Uzasadnienie
Pismem z 7 stycznia 2010 r., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Dąbrowie Górniczej, działając na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Prezydent Miasta Dąbrowy Górniczej, złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, domagając się w nim wskazania Wójta Gminy Zawieś Wielka, jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku E. S., zamieszkałej w Złejwsi Małej, o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz wierzyciela D. M. W uzasadnieniu podniesiono, że 3 listopada 2009 r. Wójt Gminy Zawieś wydał postanowienie nr FA/8192/11/2009 o uznaniu się za niewłaściwym do rozpoznania przedmiotowej sprawy i przekazał sprawę (ponownie) do Gminy Dąbrowa Górnicza – Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Dąbrowie Górniczej, powołując się na treść art. 2 pkt 4 i art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86 poz. 732 z poźn. zm.), w związku z art. 41, 42 i 43 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U z 2009, Nr 1, poz. 7 z późn. zm.).
W postanowieniu z 3 listopada 2009 r. Wójt Gminy Zawieś wskazał, że po dokonaniu analizy zebranych dokumentów stwierdza, iż brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Dłużniczka złożyła wniosek (który wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Dąbrowie Górniczej 28 maja 2009 r.) o całkowite umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych z uwagi na ciężką sytuację dochodową, zaś umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych z uwagi na ciężką sytuację rodzinna i dochodową dłużnika jest, na podstawie art. 43 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w związku z art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, kompetencją organu właściwego wierzyciela.
Nie podzielając stanowiska Wójta Gminy Zawieś, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Dąbrowie Górniczej w uzasadnieniu wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość podkreślił, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewiduje w art. 30 ust. 1, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust, 1 pkt 1, 2 i 4 tej ustawy (w tym należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej) w łącznej wysokości:
- 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów,
- 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Natomiast organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).
Z uwagi na to, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie zawiera przepisów przejściowych pozwalających na stosowanie przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w sprawach dotyczących umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (nawet w zakresie wniosków złożonych do 30 września 2008 r.) należy stosować przepisy aktualnie obowiązujące tj. ustawę, o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Natomiast w myśl art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., sprawy te rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny, a do ich rozstrzygnięcia stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.
W rozpoznawanej sprawie, Prezydent Miasta Dąbrowy Górniczej, tak jak Wójt Gminy Sokoły, nie uznał się właściwym do załatwienia tej sprawy, zatem omawiany spór stanowi spór negatywny, a domaganie się rozstrzygnięcia sporu pomiędzy dwoma, niemającymi wspólnego organu wyższego stopnia organami jednostek samorządu terytorialnego, zasadnie zostało nazwane wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość.
Przy ustalaniu organu właściwego w niniejszej sprawie, zastosowanie ma ustawa z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 tej ustawy, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy. W myśl art. 28 ust. 1 pkt 2 chodzi o należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia. Ponadto, w myśl art. 2 pkt 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ilekroć w tej ustawie mowa jest o organie właściwym dłużnika - oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Ustawa z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej utraciła swą moc - na podstawie art. 47 w zw. z art. 48 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - z dniem 1 października 2008 r.
Podsumowując, nie sposób się zgodzić z argumentacją Wójta Gminy Zławieś. Zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, egzekucję należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych prowadzi się w dalszym ciągu, aż do ich zaspokojenia na podstawie dotychczasowych przepisów. Dodać należy, że stosownie do treści art. 43 ust. 2 tej ustawy, wniosek o umorzenie lub zawieszenie egzekucji wymaga zgody organu właściwego wierzyciela. Tymczasem w niniejszej sprawie przedmiotem jest wniosek E. S. o umorzenie należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, a nie sprawa o zaliczkę, czy też kwestia egzekucji.
Z powyższych rozważań wynika więc, że organem właściwym do rozpoznania wskazanego już wyżej wniosku E. S., zamieszkałej w Złejwsi Małej, jest organ dłużnika, a więc w tym przypadku Wójt Gminy Zawieś Wielka. Stanowisko to nie budzi wątpliwości w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego – por. np. postanowienie z 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OW 138/09 (orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/A5E21A80EA).
W tym stanie rzeczy, mając za podstawę art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.