dowodów w sposób ogólnikowy tj. bez wskazania naruszenia konkretnego przepisu postępowania i bez wykazania, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jest pozbawione znaczenia i nie może skutkować uwzględnienia skargi kasacyjnej.
Istotą sądowej kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne jest ocena legalności zaskarżanych do Sądu aktów według stanu faktycznego i prawnego sprawy z dnia ich podjęcia. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy i tylko wyjątkowo stosownie do art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może przeprowadzić z urzędu lub na żądanie strony uzupełniający dowód z dokumentów jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w spawie. Skoro jak wyżej wskazano Naczelny Sąd Administracyjny jest związany stanem faktycznym, jaki Sąd I instancji przyjął w zaskarżonym wyroku to podnoszenie w skardze kasacyjnej nowego faktu – choroby psychicznej ojca dziecka uniemożliwiającej wykonywanie pracy przedstawienie na tę okoliczność dowodu, a jednocześnie twierdzenie, że pracował on "na czarno" nie mogło być przez Sąd uwzględnione.
Zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 83 ust. 1 ubawy z dnia 17 rudnica 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) jest nie tylko lakonicznie uzasadniony ale także nietrafny. Przede wszystkim nie wykazano na czym to naruszenie prawa ma polegać – czy na błędnej wykładni, czy też na niewłaściwym zastosowaniu.
Świadczenie określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter wyjątkowy i może być przyznane w przypadku, gdy przewidziane w tym przepisie przesłanki zostaną spełnione łącznie, a to oznacza, że brak spełnienia jednej z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Nie wykazano bowiem, że niespełnienie przez ojca dziecka warunków określonych w ustawie do uzyskania renty nastąpiło wyniku "szczególnych okoliczności". Skutkowało to odmową przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, oddalił.