Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 15 lutego 2007 r., sygn. akt II SA/Wa Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę H. R. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. W uzasadnieniu wyroku Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Płk H. R. do roku 2003 pełnił zawodową służbę wojskową na stanowisku Szefa Logistyki Instytutu [...] z [...], w której to jednostce wojskowej, na podstawie wykazu zmian z dnia 8 września 2003 r. nr Z-734/Org./P w sprawie zmian organizacyjno - technicznych w Instytucie, zajmowane przez skarżącego stanowisko służbowe, z dniem 1 grudnia 2003 r., uległo likwidacji. W związku z powyższym zaproponowano mu objęcie niższego stanowiska służbowego, na co nie wyraził zgody.
Dyrektor Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego Ministerstwa Obrony Narodowej decyzją dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 78 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jedn. Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.) w zw. z § 137 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 7, poz. 38 ze zm.), wypowiedział H. R. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, a następnie Minister Obrony Narodowej, decyzją z dnia [...], nr [...], zwolnił skarżącego z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 stycznia 2004 r. i przeniósł go do rezerwy wskutek upływu terminu wypowiedzenia, skróconego na wniosek skarżącego.
W dniu 13 stycznia 2006 r. skarżący złożył do Ministra Obrony Narodowej wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego, zarzucając jej, iż została podjęta oraz doręczona jeszcze przed faktyczną likwidacją stanowiska służbowego.
Decyzją z dnia [...] nr [...] Minister Obrony Narodowej odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego, stwierdzając, że bezspornym w sprawie jest, iż stanowisko służbowe, które zajmował skarżący, uległo likwidacji z dniem 1 grudnia 2003 r., a wykaz zmian do etatu, w wyniku którego nastąpiła likwidacja stanowiska, miał charakter konstytutywny i na jego mocy dokonano likwidacji tegoż stanowiska. Stanowił on zatem podstawę do przesunięcia żołnierza na inne stanowisko służbowe lub wypowiedzenia mu stosunku służbowego w razie niemożności przesunięcia go na inne stanowisko. Skarżący odmówił przyjęcia niższego stanowiska, a dodatkowo zaistniał brak możliwości przeniesienia go na inne stanowisko, spowodowany redukcją stanu osobowego Sił Zbrojnych, w związku z czym zaistniały przesłanki określone w art. 78 ust. 2 pkt 3 ustawy o służbie wojskowej. Ponadto organ odwoławczy wskazał, iż w obowiązującym wówczas stanie prawnym przewidziany był dziewięciomiesięczny okres wypowiedzenia, co stanowiło wystarczające zabezpieczenie żołnierza, a także zwrócono uwagę na fakt, iż w chwili wypowiedzenia stosunku H. R. posiadał odpowiednią wysługę lat dla uzyskania świadczenia emerytalnego, a zatem w ocenie Ministra nie zachodziły przesłanki z art. 156 § 1 kpa.
Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] nr [...] Minister utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, przytaczając ponownie argumenty w niej zawarte.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie H. R. nie zgodził się z decyzją Ministra Obrony Narodowej i - domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji poprzedzającej - zarzucił organowi naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 7 kpa. W uzasadnieniu skarżący powołał się na okoliczności podniesione zarówno we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż nie znajduje ona usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z prawem. Sąd podkreślił, iż niewątpliwym w sprawie jest, że zgodnie z powołanym wykazem zmian w z dnia 8 września 2003 r. zajmowane przez płk. H. R. stanowisko służbowe uległo likwidacji. Sąd podkreślił też, że nie budzi także wątpliwości fakt, iż skarżący odmówił objęcia proponowanego mu niższego stanowiska, co w ocenie Sądu stanowiło, iż spełnione zostały przesłanki do wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej określone w art. 78 ust. 2 pkt 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
Ponadto Sąd podniósł, iż stwierdzenie nieważności decyzji w trybie art. 156 § 1 kpa możliwe jest jedynie w sytuacji rażącego naruszenia prawa, które zachodzi tylko wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Zdaniem Sądu I instancji w przedmiotowej sprawie nie można mówić o zaistnieniu rażącego naruszenia prawa.
W ocenie Sądu rzeczą podstawową było istnienie związku przyczynowo skutkowego między likwidacją etatu a wypowiedzeniem stosunku służbowego, przy czym nieistotnym jest czy wypowiedzenie to nastąpiło przed czy też po likwidacją stanowiska. Wypowiedzenie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej jeszcze przed faktyczną likwidacją stanowiska służbowego nie stanowi rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 kpa, bowiem wykaz zmian o jakim mowa wyżej miał charakter konstytutywny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił również, że okres wypowiedzenia rozpoczął swój bieg w dniu 1 grudnia 2003 r., a zatem już po likwidacji stanowiska zajmowanego przez skarżącego, zaś jego bieg został skrócony i zakończył się w dniu 31 stycznia 2004 r. na wyraźny wniosek H. R., zaś skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł H. R., reprezentowany przez radcę prawnego A. R., zaskarżając orzeczenie w całości i opierając skargę o obie podstawy z art. 174 P.p.s.a, zarzucił:
- naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 78 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i uznanie, że przepis ten znalazł prawidłowe zastosowanie w sprawie, w sytuacji gdy jednostka wojskowa, w której skarżący pełnił służbę, podlegała przeformowaniu, lecz jej stan etatowy nie zmienił się aż do dnia 1 grudnia 2003 r., a zatem dokonanie w tych okolicznościach wypowiedzenia rażąco naruszało prawo, zaś przeciwna ocena Sądu dokonana w tym zakresie była wadliwa,
- naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi pomimo dającego się stwierdzić naruszenia przez organ prawa materialnego; a także naruszenie art. 141 § 4 i art. 133 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 106 § 5 i art. 134 tej ustawy oraz art. 233 § 1 kpc poprzez naruszenie przez Sąd zasady swobodnej oceny dowodów, co doprowadziło do wadliwości zaskarżonego orzeczenia.
Pełnomocnik skarżącego podniósł, iż twierdzenia Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku, jakoby wykaz zmian z dnia 8 września 2003 r. oraz odmowa przyjęcia przez skarżącego niższego stanowiska były podstawą do wypowiedzenia mu stosunku służbowego, nie zostały poparte jakimikolwiek dowodami, wskazującymi szczególnie na okoliczność, że stan etatowy Instytutu [...] z [...] zmniejszył się przed dniem 1 grudnia 2003 r. choćby o jedno stanowisko, co mogłoby stanowić podstawę do wypowiedzenia skarżącemu stosunku służbowego. Ponadto radca prawny działający w sprawie stwierdził, iż stwierdzenie Sądu, że wypowiedzenie stosunku nie musi być czynnością chronologicznie późniejszą niż likwidacja stanowiska jest wewnętrznie sprzeczne, a ponadto nie uwzględnia normy zawartej w art. 78 ust. 2 pkt 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zdaniem pełnomocnika strony wdrażanie rozkazu zmian etatowych to moment liczony, zgodnie z wykazem, od dnia 1 grudnia 2003 r., a nie jakiś moment wcześniejszy, związany na przykład z wejściem w życie tego wykazu.
Stwierdzono także, iż decyzja, którą wypowiedziano H. R. stosunek służbowy stoi w sprzeczności z art. 78 ust. 2 pkt 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który stanowi, iż organ może wypowiedzieć stosunek służbowy na podstawie tego przepisu gdy już zmniejszył się stan etatowy jednostki wojskowej, w której żołnierz pełnił służbę gdy już uległo likwidacji stanowisko służbowe żołnierza. W jednostce, w której służbę pełnił skarżący zmniejszenie stanu etatowego miało nastąpić dopiero z dniem 1 grudnia 2003 r., a zatem wcześniejsze wypowiedzenie stosunku służbowego naruszało powołany przepis w sposób oczywisty i bezsporny, zaś naruszenie to miało charakter rażący.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna wniesiona w sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach określonych w § 2. W niniejszej sprawie żaden z tych przypadków nie ma miejsca. W takiej sytuacji Sąd odwoławczy ocenia tylko zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Rozważając podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty Sąd stwierdził, iż niezasadnym jest stanowisko wyrażone przez stronę o naruszeniu art. 78 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Przepis ten stanowi, iż dokonanie wypowiedzenia żołnierzowi stosunku służbowego przez właściwy organ wojskowy nastąpić może w przypadku, o którym mowa w art. 36 ust. 6 tej ustawy, czyli w sytuacji, gdy żołnierz zawodowy w służbie stałej nie wyrazi zgody na wyznaczenie go na niższe stanowisko służbowe. W przedmiotowej sprawie podjęcie działań kadrowych wobec skarżącego nastąpiło na skutek zmniejszenia się stanu etatowego jednostki wojskowej, w której skarżący pełnił służbę wojskową. Jednakże nie rozwiązano z nim stosunku służbowego na podstawie art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Wypowiedzenie stosunku służbowego nastąpiło dopiero po zaproponowaniu mu niższego stanowiska służbowego, przyjęcia którego jednak skarżący odmówił. Ponadto jak wynika z akt sprawy skarżącemu proponowano także inne stanowiska poza jednostką wojskową, w której odbywał służbę, jednakże próby ugodowego załatwienia sprawy nie powiodły się. W sytuacji odmowy przyjęcia niższego stanowiska, a także wobec niemożności wyznaczenia go na inne stanowisko służbowe, wypowiedzenie płk H. R. stosunku służbowego w oparciu o art. 78 ust. 2 pkt 3 powołanej wyżej ustawy, zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał za zgodne z prawem.
Chybiony jest więc zarzut, że wydanie decyzji o wypowiedzeniu H. R. stosunku zawodowej służby wojskowej nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Przy podstawie decyzji, w której powołano przepis art. 78 ust 2 pkt 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, którą to podstawę oceniał także Sąd I instancji i przyjął ją za prawidłową, nie jest zasadnym zarzut wydania decyzji wypowiadającej stosunek służbowy przed dniem 1 grudnia 2003 r. Z przepisu art. 78 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy nie wynika bowiem taki wymóg, wystarczy bowiem aby ziścił się warunek z art. 36 ust. 6 tej ustawy, tj. brak zgody na wyznaczenie na niższe stanowisko.
Sąd jednakże uwzględniając okoliczności w jakich zaproponowano skarżącemu niższe stanowisko ocenił również przesłankę z art. 78 ust 2 pkt 2 tej ustawy i prawidłowo przyjął za nienaruszające prawo wypowiedzenie skarżącemu stosunku służbowego w dniu [...] z ustalonym dniem wypowiedzenia od dnia 1 grudnia 2003 r., którą to datę określał wykaz zmian w stanie etatowym jednostki
Stwierdzić zatem trzeba, iż - wbrew twierdzeniom pełnomocnika zawartym w skardze kasacyjnej - nie tylko nie zachodzi w przedmiotowej sprawie rażące naruszenie prawa, o którym stanowi art. 156 §1 pkt 2 kpa, lecz nie nastąpiło jakiekolwiek naruszenie prawa, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, postawionych w skardze kasacyjnej w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna wiąże je z naruszeniem prawa materialnego.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy P.p.s.a. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie stwierdził żadnego naruszenia prawa, czy to w zakresie przepisów prawa materialnego, czy też w zakresie przepisów postępowania. Nie istniały więc podstawy do zastosowania powołanego wyżej przepisu, a zarzut jego naruszenia, wobec prawidłowego orzeczenia Sądu I instancji, nie może być uznany za zasadny.
Za równie nieusprawiedliwiony należy uznać zarzut naruszenia art. 133 § 1 w zw. z art. art. 106 § 5 i art. 134 tej ustawy oraz art. 233 § 1 kpc. Art. 133 § 1 stanowi, iż Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Z kolei z art. 106 § 5 wynika, iż w postępowaniu dowodowym przed sądem administracyjnym odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące tego zagadnienia, zaś zgodnie art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym granicami skargi (§ 1), a rozstrzygnięcie nie może być wydane na niekorzyść dla skarżącego, chyba że sąd stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Naczelny Sąd Administracyjny badając sprawę stwierdził, iż Sąd I instancji oparł się przy wydawaniu zaskarżonego wyroku na całości akt sprawy, zaś wydane orzeczenie w żadne sposób nie wykraczało poza granice sprawy. Podnieść należy także, iż w sprawie nie zachodziła potrzeba przeprowadzania postępowania dowodowego, o jakim mowa w art. 106 § 3 P.p.s.a., zatem nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia zarzut naruszenia zasad tego postępowania. Takie postępowanie przeprowadzane jest z przed sądem administracyjnym z urzędu lub na wniosek strony tylko w przypadkach, gdy niezbędne jest ono do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. W przedmiotowej sprawie, w której Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał kontroli legalności decyzji wydanej w postępowaniu nadzorczym, nie tylko przed Sądem lecz także przed organem, nie zachodziła potrzeba prowadzenia postępowania dowodowego.
Postępowanie nadzorcze, na co trafnie zwracał uwagę Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, ma na celu zbadanie, czy weryfikowana w tym trybie decyzja nie jest dotknięta jedną wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. W postępowaniu tym nie prowadzi się dodatkowych czynności procesowych dla poszerzenia materiału dowodowego, a zwłaszcza w takim kierunku jak sugeruje to autor skargi kasacyjnej.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż skarga kasacyjna, jako nie zawierająca usprawiedliwionych podstaw, nie zasługuje na uwzględnienie i orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.