Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 27 kwietnia 2018 r. Powiat S. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem S. m a Powiatem O. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego B. C. – K. umieszczonego w rodzinnej pieczy zastępczej.
W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Suwałkach III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 27 listopada 2017 r. sygn. akt III Nsm.511/17 – w drodze zarządzenia tymczasowego – małoletni B. C. – K. został umieszczony w niezawodowej rodzinie zastępczej [...] (gm. S).
Starosta S., decyzją z dnia [...]r. przyznał rodzinie zastępczej świadczenia pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania dziecka.
W toku prowadzonego postępowania Starosta S. ustalił, iż miejscem zamieszkania dziecka, przed umieszczeniem w pieczy zastępczej, jest miejscowość
G. [...], znajdująca się na terenie Powiatu O.. W związku z powyższym, stosownie do art. 191 ust. 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2017 r., poz. 697 ze zm.), Powiat S., pismem z dnia [...]r. przesłał do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O., porozumienie w sprawie umieszczenia dziecka B. C. – K. w rodzinie zastępczej i ponoszenia wydatków na jego opiekę i wychowanie oraz sposobu i terminie ich przekazywania – celem podpisania.
W odpowiedzi udzielonej pismem z dnia [...]r. Powiat O. przytoczył treść art. 191 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, zgodnie z którym wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze wzglądu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Jednocześnie stwierdził, iż powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka w pieczy zastępczej jest Powiat S., bowiem miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania opiekuna, którym na mocy postanowienia Sądu została ustanowiona P. C., zamieszkała na terenie powiatu S. ego, która obecnie, wspólnie z mężem tworzy niezawodową rodzinę zastępczą dla dziecka.
W dalszej części uzasadnienia wniosku Powiat S. ustalił, że małoletni B. C. urodził się dnia [...]r. w O.. Matka dziecka – M. C., w chwili urodzenia syna, była osobą niepełnoletnią, ojcostwo dziecka nie było ustalone. W dniu [...]r. małoletni został zameldowany na pobyt stały pod adresem: [...], gmina O., tj. w miejscu zamieszkania matki.
Z uwagi na niepełnoletność matki dziecka i nieustalone ojcostwo, Sąd Rejonowy w O. III Wydział Rodzinny i Nieletnich, postanowieniem z dnia [...]r. sygn. akt III Nsm 350/16 ustanowił opiekę prawną dla B. C., w osobie siostry matki dziecka – P. C. (obecnie C.).
Dnia [...]r. matka dziecka, osiągnęła pełnoletniość i tym samym nabyła prawa rodzicielskie.
W ocenie Powiatu S. ego, od dnia uzyskania pełnoletności do momentu wydania postanowienia o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej, to M. C. sprawowała władzę rodzicielską nad dzieckiem, zatem miejscem zamieszkania małoletniego B. C. – K., jest miejsce zamieszkania matki dziecka, a mianowicie [...], gmina O. i tym samym, powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie ww. małoletniego jest Powiat O.. Matka biologiczna dziecka, wraz z osiągnięciem pełnoletności, została przedstawicielem ustawowym dziecka, a tym samym, wraz z tą datą bezprzedmiotowe stało się postanowienie Sądu w sprawie ustanowienia opiekuna prawnego w osobie P. C. (obecnie C.). Potwierdzeniem faktu, że to matka dziecka od dnia osiągnięcia pełnoletności stała się przedstawicielem ustawowym dziecka, zdaniem Powiatu S. ego, jest wyrok Sądu Rejonowego w O. III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 16 maja 2017 r., które to postępowanie zostało zainicjowane przez matkę dziecka, która w jego imieniu wystąpiła o ustalenie ojcostwa i zasądzenie alimentów. Na mocy powołanego wyroku (uprawomocnionego dnia 7 czerwca 2017 r.) Sąd ustalił ojcostwo dziecka, ograniczył ojcu dziecka prawa rodzicielskie, zasądził od ojca alimenty na dziecko oraz postanowił, iż alimenty mają być płacone do rąk matki dziecka – Magdaleny C. ej. W tej sytuacji P. C. funkcję opiekuna prawnego dziecka sprawowała wyłącznie do dnia osiągnięcia pełnoletności przez biologiczną matkę dziecka, a w chwili wydania postanowienia o umieszczeniu małoletniego w rodzinie zastępczej nie była już jego opiekunem prawnym.
W odpowiedzi na wniosek Powiat O. podniósł, że w czasie wydawania postanowienia w sprawie zabezpieczenia małoletni mieszkał już z rodziną zastępczą w miejscowości F. na terenie powiatu S. Z posiadanych przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w O. informacji wynika, że P. C. (nazwisko rodowe C.) wraz z mężem opiekowała się dzieckiem praktycznie od jego urodzenia. Pismem z dnia [...]r. Sąd Rejonowy w O. poinformował organ, że opiekunem prawnym małoletniego B. w dalszym ciągu pozostaje P. C., chociaż w tym czasie matka biologiczna chłopca była już pełnoletnia. Uwzględniając powyższe stanowisko dotyczące opieki prawnej Powiat O. przyjął, że zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny miejscem zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania jego opiekuna prawnego (P. C.) i jednocześnie faktyczne miejsce zamieszkania dziecka, tj. miejscowość F., a w związku z tym stosownie do art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie ww. małoletniego jest Powiat S..
Naczelny Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
W myśl art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne rozpoznają spory o właściwość, powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie zaś z art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o których mowa w art. 4.
Przedmiotowy spór, jaki zaistniał pomiędzy Powiatem S. m a Powiatem O. jest sporem negatywnym i dotyczy wskazania organu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Właściwość w zakresie obowiązku ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej określa art. 191 ust. 1 - 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W pierwszej kolejności ponosi je powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Dopiero, jeśli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. W ostatniej kolejności właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Przejście do kolejnych reguł określania właściwości uzależnione jest od wykazania, że nie da się jej ustalić w oparciu kolejno o przepis art. 191 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy.
Ustalenie powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka wymaga zatem w pierwszej kolejności wyjaśnienia dwóch kwestii – umieszczenia w pieczy zastępczej po raz pierwszy oraz miejsca zamieszkania dziecka przed tym umieszczeniem. Pojęcie "miejsce zamieszkania" wyjaśniają przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców (tzw. domicilium necessarium), albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy uwzględnić należało, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Suwałkach III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 27 listopada 2017 r. małoletni B. C. – K. został umieszczony w niezawodowej rodzinie zastępczej P. i D. C. Jak ustalono miejscem zamieszkania dziecka, przed umieszczeniem w pieczy zastępczej była miejscowość G., znajdująca się na terenie Powiatu O..
Małoletni został tam zameldowany w dniu [...]r., tj. w miejscu zameldowania matki.
Dnia [...]r. matka dziecka M. C. osiągnęła pełnoletność. Opieka ustaje, gdy przynajmniej jedno z rodziców nabędzie pełną zdolność do czynności prawnych.
Taka sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie, gdyż jedno z rodziców uzyskało pełnoletność. Niedopuszczalne jest jednoczesne występowanie władzy rodzicielskiej i opieki.
Wobec faktu, że od [...]r. B. C. – K. pozostawał pod władzą rodzicielską matki zatem w pierwszej kolejności należało ustalić jej miejsce zamieszkania w oparciu o przesłanki z art. 26 § 2 k.c.
Jak wynika z akt jest nim G. gmina O..
W tej sytuacji na mocy art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej należało ustalić właściwość powiatu na podstawie miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej i jak już wcześniej wskazano był to Starosta O..
Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności należało uznać, że właściwą jednostką do ponoszenia wydatków z tytułu umieszczenia małoletniego w rodzinie zastępczej jest Starosta O..
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że co prawda z art. 191 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wynika, że wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka ponosi właściwy powiat, to jednak zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spór o właściwość przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy, zaś organem w tym przypadku jest Starosta.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.