Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 21 stycznia 2022 r. Burmistrz Miasta [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, jaki zaistniał pomiędzy organem wnioskującym a Prezydentem Miasta [...] w sprawie rozpoznania wniosku D. Ż. o skierowanie do domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 14 stycznia 2022 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] przekazujące do rozpoznania - zgodnie z właściwością - wniosek D. Ż. (obecnie zamieszkałej w [...] przy ul. [...], ale zameldowanej w [...] przy ul. [...]) o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej w [...].
Z dołączonej do wniosku dokumentacji i wywiadu środowiskowego wynikało, że D. Ż. była wdową, która posiadała dwóch dorosłych synów. W lokalu mieszkalnym, znajdującym się w [...] przy ul. [...], zainteresowana zamieszkiwała sama. Aktualnie w lokalu tym nikt jednak nie mieszkał bo od grudnia 2021 r. strona przebywała w [...] przy ul. [...] pod opieką jednego z synów – M. Ż.. Obecnie bowiem, z uwagi na stan zdrowia, D. Ż. nie była w stanie samodzielnie funkcjonować (cierpiała na zespół otępienny średniego stopnia, objawiający się zaburzeniami poznawczymi oraz zaburzeniami orientacji co do miejsca i czasu).
Zdaniem zatem organu wnioskującego, należało uznać, że wprawdzie D. Ż. obecnie zamieszkiwała tylko czasowo na terenie gminy [...], ale ze względów zdrowotnych nie miała ona jednocześnie możliwości powrotu do lokalu mieszkalnego, znajdującego się w [...]. W związku z tym, Burmistrz Miasta [...] wnosił – na zasadzie art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - o uznanie, iż miejscem zamieszkania zainteresowanej była Gmina [...], bowiem na terenie tej gminy zainteresowana skoncentrowała swoje czynności życiowe, zrywając jednocześnie więzi z Gminą [...]. O powyższym świadczyć miał również fakt, że zainteresowana wnosiła o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej w [...], który znajduje się w pobliżu [...].
W odpowiedzi na wniosek, Prezydent Miasta [...] wskazywał, że stan faktyczny zachodzący w niniejszej sprawie nie pozwalał przyjąć, iż gminą właściwą do załatwienia wniosku D. Ż. było Miasto [...]. Pobyt zainteresowanej w [...] miał bowiem charakter tylko tymczasowy a więc nie należało utożsamiać tego pobytu z zamieszkiwaniem strony na terenie tego Miasta.
Uczestnik postępowania podkreślał przy tym, że D. Ż. w lokalu mieszkalnym, znajdującym się przy ul. [...] w [...], przebywała tylko czasowo u syna, który wynajął to mieszkanie jedynie do czasu wprowadzenia się do swojego, remontowanego domu, znajdującego się poza Gminą [...]. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego jasno wynikało także, iż D. Ż. nigdy nie miała zamiaru stałego pobytu na terenie miasta [...], co potwierdził również jej syn R.Ż..
Ponadto organ uczestniczący w sporze podnosił, że zainteresowana w dniu przeprowadzania wywiadu środowiskowego tj. w dniu 30.12.2021 r. przebywała poza Żaganiem zaledwie niespełna miesiąc. Syn jej poinformował przy tym, że zabrał do siebie matkę jedynie ze względu na jej stan zdrowia.
Zdaniem Prezydenta Miasta [...], istotne także było, że D. Ż. posiadała cały czas w [...] własnościowe mieszkanie, w którym była zameldowana i w którym przebywała na stałe do czasu pogorszenia się jej stanu zdrowia. Nadal też korzystała z usług medycznych tamtejszej przychodni zdrowia, co potwierdzało zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia z dnia 20.12.2021 r.
Dodatkowo Prezydent Miasta [...] podnosił również, że D. Ż. aktualnie przebywała terenie Gminy [...] w Centrum Rehabilitacji Geriatrycznej w [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej jako "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość powstałe między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, jeżeli odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami jednostek rządowych.
W niniejszej sprawie występuje spór negatywny w zakresie właściwości miejscowej organu, albowiem zarówno Burmistrz Miasta [...] jak i Prezydent Miasta [...] uznali się niewłaściwymi do wydania decyzji w sprawie skierowania D. Ż. do domu pomocy społecznej.
Zasady kierowania do domu pomocy społecznej uregulowane są w ustawie z dnia 12 marca 2014 r. o pomocy społecznej (Dz.U. tj. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.s." Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu opieki społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwy dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W myśl natomiast art. 101 ust. 1 u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Z treści art. 25 k.c. wynika, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle cytowanego przepisu, o miejscu zamieszkania decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Oznacza to, że dla uznania faktu zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości, konieczne jest ustalenie kumulatywnego występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości.
Spór o właściwość, który wystąpił w rozpoznawanej sprawie dotyczył ustalenia miejsca zamieszkiwania D. Ż., wnioskującej o przyjęcie do domu pomocy społecznej, a dokładnie, czy miejscem tym było Miasto [...], czy Miasto [...].
W związku z tym wskazać należy, że z ustaleń organów pozostających w sporze wynikało, iż D. Ż. była osobą w podeszłym wieku, schorowaną i wymagającą stałej opieki. Aktualnie cierpiała na zespół otępienny średniego stopnia objawiający się zaburzeniami poznawczymi oraz orientacji co do miejsca i czasu. Do grudnia 2021 r. niewątpliwie zamieszkiwała w [...] przy ul. [...], w lokalu mieszkalnym, którego była właścicielką. Pod tym adresem była również zameldowana na pobyt stały. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia i konieczność pomocy ze strony osób trzecich w codziennym funkcjonowaniu, D. Ż. w grudniu 2021 r. została zabrana przez syna do [...] i przebywała tam w lokalu mieszkalnym przy ul. [...]. Jak wynikało jednocześnie z informacji przekazanych przez syna, było to mieszkanie, które wynajął on do czasu wprowadzenia się do własnego remontowanego domu, który znajdował się poza gminą [...]. Wg syna zainteresowanej, zabrał on matkę do siebie tylko z uwagi na fakt, iż jej stan zdrowia nie pozwalał na samodzielne funkcjonowanie. W ten sposób zapewniał jej opiekę do czasu umieszczenia w domu pomocy społecznej.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie składu orzekającego, należało zatem w niniejszej sprawie przyjąć, iż miejscem zamieszkania D. Ż. było Miasto [...]. Przed pojawieniem się bowiem u zainteresowanej choroby, uniemożliwiającej jej samodzielne funkcjonowanie, zamieszkiwała ona w swoim mieszkaniu położonym w [...], gdzie jest cały czas była zameldowana i gdzie koncentrowały się jej sprawy życiowe. Zmiana miejsca jej przebywania związana była natomiast jedynie z jej stanem zdrowia oraz koniecznością zapewnienia jej doraźnej opieki aż do czasu umieszczenia w domu pomocy społecznej. Pobyt D. Ż. w [...] był zatem – w założeniu - jedynie pobytem czasowym i to krótkotrwałym. Powyższe potwierdza zresztą m. in. okoliczność, iż obecnie D. Ż. nie przebywa już u syna w [...], lecz w Centrum Rehabilitacji Geriatrycznej w [...], to jest na terenie innej gminy. Z tej przyczyny pobytu zainteresowanej u jej syna nie można było oceniać w kontekście przesłanek z art. 25 k.c., zwłaszcza, że ze względu na występujące u D. Ż. zaburzenia umysłowe, niemożliwa była w tym przypadku ocena wystąpienia u niej przesłanki zamiaru stałego pobytu w [...] (animus).
W związku z tym - stosownie do treści art. 101 ust. 1 u.p.s. – należało przyjąć, że organem właściwym miejscowo do skierowania D. Ż. do domu pomocy społecznej był Burmistrz Miasta [...], jako organ gminy właściwej ze względu na miejsce jej zamieszkania.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji