Postanowienie NSA z 6 maja 2014 r., I OW 1/14

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 6 maja 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Ł. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Ł. a Prezydentem Miasta S. w przedmiocie organu właściwego do rozpoznania wniosku S.W. o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej postanawia oddalić wniosek

Skład

sędzia NSA Maciej Dybowski przewodniczący
sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak przewodniczący
sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski przewodniczący, sprawozdawca
asystent sędziego Anna Dziosa-Płudowska protokolant

Uzasadnienie

I OW 1/14

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2013 r. Burmistrz Ł., działając na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - dalej p.p.s.a., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między Burmistrzem Ł. a Prezydentem Miasta S. poprzez wskazanie Prezydenta Miasta S. jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku S.W. o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej.

W uzasadnieniu wniosku podał, że w dniu [...] marca 2013 r. S.W., przebywający w Zakładzie Karnym [...] zwrócił się do Burmistrza Ł. o umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. Burmistrz Ł. odmówił umorzenia należności. Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z., uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, wskazując, że zastosowanie znajduje art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustalający w tych sprawach właściwość miejscową organu dłużnika.

Z uwagi na fakt, iż miejscem zamieszkania S.W. jest S., pismem z dnia [...] października 2013 r. Burmistrz Ł. przekazał wniosek o umorzenie należności do Prezydenta Miasta [...] – [...] Centrum Świadczeń celem załatwienia sprawy według właściwości.

Pismem z dnia [...] listopada 2013 r. Prezydent Miasta S. przekazał wniosek S.W. Burmistrzowi Ł., wskazując, że S.W. nie posiada zadłużenia wobec Gminy Miasta S., zatem nie jest organem właściwym dłużnika, jak i wierzyciela.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozstrzygania sporów o właściwość pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile ustawa nie stanowi inaczej oraz sporów kompetencyjnych między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór taki powstaje w przypadku rozbieżności poglądów co do zakresu działania poszczególnych organów administracji publicznej i może przybrać postać sporu pozytywnego (kiedy oba organy uznają się za właściwe) bądź też sporu negatywnego (kiedy oba organy uznają się za niewłaściwe). W obydwu przypadkach spór może powstać tylko w ramach konkretnej sprawy administracyjnej, która jest przedmiotem prowadzonego postępowania albo co do której odmówiono nadania biegu postępowaniu.

Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość jest instytucją procesową, która ma na celu wskazanie organu właściwego do rozpoznania konkretnej sprawy administracyjnej, na której tle ów spór się wyłonił. Nie ulega wątpliwości, że rozstrzygnięcie sporu nie może polegać na wyszukiwaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny podstawy materialnoprawnej właściwej do rozpoznania i rozstrzygnięcia danego zdarzenia prawnego, gdyż do ustalenia rodzaju sprawy, a tym samym podstawy materialnoprawnej zobowiązany jest organ administracji. Niemniej jednak nie można tracić z pola widzenia tego, że celem instytucji rozstrzygania sporów przez sąd administracyjny jest umożliwienie skutecznego załatwienia sprawy administracyjnej, zazwyczaj zainicjowanej wnioskiem strony, przez właściwy organ. Rozstrzygnięcie sporu o właściwość między organami administracji publicznej nie powinno mieć zatem charakteru pozornego. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny nie może opierać się wyłącznie na treści wniosku o rozstrzygnięcie sporu, abstrahując od załączonego do wniosku materiału aktowego. Mogłoby to prowadzić do powstania sytuacji, w której ocena okoliczności faktycznych sprawy w toku kontroli instancyjnej lub sądowoadministracyjnej niweczyłaby skutki ustalenia właściwości organu przez sąd administracyjny.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, analizując treść wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość miejscową oraz zgromadzony materiał aktowy, doszedł do przekonania, że okoliczności sprawy wskazują, iż spór o właściwość miejscową między Burmistrzem Ł. a Prezydentem Miasta S. ma charakter jedynie pozorny i nie wymaga rozstrzygnięcia.

Otóż, skierowanie wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość miejscową jest konsekwencją zawarcia w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [..] sierpnia 2013 r. stwierdzenia, iż wniosek S.W. o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej podlega rozpatrzeniu na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a zatem przez organ właściwy dłużnika. Uzasadniając to stanowisko organ II instancji odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2012r., sygn. akt I OSK 618/12 (opublikowanego LEX nr 1234031), w którym wyrażono pogląd, że art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazuje organ właściwy dłużnika jako uprawniony do umorzenia określonych procentowo należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, jeżeli zostanie spełniony warunek skuteczności egzekucji. W art. 28 ust. 1 pkt 2 jest zaś mowa o należnościach powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Ponieważ zadłużenie powstało z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na podstawie przepisów powołanej ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r., prawidłowo organy zastosowały powyższy przepis uznając, iż wobec niespełnienia warunku skuteczności egzekucji nie jest możliwe umorzenie należności. Należy zauważyć, że w wyroku tym, z uwagi na treść zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny nie wypowiedział się co do zakresu stosowania art. 30 ust. 2 powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Tymczasem w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i wojewódzkich sądów administracyjnych wyrażane jest stanowisko, że wprawdzie literalna wykładnia powołanego art. 30 ust 2 wskazuje, że przepis ten dotyczy tylko należności powstałych na skutek świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, jednak wykładnia taka spowodowałby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, podczas gdy pozostali dłużnicy alimentacyjni nadal taką możliwość posiadają. Dlatego uznać należy, że hipotezą tej normy prawnej objęte są również należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 października 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 233/13 -LEX nr 1387393, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1095/11 - LEX nr 1131469)

Z wniosku S.W. o umorzenie należności powstałych na skutek wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego (w rzeczywistości świadczeń z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych) w sposób jednoznaczny wynika, że strona jako podstawę prawną swego żądania wskazała art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, powołując się na swoją trudną sytuacje materialną i życiową. W oparciu o wskazany przepis organy powinny zatem rozpoznać sprawę. Należy mieć na uwadze, że w ust. 1 i ust. 2 art. 30 powołanej ustawy, różne są przesłanki umorzenia należności i zakres w jakim należności te podlegają umorzeniu. Wybór podstawy prawnej umorzenia należy zatem do strony. Ocenę, czy wskazana przez stronę podstawa prawna jej żądania w stanie faktycznym sprawy może mieć zastosowanie organ powinien zawrzeć w orzeczeniu kończącym postępowanie, które może być poddane ewentualnej kontroli sądowej. Ponieważ strona, jak wyżej powiedziano, wskazała art. 30 ust 2 powołanej ustawy, zgodnie z którym właściwym do załatwienia sprawy jest organ wierzyciela, czyli - co nie ulega wątpliwości - Burmistrz Ł., wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość musi podlegać oddaleniu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 w zw. z art. 64 § 3 i art. 151 p p.s.a, orzekł jak w postanowieniu.