Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] maja 2016 r. Wójt Gminy [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] (Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w [...]) a Burmistrzem Miasta i Gminy w [...] (Miejsko - Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w [...]) w przedmiocie rozpoznania wniosku dotyczącego zaległych alimentów za okres od grudnia 2015 r. do marca 2016 r., należnych M. M., zam. [...].
W uzasadnieniu wskazał, że M. M. od grudnia 2015 r. do [...] marca 2016 r. przebywała w [...] tj. w obszarze właściwości miejscowej Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Strona pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego na F. M. w kwocie 300,00 zł miesięcznie oraz na A. M. w kwocie 250,00 zł miesięcznie.
W dniu [...] marca 2016 r. GOPS w [...] otrzymał fax od Komornika Sądowego w [...], zawiadamiający o zmianie wysokości alimentów przysługujących od dnia [...] stycznia 2015 roku (oryginały pism wpłynęły do organu dnia [...] marca 2016 r.).
W dniu [...] marca 2016 r. M. M. oświadczyła do protokołu, że począwszy od dnia [...] marca 2016 r. zmieniła swoje miejsce zamieszkania i obecnie zamieszkuje: [...] (właściwość miejscowa Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...]).
W dniu [...] marca 2016 r. złożyła w GOPS w [...] wniosek o wyrównanie przyznanych świadczeń funduszu alimentacyjnego, z uwagi na zmianę (podwyższenie) wysokości przyznanych alimentów.
Wobec zmiany miejsca zamieszkania M. M. oraz jej dzieci GOPS w [...], działając na podstawie art. 19 oraz art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. art. 2 pkt. 10, art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2016 poz. 169), przekazał zgodnie z właściwością dokumentację M. M. dotyczącą pobieranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...].
M. M. w dniu [...] kwietnia 2016 r. złożyła w Miejsko - Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które obecnie otrzymuje. Dodatkowo w dniu [...] kwietnia 2016 r. złożyła kolejne pismo z prośbą o wyrównanie kwoty zasądzonych alimentów na rzecz małoletnich synów od [...] grudnia 2015 r. do [...] marca 2016 r..
W dniu [...] kwietnia 2016 r. do GOPS w [...] wpłynęło pismo (datowane na [...] kwietnia 2016 r.) Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], w którym organ ten oświadczył, że nie znajduje podstaw do wyrównania od [...] grudnia 2015 r. do [...] marca 2016 r. alimentów zasądzonych na rzecz osób uprawnionych tj. F. M. i A. M., ponieważ M. M. w tym okresie zamieszkiwała w [...] (właściwość miejscowa GOPS w [...]), zatem Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] nie jest organem właściwym do rozpatrzenia podania M. M. Organem właściwym wierzyciela, który powinien dokonać wypłaty zaległych alimentów jest Wójt Gminy [...] (GOPS w [...]).
W ocenie Wójta Gminy [...], z uwagi na zmianę zamieszkania strony i jej dzieci (osób uprawnionych), począwszy od [...] marca 2016 r. zmianie uległ organ właściwy do wypłaty świadczenia, jak również do rozpatrzenia wniosku o wyrównanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Obecne miejsce zamieszkania strony oraz osób uprawnionych do alimentów powoduje, że organem właściwym miejscowo od [...] marca 2016 r. jest Burmistrz [...]. Wskazał, że zmiana miejsca zamieszkania strony nie jest podstawą do uchylenia przyznanych już świadczeń. Sytuacja zmiany miejsca zamieszkania ma charakter techniczny, związany z podmiotem wypłacającym świadczenie, a nie odnosi się do przysługującego prawa do świadczenia. Ewentualna zmiana miejsca zamieszkania pozostaje zatem bez wpływu na przyznane prawo do świadczeń. Po przekazaniu akt sprawy organ właściwy winien podjąć dalszą wypłatę świadczeń.
W odpowiedzi Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wskazał, że nie jest organem właściwym do rozpoznania wniosku M. M. Podkreślił, że zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu. W związku z tym Dyrektor podniósł, że nie ma podstaw do wyrównania alimentów od [...] grudnia 2015 r. do [...] marca 2016 r..
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sądy administracyjne rozpoznają – na podstawie art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej P.p.s.a., z zastrzeżeniem art. 22 § 1 k.p.a. – spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej.
Przez spór kompetencyjny (także o właściwość), o którym mowa w art. 4 P.p.s.a. należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
Spory o właściwość między organami administracji publicznej powstają w związku z odmienną oceną zakresu kompetencji tych organów określonej w przepisach prawa. Jako spór o właściwość można określić obiektywnie istniejącą sytuację prawną, w której zachodzi rozbieżność poglądów między organami administracji publicznej co do zakresu ich działania, w tym przede wszystkim co do upoważnienia do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy administracyjnej (por. Prawo w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz pod redakcją Tadeusza Wosia, Wydawnictwo Prawnicze "LexisNexis" s. 94). Przedmiotem takiego sporu jest indywidualna sprawa administracyjna należąca do właściwości organu administracji publicznej, rozstrzygana przez ten organ w postępowaniu regulowanym procedurą administracyjną.
W przedmiotowej sprawie ma miejsce negatywny spór o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...], a Burmistrzem Miasta i Gminy w [...], dotyczący organu właściwego do prowadzenia postępowania z wniosku o zmianę decyzji przyznającej M. M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Zgodnie z art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Odnosi się to do wszystkich stadiów postępowania. W sytuacji więc, gdy organ właściwy stał się w toku postępowania niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia sprawy, np. strona zmieniła miejsce zamieszkania, organ ten powinien przekazać sprawę organowi właściwemu dla miejsca zamieszkania strony (por. postanowienie NSA z 29 czerwca 2007 r., I OW 10/07; B. Adamiak, J Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2011, wyd. 11, s. 106).
Podkreślić należy, że przy ustalaniu zakresu właściwości miejscowej oraz instancyjnej w pierwszej kolejności stosuje się przepisy szczególne zawarte w ustawach odrębnych, a dopiero w ich braku (zgodnie z zasadą subsydiarności) przyjmuje się za podstawę przepisy k.p.a..
Przy ustalaniu organu właściwego w niniejszej sprawie ma zastosowanie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2016 r, poz. 169), która zawiera reguły określania organu właściwego na użytek tej ustawy. Oznacza to, że w sprawach objętych zakresem przedmiotowym tej ustawy właściwość organu ustala się nie według zasad wskazanych w k.p.a., ale określonych ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ustawa ta w art. 2 pkt 10 zawiera regulację, że organem właściwym wierzyciela jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Do świadczeń alimentacyjnych należy również zaliczyć wyrównanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w przypadku podniesienia wysokości zasądzonych alimentów (art. 29 ust. 4 ustawy). Zaznaczyć należy, że zmiany w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów dokonuje się po wpływie tytułu wykonawczego do komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów (art. 29 ust. 1 powołanej ustawy).
W przedmiotowej sprawie, mając na uwadze, że tytuł wykonawczy o zmianie wysokości alimentów wpłynął do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w dniu [...] marca 2016 r., zaś osoby uprawnione do alimentów, tj. dzieci F. i A. M. (wierzyciele) wedle oświadczenia ich matki M. M., począwszy od dnia [...] marca 2016 r. zamieszkiwały pod adresem: [...] należy przyjąć, że właściwym miejscowo organem do rozpatrzenia wniosku M. M. jest Burmistrz Miasta i Gminy [...].
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o przepis art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.