Postanowienie NSA z 14 kwietnia 2015 r., I OW 1/15

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 14 kwietnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta i Gminy Prabuty o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy Prabuty a Burmistrzem Miasta Bochnia w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku B. R.

Sprawa

w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: oddalić wniosek.

Skład

Sędzia NSA Jan Paweł Tarno przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska przewodniczący
Sędzia del. NSA Janusz Furmanek przewodniczący
starszy asystent sędziego Dorota Chromicka protokolant

Uzasadnienie

Wnioskiem z 29 grudnia 2014 r. Burmistrz Miasta i Gminy Prabuty wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem Miasta Bochnia przez wskazanie Burmistrza Miasta Bochnia jako organu właściwego do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wobec K. R. reprezentowanej przez B. R. W uzasadnieniu, wnioskodawca wskazał, że decyzją z [...] kwietnia 2014 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku stwierdziło nieważność wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Prabuty decyzji z [...] marca 2013 r. w sprawie uchylenia decyzji z [...] października 2012 r., nr [...] w części dotyczącej przyznania osobie uprawnionej K. R., reprezentowanej przez matkę B. R., prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2012 r. do 31 marca 2013 r., o odmowie prawa do świadczenia w tym okresie i przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 400 zł na okres od 1 marca 2013 r. do 31 marca 2013 r.

Na postawie akt sprawy Kolegium ustaliło, że w dniu złożenia wniosku o ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz w dniu wydania decyzji przyznającej to świadczenie B. R. wraz z osobą uprawnioną, córką K. R. zamieszkiwały w Prabutach. Organem właściwym do rozpoznania wniosku oraz do wydania decyzji ustalającej prawo K. R. do świadczenia z funduszu alimentacyjnego był więc Burmistrz Miasta i Gminy Prabuty. Z akt sprawy nie wynika, kiedy B. R. wraz z córką wyprowadziła się z Prabut, niemniej już w styczniu 2013 r. zamieszkiwała w Bochni. Stamtąd bowiem wystosowała do Burmistrza Miasta i Gminy Prabuty pismo datowane 28 stycznia 2013 r., w którym informuje, że w dniu 28 stycznia 2013 r. otrzymała jednorazowy przekaz pieniężny na kwotę 800 zł na poczet alimentów. Kolejne pismo informujące o otrzymaniu alimentów w lutym i marcu 2013 r. wystosowała w dniu 23 marca 2013 r. także z Bochni. Organ decyzję będącą przedmiotem niniejszego rozpoznania wydał w dniu [...] marca 2013 r., kiedy to B. R. wraz z osobą uprawnioną na terenie Prabut już nie zamieszkiwały. Kolegium powołało się na art 12 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), który mówi o prowadzeniu postępowania przez organ właściwy wierzyciela, którym zgodnie z art. 2 pkt 10 ustawy jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej.

Skoro organem właściwym wierzyciela jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze wglądu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej, to w marcu 2013 r. Burmistrz Miasta i Gminy Prabuty nie był organem właściwym wierzyciela, a zatem nie był uprawniony do prowadzenia postępowania i wydania decyzji w sprawie uchylenia decyzji przyznającej osobie uprawnionej K. R., świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organem właściwym był Burmistrz Miasta Bochnia, ponieważ tam od stycznia 2013 r. zamieszkiwała osoba uprawniona K. R. wraz z matką B. R. Żaden przepis ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie stanowi, że po zmianie miejsca zamieszkania przez osobę uprawnioną, organem właściwym wierzyciela pozostaje nadal organ, który wydał decyzję przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Właściwość organu do prowadzenia postępowań w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego jako organu właściwego wierzyciela ustawa wiąże z miejscem zamieszkania osoby uprawnionej. A skoro Burmistrz Miasta i Gminy Prabuty nie był organem właściwym do wszczęcia i prowadzenia postępowania zakończonego wydaniem decyzji z [...] marca 2013 r., to należało stwierdzić nieważność tej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości, stosownie do art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

Po tym jak omówiona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej również SKO w Gdańsku) nabrała cech decyzji ostatecznej, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Prabuty Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Prabutach pismem z 27 maja 2014 r. przesłał oryginalną dokumentację B. R. Urzędu Miasta Bochnia Dział Funduszu Alimentacyjnego, celem ponownego rozpatrzenia sprawy. Powyższe pismo zainicjowało długotrwałą wymianę korespondencji, a przede wszystkim polemikę, w jaką wdał się Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Bochni (dalej również MOPS w Bochni), który nie bacząc na treść decyzji SKO w Gdańsku z [...] kwietnia 2014 r. (w tym ignorując wywody prawne zawarte w jej uzasadnieniu) przyjął, że nie jest organem właściwym ze względu na miejsce zamieszkania wierzyciela w przedmiotowej sprawie.

MOPS w Bochni, wskazując jako właściwy Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Prabutach powołał się na pisemne oświadczenia B. R., która jako miejsce stałego zamieszkania w okresie od 01.10.2012 r. do 30.09.2013 r. podawała teren Miasta i Gminy Prabuty (dla porównania oświadczenie B. R., bez daty, które wpłynęło do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bochni 5 czerwca 2014 r. oraz notatka służbowa pracownika ww. Ośrodka z 2 czerwca 2014 r., jak również pismo MOPS w Bochni z 11 czerwca 2014 r., znak: MOPS.54540/8/06/2014).

Wnioskodawca przypomniał z kolei, że ustalenia zawarte w owej decyzji wiążą nie tylko ten Ośrodek Pomocy Społecznej, którego decyzja została wyeliminowana z obiegu prawnego z uwagi na naruszenie przepisów o właściwości (art 156 § 1 pkt 1 k.p.a.), ale i organ, który jest władny do wydania decyzji prawidłowej ze względu na przepisy o właściwości. Tym organem, w przekonaniu wnioskującego organu, jest Burmistrz Miasta Bochnia (konkretnie zaś działający z jego upoważnienia Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bochni). Ponadto, niezależnie od składanych organom oświadczeń, B. R. odbierała korespondencję kierowaną przez Ośrodek w Prabutach na adres w Bochni.

Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Bochni w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość podkreślił, że Samorządowe Kolegium w Gdańsku stwierdziło nieważność decyzji ze względu na nieaktualne miejsce zamieszkania stwierdzone jedynie na podstawie miejsca nadania korespondencji. W dniu 5 lutego 2014 r. B. R., w związku z rozmową telefoniczną z pracownikiem MOPS w Bochni, złożyła pisemne oświadczenie, w którym wyjaśnia:,,(...) w okresie od dnia 01.10.2012 r. do dnia 30.09.2013 r. przebywałam tylko czasowo w Bochni. Na stałe jestem zameldowana w Prabutach. Obecnie również mieszkam na stałe w Prabutach".

Zgodnie z art. 12 ust. 1 w związku z art. 2 pkt. 10 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy do prowadzenia postępowania i wydawania decyzji w sprawie o świadczenia z funduszu alimentacyjnego ustalany jest na podstawie miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Wskazana ustawa nie definiuje jednak samego pojęcia miejsca zamieszkania wobec czego powszechnie przyjmuje się w oparciu o art. 25 Kodeksu cywilnego. Zamiast stałego pobytu można interpretować jako wszelkiego rodzaju działania związane z aktywnością życiową podejmowane w określonej miejscowości i równocześnie będące okolicznościami pozwalającymi postronnemu obserwatorowi na poczynienie założenia, że miejscowość ta jest głównym ośrodkiem aktywności życiowej danej osoby fizycznej. B. R. wskazała, że na terenie miasta Bochnia przebywała wcześniej i może przebywać jedynie czasowo, a jako miejsce stałego pobytu podaje teren miasta Prabuty, w którym posiada nie tylko adres stałego zameldowania, ale również zakupiła tam niedawno mieszkanie (okolicznościami pozwalającymi postronnemu obserwatorowi na poczynienie założenia, iż miejscowość ta jest głównym ośrodkiem aktywności życiowej danej osoby fizycznej. Zatem należy uznać, że miejscem stałego pobytu R., głównym ośrodkiem jej działań życiowych był, jest obecnie oraz będzie teren miasta Prabuty. Jedyną przesłanką orzeczenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, że organem właściwym jest MOPS w Bochni był fakt, że korespondencja kierowana przez wierzycielkę do MGOPS w Prabutach opatrzona była bocheńskim adresem nadawcy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej (art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). W niniejszej sprawie mamy do czynienia ze sporem o właściwość, ponieważ zaistniał on pomiędzy organami należącymi do tego samego systemu ustrojowego, to znaczy Burmistrzem Miasta i Gminy Prabuty oraz Burmistrzem Miasta Bochnia.

Pozostające ze sobą w sporze organy z jednej strony wskazują na oświadczenia B. R., z których wynika, że jej miejscem zamieszkania są Prabuty, ponieważ przebywa tam z zamiarem stałego pobytu (art. 25 Kodeksu cywilnego), z drugiej natomiast powołują ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z [...] kwietnia 2014 r., w której Kolegium stwierdziło nieważność wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Prabuty decyzji z [...] marca 2013 r., jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości, stosownie do art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., uznając, że w marcu 2013 r. Burmistrz Miasta i Gminy Prabuty nie był organem właściwym wierzyciela, a zatem nie był uprawniony do prowadzenia postępowania i wydania decyzji w sprawie uchylenia decyzji przyznającej osobie uprawnionej K. R. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organem właściwym był Burmistrz Miasta Bochnia, ponieważ tam od stycznia 2013 r. zamieszkiwała osoba uprawniona K. R. wraz z matką B. R. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory tylko w sytuacjach wystąpienia rzeczywistego sporu kompetencyjnego lub o właściwość. Należy podkreślić, że w razie stwierdzenia nieważności przez wojewódzki sąd administracyjny decyzji administracyjnej z powodu naruszenia przepisów o właściwości (art. 19 w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.) i wskazania w wyroku organu właściwego do załatwienia sprawy, organ, którego akt administracyjny był przedmiotem kontroli sądu, nie może wystąpić do Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 22 § 2 i 3 k.p.a. w związku zw. z art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między tym organem, a organem wskazanym przez sąd w wydanym wyroku, jako organ właściwy do załatwienia sprawy. W takiej sytuacji należy przyjąć, że kwestia właściwości rzeczowej organów do załatwienia sprawy administracyjnej została już rozstrzygnięta w wydanym przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku (por. postanowienie NSA z 17 kwietnia 2008 r., I OW 6/08).

W sprawie przyznania osobie uprawnionej K. R., reprezentowanej przez matkę B. R., prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego istnieje w obrocie ostateczna decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, wskazująca organ właściwy do rozstrzygnięcia sprawy. Uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznej, stwierdzenie jej ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego lub ustawach szczególnych (art. 16 § 1 k.p.a.). Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do wskazania organu właściwego w sprawie, w której została wydana decyzja ostateczna, określająca taki organ.

W takim wypadku, kwestia właściwości rzeczowej organów do załatwienia wniosku została już rozstrzygnięta, orzekanie w tym przedmiocie przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zbędne, zgłoszony zaś wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość przez organ, co do którego braku właściwości wypowiedziało się już Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając decyzję o stwierdzeniu nieważności, należy oddalić.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 w związku z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.